Η μετεωρική άνοδος της «γαλάζιας θεραπείας»: Πώς η θάλασσα βοηθά ανθρώπους να παλέψουν με τραύματα και άγχη

Η θάλασσα υπήρξε πηγή θεραπειών, από τους γιατρούς που συνταγογραφούσαν «θαλάσσιες θεραπείες» μέχρι τη σύγχρονη τάση της κολύμβησης σε κρύο νερό.

Κοιτάζοντας τα κύματα να σκάνε μπροστά του πάνω σε έναν γκρεμό της Κορνουάλης, ο Ντέιβ Φίλιπς ένιωσε πως δεν του είχαν απομείνει επιλογές. Ο πρώην δεκανέας του βρετανικού στρατού είχε χάσει αρκετά αγαπημένα του πρόσωπα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ οι συσσωρευμένες συνέπειες μιας αθεράπευτης μετατραυματικής διαταραχής άγχους (PTSD) από τις στρατιωτικές του αποστολές είχαν γίνει κυριαρχικές.

«Είμαι από μια γενιά που δεν μιλούσε» λέει σήμερα ο Φίλιπς, 67 ετών. «Προσπάθησα να τα αντιμετωπίσω μόνος μου και κατέληξα να στέκομαι στην άκρη ενός γκρεμού και να σκέφτομαι: “Ναι, αυτός είναι ο τρόπος”».

«Η θάλασσα με απομακρύνει από όλα τα άγχη»

Μόνο η φωνή της αείμνηστης συντρόφου του, μέσα στο μυαλό του, να του λέει «μην είσαι ηλίθιος», τον σταμάτησε εκείνη τη στιγμή. Τότε κατάλαβε πως χρειαζόταν βοήθεια.

Δεν φανταζόταν ποτέ πόσο καθοριστικό ρόλο θα έπαιζε η θάλασσα στη θεραπεία του. Απευθύνθηκε σε ειδικούς για το PTSD, το άγχος και την κατάθλιψή του, και βρέθηκε στο Turn to Starboard, μια βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση που βοηθά βετεράνους να διαχειριστούν το τραύμα τους μέσω της ιστιοπλοΐας.

«Η θάλασσα με απομακρύνει από όλα τα άγχη και τις πιέσεις της ζωής», λέει. «Έχει τη δύναμη της ηρεμίας».

Σήμερα, ο Φίλιπς βρίσκεται ανάμεσα στο πλήρωμα δύο ιστιοφόρων που περιπλέουν τη Βρετανία, συγκεντρώνοντας χρήματα για την οργάνωση και μεταφέροντας τη σημαία των Invictus Games σε όλη τη χώρα.

«Η θάλασσα σου θυμίζει ότι είσαι ζωντανός» λέει η Σάλι Τέρι, διευθύνουσα σύμβουλος του Turn to Starboard. «Την έχω δει να ξυπνά κάτι μέσα στους ανθρώπους».

Τα νευρολογικά οφέλη της επαφής με το νερό

Η θάλασσα υπήρξε ανέκαθεν πηγή θεραπευτικών πρακτικών, από τους βικτοριανούς γιατρούς που συνταγογραφούσαν «θαλάσσιες θεραπείες» μέχρι τη σύγχρονη τάση της κολύμβησης σε κρύο νερό. Ωστόσο, ήταν ο θαλάσσιος βιολόγος Γουάλας Τζ. Νίκολς που, με το βιβλίο του «Blue Mind» το 2014, ανέδειξε επιστημονικά τα ψυχολογικά και νευρολογικά οφέλη της επαφής με το νερό - μια θεωρία που έγινε γνωστή ως «γαλάζιος νους» ή «γαλάζιος χώρος» [Deep Blue Space] και εφαρμόζεται όλο και συχνότερα σε θεραπευτικά πλαίσια.

Η Σόφι Πάιν, συνιδρύτρια του προγράμματος θεραπείας μέσω σέρφινγκ Waves of Recovery, θυμάται ότι όταν παρακολούθησε το πρώτο της συνέδριο αντίστοιχων οργανώσεων το 2022, μέτρησε περίπου 50. «Τώρα υπάρχουν πάνω από 100, σε όλο τον κόσμο», λέει. «Αυξάνονται κάθε χρόνο».

Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός με έδρα την Καλιφόρνια βοηθά ανθρώπους που παλεύουν με ζητήματα ψυχικής υγείας και εξαρτήσεις, χρησιμοποιώντας το σέρφινγκ ως μορφή θεραπείας. Η ίδια η Πάιν είχε βιώσει επαγγελματική εξουθένωση και εξάρτηση προτού ιδρύσει το πρόγραμμα. Όταν ανέβηκε για πρώτη φορά σε μια σανίδα σέρφινγκ, ανακάλυψε ξανά κάτι που δεν είχε νιώσει εδώ και καιρό: «να είμαι ζωντανή, να είμαι ελεύθερη».

Η θεραπεία μέσω της θάλασσας συνήθως συμπληρώνει ευρύτερες διαδικασίες αποκατάστασης.

«Η φύση και ο ωκεανός γίνονται ουσιαστικά συνθεραπευτές στην εμπειρία, και πιστεύω πως αυτό σπάει πραγματικά το στίγμα γύρω από την αναζήτηση βοήθειας», εξηγεί η Πάιν. «Είμαστε όλοι με στολές θαλάσσης, χωρίς μακιγιάζ. Οι θεραπευόμενοι με βλέπουν περισσότερο σαν άνθρωπο που περπατά δίπλα τους σε αυτό το ταξίδι, παρά σαν κάποιον που τους λέει τι να κάνουν».

Πολλές οργανώσεις αναγνωρίζουν στο έργο του Νίκολς καθοριστικό ρόλο στην αναγέννηση αυτού του κινήματος. Τα ευρήματά του δείχνουν πως η έκθεση σε «γαλάζιους χώρους» -ωκεανούς, ποτάμια, λίμνες- μπορεί να λειτουργήσει σαν φάρμακο για τον εγκέφαλο, μειώνοντας τα επίπεδα κορτιζόλης και ενισχύοντας την αίσθηση ευτυχίας. «Νομίζω πως αυτό πρόσθεσε αξιοπιστία» λέει η Τέρι, «και οι οργανώσεις άρχισαν να δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον».

Η άνθηση της «γαλάζιας» ευεξίας

Η άνθηση της «γαλάζιας» ευεξίας ίσως συνδέεται και με τις σύγχρονες πιέσεις της καθημερινότητας.

Η γεωγράφος Κάθριν Κέλι, που γράφει για το θέμα εδώ και δεκαετίες και συμβουλεύει κυβερνητικές πρωτοβουλίες σχετικά με τους γαλάζιους χώρους, μιλά από το σπίτι της στο Μπράιτον, όπου μόλις είχε πάει τον γιο της στη θάλασσα για να προετοιμαστεί ψυχολογικά πριν από μια εξέταση.

«Η έρευνα στην οικοθεραπεία δείχνει ότι η φύση, και ιδιαίτερα το νερό, μας δίνει μια αίσθηση ηρεμίας που δεν βρίσκουμε αλλού», λέει. «Ένα μεγάλο μέρος της καθημερινής μας ζωής περνά σε πολύ εστιασμένη προσοχή -συχνά μπροστά σε οθόνες-, κάτι που κουράζει τον εγκέφαλο. Όταν όμως πλησιάζουμε το νερό, οι ώμοι μας χαλαρώνουν, το βλέμμα και το πρόσωπό μας μαλακώνουν. Αρχίζουμε να αναπνέουμε πιο αργά. Συγκεντρωνόμαστε, αλλά ταυτόχρονα δεν συγκεντρωνόμαστε - μπαίνουμε σε μια κατάσταση ονειροπόλησης».

Τα οφέλη δεν περιορίζονται στην επιφάνεια του νερού

Τα οφέλη δεν περιορίζονται στην επιφάνεια του νερού. Θεραπευτικές πρακτικές αναδύονται πλέον και στην κατάδυση με αναπνευστική συσκευή αλλά και στην ελεύθερη κατάδυση.

«Τους λέω ότι ο στόχος είναι απλώς να μάθουν ελεύθερη κατάδυση - κι αν το κάνουν αυτό, θα βοηθήσουν το νευρικό τους σύστημα να ρυθμιστεί ξανά» λέει ο δρ Τζέιμς Γιανγκ, ψυχίατρος από την Καλιφόρνια που διευθύνει το κέντρο ελεύθερης κατάδυσης Inner Depths, κοντά στα δάση φυκιών της ακτής.

Ο ίδιος, πρώην βετεράνος μάχης του αμερικανικού στρατού, ανακάλυψε τη μεταμορφωτική δύναμη του ωκεανού ενώ αντιμετώπιζε δικά του ζητήματα ψυχικής υγείας.

«Η ανάρρωση από το τραύμα είναι στην ουσία η προσπάθεια να πείσεις κάποιον να αφεθεί σε μια διαδικασία, όχι σε έναν προορισμό», εξηγεί.

Παρά την ανάπτυξη της θεραπείας μέσω της θάλασσας, η έρευνα γύρω από τους γαλάζιους χώρους βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.

«Η χρηματοδότηση της έρευνας μόλις τώρα ξεκινά, γιατί για χρόνια όλο το ενδιαφέρον ήταν στραμμένο στον πράσινο χώρο», λέει η Κέλι. «Αν είσαι υπεύθυνος χάραξης πολιτικής και θέλεις να χρηματοδοτήσεις κοινωνικές συνταγογραφήσεις, είναι πολύ πιο ασφαλές να στείλεις κόσμο σε ένα δάσος ή σε έναν κήπο, παρά μέσα στο νερό».

Ο Ντέιβ Φίλιπς, από την πλευρά του, λέει πως δεν μπορεί να προβλέψει τι θα φέρει το μέλλον, αλλά νιώθει πως «θα είναι καλό». «Νιώθω διαφορετικός, με καλό τρόπο, γιατί επέστρεψα στον εαυτό μου. Θυμάμαι πότε ξεκίνησαν όλα αυτά, όλα τα ζητήματα ψυχικής υγείας. Ήθελα απλώς να ξαναβρώ τον εαυτό μου. Και τώρα είμαι εδώ».