Πολλοί νέοι άνθρωποι περνούν την πόρτα των ιατρείων με διαγνώσεις που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν εξαιρετικά ασυνήθιστες για την ηλικία τους.
- Γιατροί, όπως ο καθηγητής του Χάρβαρντ Άντριου Τσαν, παρατηρούν εδώ και δύο δεκαετίες μια εντυπωσιακή αύξηση νεαρών ασθενών με καρκίνο, πολλοί εκ των οποίων ακολουθούν υγιεινό τρόπο ζωής και δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό.
- Επίσημα στατιστικά στοιχεία επιβεβαιώνουν την τάση. Ενώ ο καρκίνος παχέος εντέρου μειώνεται συνολικά, στα άτομα κάτω των 50 ετών αυξάνεται κατά 3% ετησίως, με τους όγκους να είναι συχνά πιο επιθετικοί.
- Η επιστημονική κοινότητα αναζητά τα αίτια, με μια σημαντική ανακάλυψη να συνδέει το φαινόμενο με την επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση. Οι γεννημένοι μετά το 1965 παρουσιάζουν αυξημένες πιθανότητες ταχύτερης γήρανσης και υψηλότερο κίνδυνο.
- Μέχρι να βρεθούν οριστικές απαντήσεις, οι ειδικοί υπογραμμίζουν την τεράστια σημασία της πρόληψης. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος, όπως η κολονοσκόπηση από την ηλικία των 45 ετών, αποτελεί το πιο κρίσιμο εργαλείο για την έγκαιρη διάγνωση.
Η αύξηση των περιστατικών καρκίνου σε ανθρώπους κάτω των 50 ετών εξελίσσεται σε ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα της σύγχρονης ιατρικής. Για δεκαετίες, μορφές καρκίνου όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου θεωρούνταν σχεδόν αποκλειστικά ασθένειες της τρίτης ηλικίας.
Ωστόσο, οι γιατροί βλέπουν πλέον ολοένα και περισσότερους νέους ανθρώπους να περνούν την πόρτα των ιατρείων τους με διαγνώσεις που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν εξαιρετικά ασυνήθιστες για την ηλικία τους. Το ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι πολλοί από αυτούς δεν ανήκουν στις κλασικές ομάδες υψηλού κινδύνου: δεν είναι παχύσαρκοι, δεν καπνίζουν, ακολουθούν υγιεινή διατροφή και σε αρκετές περιπτώσεις αθλούνται συστηματικά, αναφέρει αναλυτικό το περιοδικό WIRED στο ρεπορτάζ του.
Αυτή ακριβώς την αλλαγή παρατήρησε εδώ και περίπου δύο δεκαετίες ο γαστρεντερολόγος Άντριου Τσαν, καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ. Όπως περιγράφει, οι ασθενείς που αναζητούσαν βοήθεια δεν ήταν πλέον άνθρωποι άνω των 65 ετών, αλλά νέοι ενήλικες που, φαινομενικά, αποτελούσαν την εικόνα της καλής υγείας. Πολλοί έτρεχαν μαραθώνιους, άλλοι ακολουθούσαν χορτοφαγική διατροφή, ενώ αρκετοί δεν κατανάλωναν καν αλκοόλ. Ακόμη και όταν αναζητούσε κληρονομικό ιστορικό καρκίνου, οι απαντήσεις ήταν συχνά αρνητικές.
«Παλαιότερα οι ασθενείς με καρκίνο πρώιμης έναρξης ήταν λιγότερο από το 10% των περιστατικών μου. Σήμερα είναι υπερδιπλάσιοι. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό, γιατί πρόκειται για ανθρώπους της δικής μου ηλικίας ή ακόμη και είκοσι χρόνια νεότερους», σημειώνει.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένες εμπειρίες
Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένες εμπειρίες. Σύμφωνα με την έκθεση της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας για το 2026, η συνολική συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου μειώνεται σταθερά από τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Αν όμως εξετάσει κανείς αποκλειστικά τους ανθρώπους κάτω των 50 ετών, η εικόνα αντιστρέφεται: τα περιστατικά αυξάνονται κατά σχεδόν 3% κάθε χρόνο, ενώ οι όγκοι που εμφανίζονται στις νεότερες ηλικίες τείνουν να είναι πιο επιθετικοί από εκείνους που διαγιγνώσκονται στους ηλικιωμένους.
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο στον καρκίνο του παχέος εντέρου. Οι επιστήμονες παρατηρούν αύξηση και σε άλλες μορφές καρκίνου που μέχρι πρότινος συνδέονταν κυρίως με τη γήρανση. Έτσι γεννήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά ερωτήματα της τελευταίας δεκαετίας: γιατί ολοένα και περισσότεροι νέοι άνθρωποι εμφανίζουν ασθένειες που θεωρούνταν χαρακτηριστικές των μεγαλύτερων ηλικιών;
Οι πιθανές εξηγήσεις είναι πολλές
Οι πιθανές εξηγήσεις είναι πολλές. Μήπως ευθύνονται τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα που κατανάλωσαν ως παιδιά; Οι αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου; Τα μικροπλαστικά που έχουν πλέον ανιχνευθεί σχεδόν παντού; Οι λεγόμενες «παντοτινές χημικές ουσίες» (PFAS); Η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ ή οι εξαντλητικοί ρυθμοί ζωής; Μέχρι σήμερα καμία θεωρία δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως την εικόνα.
Με στόχο να δοθούν απαντήσεις, δημιουργήθηκε το ερευνητικό πρόγραμμα Team Prospect, προϋπολογισμού 25 εκατομμυρίων δολαρίων, με χρηματοδότηση από το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ και τη συμμετοχή επιστημονικών ομάδων από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ινδία. Στην προσπάθεια συμμετέχουν επιδημιολόγοι, κλινικοί γιατροί, χημικοί, ειδικοί στη βιοπληροφορική και επιστήμονες που μελετούν το ανθρώπινο μικροβίωμα, αναζητώντας τους παράγοντες που ενδεχομένως επιταχύνουν την εμφάνιση του καρκίνου στις νεότερες γενιές.
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις προέρχεται από την επιδημιολόγο Γιν Κάο και την ομάδα της στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ουάσινγκτον στο Σεντ Λούις. Αναλύοντας δείγματα αίματος περισσότερων από 150.000 ανθρώπων από τη βρετανική βάση δεδομένων UK Biobank, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι γεννήθηκαν μετά το 1965 είχαν κατά 23% περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάζουν επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση σε σχέση με όσους είχαν γεννηθεί στις αρχές της δεκαετίας του 1950.
Η επιτάχυνση αυτή συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των πνευμόνων, του πεπτικού συστήματος και της μήτρας. Το εύρημα γεννά ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα: αν μπορέσουμε να επιβραδύνουμε τη βιολογική γήρανση, θα μπορούσαμε άραγε να περιορίσουμε και τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου;
Το «επιγενετικό ρολόι» του γενετιστή Στιβ Χόρβαθ
Η βιολογική ηλικία, όπως εξηγούν οι ειδικοί, δεν ταυτίζεται πάντα με την ηλικία που γράφει η ταυτότητα. Τα τελευταία χρόνια η επιστήμη έχει αναπτύξει εργαλεία που επιχειρούν να μετρήσουν πόσο «γερασμένος» είναι πραγματικά ένας οργανισμός. Ανάμεσά τους βρίσκεται το περίφημο «επιγενετικό ρολόι» του γενετιστή Στιβ Χόρβαθ, το οποίο βασίζεται σε χημικές μεταβολές του DNA που επηρεάζονται τόσο από τα γονίδια όσο και από τον τρόπο ζωής και το περιβάλλον. Νεότερες μέθοδοι εξετάζουν χιλιάδες πρωτεΐνες στο πλάσμα του αίματος, προσφέροντας ακόμη πιο ακριβείς εκτιμήσεις για τη βιολογική ηλικία ενός ανθρώπου.
Ο γηρίατρος Λουίτζι Φερούτσι θεωρεί ότι στο μέλλον τέτοιες εξετάσεις ίσως ενταχθούν στον ετήσιο προληπτικό έλεγχο, επιτρέποντας στους γιατρούς να εντοπίζουν ανθρώπους που γερνούν βιολογικά ταχύτερα από το φυσιολογικό, πολύ πριν εμφανίσουν καρκίνο, καρδιοπάθειες ή διαβήτη. Όπως εκτιμά, αυτό θα επέτρεπε στενότερη παρακολούθηση και έγκαιρες παρεμβάσεις.
Παρότι η ιδέα της επιβράδυνσης της γήρανσης κερδίζει συνεχώς έδαφος, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Ο ίδιος ο Χόρβαθ, που έχει αφιερώσει την καριέρα του στη μελέτη της βιολογικής ηλικίας, επισημαίνει ότι ακόμη και οι πιο υγιεινές συνήθειες μπορούν να μειώσουν τη βιολογική ηλικία μόνο κατά λίγα χρόνια.
«Υπάρχουν πράγματα που μπορεί να κάνει κανείς, αλλά μειώνουν την επιγενετική ηλικία μόνο κατά δύο περίπου χρόνια. Δεν πρόκειται να τη μειώσουν κατά σαράντα», λέει χαρακτηριστικά. Μάλιστα, όταν οι δικές του μετρήσεις εμφάνισαν δυσμενή μεταβολή, ακολούθησε για έναν ολόκληρο χρόνο αυστηρό πρόγραμμα με περιορισμό ζάχαρης και υδατανθράκων, περισσότερα λαχανικά και φαρμακευτική αγωγή, καταφέρνοντας τελικά να βελτιώσει τις επιδόσεις του μόνο οριακά.
Παράλληλα, η έρευνα αναζητά θεραπείες που θα μπορούσαν να επιβραδύνουν τις διαδικασίες της γήρανσης. Δοκιμάζονται φάρμακα που απομακρύνουν τα γερασμένα κύτταρα από τον οργανισμό, ενώ εξετάζονται νέες χρήσεις υπαρχόντων φαρμάκων αλλά και ουσίες όπως η ουρολιθίνη Α ή το μόριο NAD+, που ενδέχεται να συμβάλλουν στην καλύτερη λειτουργία των κυττάρων και στην αντιμετώπιση παθήσεων που σχετίζονται με την ηλικία.
Την ίδια ώρα, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι, μέχρι να δοθούν οριστικές απαντήσεις, η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο όπλο. Οι εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία, ενώ για τον καρκίνο του παχέος εντέρου οι άνθρωποι μέσου κινδύνου καλούνται να ξεκινούν κολονοσκόπηση από την ηλικία των 45 ετών.
Όσοι έχουν συγγενή πρώτου βαθμού με τη συγκεκριμένη μορφή καρκίνου θα πρέπει να συζητούν με τον γιατρό τους το ενδεχόμενο ακόμη πρωιμότερου ελέγχου. Όπως συνοψίζει ο Λουίτζι Φερούτσι, «το ιδανικό είναι να αντιμετωπίζεται η ασθένεια στα πρώτα της στάδια, όταν ο οργανισμός παραμένει ακόμη υγιής».