Για πολλά χρόνια οι φαρμακοποιοί βρίσκονταν αντιμέτωποι με τον «Dr Google», δηλαδή τον ασθενή ο οποίος έφτανε στο φαρμακείο έχοντας αναζητήσει τα συμπτώματά του στο διαδίκτυο και συχνά έχοντας ήδη καταλήξει σε μια πιθανή διάγνωση.
Σήμερα οι φαρμακοποιοί βρίσκονται ενώπιον μίας νέας πραγματικότητας: Ο πολίτης δεν αναζητά απλώς πληροφορίες. Συνομιλεί με πλατφόρμες Τεχνητής Νοημοσύνης, περιγράφει συμπτώματα, ζητά ερμηνεία για αποτελέσματα εξετάσεων, συγκρίνει φάρμακα και ρωτά για ανεπιθύμητες παρενέργειες ή αλληλεπιδράσεις. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα λαμβάνει μια δομημένη και συχνά ιδιαίτερα πειστική απάντηση.
Ο ασθενής φτάνει στο φαρμακείο έχοντας ήδη «συνομιλήσει» με την ΑΙ
Σύμφωνα με όσα εξηγεί σήμερα στο iefimerida η μοναδική γυναίκα - μέλος του ΔΣ του Πανελληνίου Φαρμακευτικού Συλλόγου (ΠΦΣ), η πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Κοζάνης (ΦΣΚ), Τερέζα Χαραμή, «ο ασθενής που φτάνει σήμερα στον πάγκο του φαρμακείου ενδέχεται να έχει προηγουμένως πραγματοποιήσει μια ολόκληρη "συζήτηση" με ένα τέτοιο σύστημα, πχ., "το chatGPT μού είπε ότι το φάρμακο ευθύνεται για την παρενέργεια..." ή "...ρώτησα αν μπορώ να πάρω αυτά τα δύο φάρμακα μαζί και μου είπε ότι δεν υπάρχει πρόβλημα"».
Οι κίνδυνοι από την ανεξέλεγκτη χρήση των chatbots
Η σωστή αντίδραση, για την Τερέζα Χαραμή, «δεν είναι η απαξίωση της προσπάθειάς του να ενημερωθεί. Είναι η υπεύθυνη αξιολόγηση της πληροφορίας που έχει λάβει ο ασθενής, δεδομένων των προβλημάτων που έχουν ήδη καταγραφεί κατά τη χρήση των chatbots:
- Το ερώτημα ή «prompt» που τίθεται στο σύστημα και το κλινικό πλαίσιο που το συνοδεύει έχουν σημασία, αφού ελλιπείς πληροφορίες για την ηλικία, τα συνοδά νοσήματα ή τη συγχορηγούμενη φαρμακευτική αγωγή μπορούν να οδηγήσουν σε ακατάλληλη απάντηση.
- Η παραγωγή ανακριβούς ή ακόμη και ανυπόστατης πληροφορίας, η οποία όμως παρουσιάζεται με τρόπο που μπορεί να φαίνεται απόλυτα πειστικός.
- Η τάση του χρήστη να εμπιστεύεται υπερβολικά μια απάντηση επειδή προέρχεται από ένα αυτοματοποιημένο σύστημα.
- Η απάντηση που παράγεται από ΑΙ δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως λύση από μόνη της και, όταν αφορά κλινικό ζήτημα, επιβάλλεται η πληροφορία να διασταυρώνεται με έγκυρες και επικαιροποιημένες επιστημονικές και θεσμικές πηγές.
Παράλληλα, ενδέχεται να παράγονται ανακριβείς πληροφορίες, άλλες εγείρουν σοβαρά ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων και ευθύνης όταν χρησιμοποιούνται για τη λήψη αποφάσεων που αφορούν την υγεία.
Ο ρόλος του φαρμακοποιού στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Σύμφωνα πάντα με την Τερέζα Χαραμή, «στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, η αξία του φαρμακοποιού δεν περιορίζεται στην κατοχή της γνώσης αλλά στην ικανότητά του να ελέγχει, να ερμηνεύει και να μετατρέπει την πληροφορία σε ασφαλή και χρήσιμη γνώση για τον συγκεκριμένο άνθρωπο που έχει απέναντί του. Να εντοπίζει δηλαδή πιθανές αλληλεπιδράσεις ή διπλοθεραπείες, να εξηγεί τη σωστή χρήση των φαρμάκων, να αναγνωρίζει προβλήματα συμμόρφωσης και να κρίνει πότε απαιτείται παραπομπή στον γιατρό».
Η ΑΙ στον Εθνικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας
Η Ελλάδα έχει ήδη εισέλθει σε αυτή τη νέα εποχή, με την ενσωμάτωση εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης στον Εθνικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας (ΕΗΦΥ) και στο myHealth App.
Η Τερέζα Χαραμή θεωρεί ότι «ιδιαίτερη σημασία έχει να μπορεί ο φαρμακοποιός να έχει πρόσβαση και να συμμετέχει ενεργά στη νέα αυτή ψηφιακή αρχιτεκτονική του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Να λαμβάνει μέσω του Health App πληροφορίες με ασφαλή και πιστοποιημένο τρόπο για τη φαρμακευτική αγωγή του ασθενούς, κρίσιμα δεδομένα που αφορούν την καθημερινή άσκηση του επαγγέλματός του. Η πρόσβαση αυτή θα μπορούσε να υποστηρίξει ουσιαστικά τη διαχείριση χρόνιων παθήσεων, μια υπηρεσία που ήδη παρέχεται από πολλά φαρμακεία σε χώρες της Ευρώπης. Τα προγράμματα διαχείρισης φαρμακείου, μέσω των οποίων εκτελούμε συνταγές και οργανώνουμε τη συνολική λειτουργία του φαρμακείου, ενσωματώνουν σταδιακά επιπλέον εφαρμογές ΑΙ έχοντας ως στόχο να καταστήσουν τα συστήματα πιο «έξυπνα» και να διευκολύνουν το καθημερινό έργο».
Πώς η ΑΙ μπορεί να αλλάξει την καθημερινότητα στο φαρμακείο
Οι δυνατότητες που αναπτύσσονται γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη μπορούν να αξιοποιηθούν σε πεδία όπως η διαχείριση αποθήκης, η παραγγελιοληψία, η ανάλυση της εποχικότητας, η μελέτη του πελατολογίου, η αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων εργασιών, η πρόβλεψη, αλλά και η κατανόηση των φαρμακευτικών και άλλων αναγκών των επισκεπτών του φαρμακείου σε προϊόντα και υπηρεσίες φροντίδας.
«Στην πράξη, η ΑΙ θα λειτουργεί ως ενσωματωμένος ψηφιακός βοηθός μέσα στο ίδιο το λογισμικό του φαρμακείου, επιτρέποντας την αναζήτηση πληροφοριών και την πραγματοποίηση αναλύσεων, ακόμη και μέσω ομιλίας. Έτσι, το πρόγραμμα διαχείρισης από ένα εργαλείο καταγραφής δεδομένων και διαχείρισης συναλλαγών, μετεξελίσσεται σε σύστημα υποστήριξης της καθημερινής λειτουργίας και λήψης αποφάσεων», καταλήγει η Τερέζα Χαραμή και συμπληρώνει:
«AI και φαρμακοποιός» και όχι «AI ή φαρμακοποιός»
«Παράλληλα, απαιτείται εκπαίδευση τόσο των πολιτών όσο και των επαγγελματιών υγείας. Η νέα εγγραμματοσύνη στην Υγεία περιλαμβάνει πλέον και την ικανότητα ορθής και κριτικής χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το δίλημμα λοιπόν, δεν είναι «AI ή φαρμακοποιός» αλλά τίθεται ως «AI και φαρμακοποιός», ως εργαλείο δηλαδή που ενισχύει και δεν υποκαθιστά την επιστημονική κρίση και την ανθρώπινη σχέση φροντίδας. Γιατί όσο περισσότερη πληροφορία αποκτά ο ασθενής τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για εκείνον που μπορεί να ξεχωρίσει την πληροφορία από τη γνώση».