Στις απόκρημνες πλαγιές της Κουμανδαρίας, ανάμεσα σε πετρώδη αμπελοτόπια και σε παλιές ξερολιθιές, ένας νεαρός Κύπριος οινοποιός επιχειρεί να συνδέσει την παράδοση με το σύγχρονο κρασί.
Ο Ανδρέας Ευαγγέλου, αμπελουργός τέταρτης γενιάς και ιδρυτής της Commandaria Evangelou Winery, άνοιξε για πρώτη φορά το μικρό οικογενειακό οινοποιείο του σε ευρωπαϊκή δημοσιογραφική αποστολή, παρουσιάζοντας όχι μόνο την ιστορική Κουμανδαρία που παράγει, αλλά και ένα νέο, πρωτοποριακό προϊόν που φιλοδοξεί να αποτελέσει την επόμενη μεγάλη του κίνηση: μια φυσική σαμπάνια τύπου Pet-Nat με φυσικές φυσαλίδες.
Μια ακυκλοφόρητη Pet-Nat σαμπάνια
Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του DG AGRI Press Trip στην Κύπρο, της δημοσιογραφικής αποστολής που διοργάνωσε η ΕΕ, με στόχο την ανάδειξη της ευρωπαϊκής αγροδιατροφικής παραγωγής, των προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) και των παραδοσιακών καλλιεργειών. Η αποστολή αποτέλεσε την πρώτη οργανωμένη διεθνή επίσκεψη που πραγματοποιήθηκε ποτέ στο οινοποιείο και στους αμπελώνες του Ανδρέα Ευαγγέλου, ενώ οι συμμετέχοντες δημοσιογράφοι έγιναν και οι πρώτοι που δοκίμασαν το νέο Pet-Nat, το οποίο βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο και δεν έχει κυκλοφορήσει στην αγορά.
Όπως αποκάλυψε ο οινοποιός, το νέο φυσικό αφρώδες κρασί ενδέχεται να κάνει το εμπορικό του ντεμπούτο μέχρι το τέλος του 2026. Πρόκειται για ένα κρασί που παράγεται με τη μέθοδο «Pétillant Naturel», δηλαδή με φυσική δημιουργία ανθρακικού κατά τη ζύμωση, χωρίς πρόσθετες παρεμβάσεις, ακολουθώντας τη φιλοσοφία των natural wines.
«Δεν μπορώ να μπω σε καλούπια. Αν το έκανα αυτό, δεν θα είχα ούτε την Κουμανδαρία ούτε όλα όσα δοκιμάζω να φτιάξω στο μέλλον και ήδη δουλεύω πάνω σε αυτά», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Ευαγγέλου περιγράφοντας τη φιλοσοφία που ακολουθεί τόσο στην καλλιέργεια όσο και στην οινοποίηση.
Από τη γεωπονία, στην πειραματική οινοποίηση
Ο Ανδρέας Ευαγγέλου σπούδασε γεωπόνος στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ενώ ξεκίνησε στη συνέχεια σπουδές Οινολογίας στην Ολλανδία. Ωστόσο, όπως εξηγεί, εγκατέλειψε την τυπική ακαδημαϊκή προσέγγιση της οινολογίας προκειμένου να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο, που βασίζεται περισσότερο στον πειραματισμό, στην παράδοση και στην προσωπική αντίληψη γύρω από το κρασί.
«Έμφαση στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα»
Η επιλογή αυτή φαίνεται σήμερα να αποτυπώνεται ξεκάθαρα στη φιλοσοφία της Commandaria Evangelou Winery, του οικογενειακού οινοποιείου που ίδρυσε το 2018 στον Άγιο Κωνσταντίνο της επαρχίας Λεμεσού, στην «καρδιά» της ζώνης της Κουμανδαρίας. Η παραγωγή του παραμένει περιορισμένη και στο οινοποιείο εμφιαλώνονται περίπου 4.000 φιάλες ετησίως, με τον ίδιο να σημειώνει: «Δίνω έμφαση αποκλειστικά στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα».
Όλες οι εργασίες στους αμπελώνες πραγματοποιούνται χειρωνακτικά, χωρίς μηχανικές παρεμβάσεις, ακολουθώντας πιστά τις αρχές της βιολογικής γεωργίας και της αμπελουργίας ακριβείας.
Οι αμπελώνες καλύπτουν περίπου επτά εκτάρια και βρίσκονται σε υψόμετρο 820 έως 920 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, σε ορεινό μεσογειακό περιβάλλον με έντονες θερμοκρασιακές διαφορές μεταξύ ημέρας και νύχτας.
Οι δύο ποικιλίες της περιοχής
Τα εδάφη είναι πετρώδη και ασβεστολιθικά, με χαμηλή γονιμότητα αλλά εξαιρετική αποστράγγιση, στοιχεία που οδηγούν σε χαμηλές αποδόσεις, αλλά υψηλή συμπύκνωση αρωμάτων και σακχάρων.
Η παραγωγή επικεντρώνεται αποκλειστικά στις δύο γηγενείς ποικιλίες που επιτρέπονται για την παραγωγή της Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης Κουμανδαρίας: τις Ξυνιστέρι και το Μαύρο.
Οι εξαγωγές και τα σχέδια για οινοτουρισμό
Παρά το μικρό μέγεθος της παραγωγής του, ο Ανδρέας Ευαγγέλου έχει ήδη ανοίξει δρόμους στο εξωτερικό.
Το οινοποιείο πραγματοποιεί εξαγωγές σε Αγγλία και Ολλανδία, ενώ αυτή την περίοδο βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές και συζητήσεις για το άνοιγμα σε νέες αγορές όπως Ελλάδα, Αυστραλία, Ηνωμένες Πολιτείες και Σουηδία.
Ταυτόχρονα, προχωράει σε συνεχείς επενδύσεις αποκλειστικά με ίδια κεφάλαια, με στόχο να μετατρέψει το οινοποιείο σε επισκέψιμο χώρο οινοτουρισμού. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του, το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στο 2027, επιτρέποντας στους επισκέπτες να γνωρίσουν από κοντά τόσο την ιστορία της Κουμανδαρίας όσο και τη νέα γενιά φυσικών κυπριακών κρασιών που επιχειρεί να δημιουργήσει.
Η διαδικασία παραγωγής της Κουμανδαρίας παραμένει παραδοσιακή και σχεδόν αναλλοίωτη εδώ και αιώνες, και σύμφωνα με τον κ. Ευαγγέλου τα σταφύλια λιάζονται φυσικά στον ήλιο ώστε να αφυδατωθούν και να συμπυκνωθούν τα φυσικά τους σάκχαρα.
Ακολουθούν αργή ζύμωση και πολυετής παλαίωση σε δρύινα βαρέλια. Το αποτέλεσμα είναι ένα πυκνό, γλυκό επιδόρπιο κρασί με αρώματα αποξηραμένων φρούτων, μελιού, καραμέλας και ξηρών καρπών.
Και λίγη ιστορία...
Η Κουμανδαρία θεωρείται το αρχαιότερο επώνυμο κρασί στον κόσμο που συνεχίζει να παράγεται μέχρι σήμερα και διαθέτει το αρχαιότερο καταγεγραμμένο καθεστώς Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης. Η ιστορία της ξεκινά από την αρχαιότητα, καθώς συνδέεται με το περίφημο «Κυπριακό Νάμα» που αναφέρει ήδη ο Ησίοδος τον 8ο αιώνα π.Χ.
Η σημερινή της ονομασία προήλθε τον 12ο αιώνα από τους Ιωαννίτες Ιππότες και την «Grande Commanderie» της περιοχής Κολοσσίου κατά την περίοδο των Σταυροφοριών. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος την είχε αποκαλέσει «κρασί των βασιλιάδων και βασιλιά των κρασιών».
Η διεθνής φήμη της Κουμανδαρίας ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο το 1224, όταν ο Γάλλος ποιητής Henri d’Andeli την κατέγραψε στο έργο του «La Bataille des Vins» («Η Μάχη των Κρασιών») ως το κρασί που κέρδισε τον πρώτο καταγεγραμμένο διαγωνισμό οίνου στην Ιστορία.
Σήμερα, η Κουμανδαρία παράγεται αποκλειστικά σε συγκεκριμένη ζώνη 14 χωριών στους πρόποδες του Τροόδους, τα οποία είναι γνωστά ως Κουμανταροχώρια. Σύμφωνα με στοιχεία του τμήματος Γεωργίας του κυπριακού υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, η συνολική έκταση των αμπελώνων της Κουμανδαρίας ανέρχεται σε 419 εκτάρια, η μέγιστη επιτρεπόμενη απόδοση είναι 6.500 κιλά σταφυλιών ανά εκτάριο, η μέση ετήσια παραγωγή φτάνει περίπου τα 3.000 εκατόλιτρα κρασιού και συνολικά στην περιοχή δραστηριοποιούνται 38 οινοπαραγωγοί και εμφιαλωτές.
Το 2023 οι παραδόσεις και οι τεχνικές παραγωγής της Κουμανδαρίας αναγνωρίστηκαν επίσημα από την UNESCO ως στοιχείο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας, επιβεβαιώνοντας τη μοναδική ιστορική και πολιτιστική αξία του κυπριακού αυτού κρασιού.
Σε μια εποχή που η παγκόσμια οινική αγορά αναζητεί αυθεντικότητα, μικρές παραγωγές και φυσικές μεθόδους οινοποίησης, ο Ανδρέας Ευαγγέλου δηλώνει αποφασισμένος να αποδείξει ότι ακόμη και από ένα μικρό ορεινό χωριό της Κύπρου μπορεί να γεννηθεί μια νέα, σύγχρονη οινική ταυτότητα με διεθνείς προοπτικές.
Φωτό: ΑΠΕ-ΜΠΕ