Τα μεγάλα, καθιερωμένα κέντρα του διεθνούς τουρισμού παραμένουν ισχυρά, ωστόσο οι ταχύτεροι ρυθμοί ανάπτυξης καταγράφονται σε προορισμούς που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «αναδυόμενοι».
Η παγκόσμια ταξιδιωτική βιομηχανία δείχνει το 2026 έτοιμη να γράψει νέο ρεκόρ, όμως η «έκρηξη» δεν συμβαίνει απαραίτητα εκεί όπου θα περίμενε κανείς. Τα μεγάλα, καθιερωμένα κέντρα του διεθνούς τουρισμού παραμένουν ισχυρά, ωστόσο οι ταχύτεροι ρυθμοί ανάπτυξης καταγράφονται σε προορισμούς που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «αναδυόμενοι»: από την Αιθιοπία έως το Μπουτάν, από τη Βραζιλία έως την Αίγυπτο.
Τα στοιχεία δείχνουν μια αλλαγή που δεν αφορά μόνο αριθμούς αλλά και κίνητρα: περισσότεροι ταξιδιώτες αναζητούν ιδιαίτερη ταυτότητα, τοπικό χρώμα, φύση και εμπειρίες «ανακάλυψης», απομακρυνόμενοι από τις ήδη κορεσμένες διαδρομές. Και μαζί με τη ζήτηση ανεβαίνει και το κρίσιμο ερώτημα: πώς διαχειρίζονται οι χώρες την αύξηση χωρίς να πέσουν στην παγίδα της υπερφόρτωσης;
Οι διεθνείς αφίξεις αυξήθηκαν παγκοσμίως κατά 4%
Σύμφωνα με το πιο πρόσφατο «Βαρόμετρο Παγκόσμιου Τουρισμού» του Οργανισμού Τουρισμού του ΟΗΕ, πάνω από 1,5 δισεκατομμύριο διεθνείς τουρίστες ταξίδεψαν στο εξωτερικό το 2025. Οι διεθνείς αφίξεις αυξήθηκαν παγκοσμίως κατά 4%, πλησιάζοντας τον μέσο ρυθμό ανάπτυξης της προπανδημικής δεκαετίας, όταν μεταξύ 2009 και 2019 η ετήσια αύξηση κυμαινόταν γύρω στο 5%.
Η Ευρώπη παρέμεινε η πιο επισκέψιμη περιοχή του κόσμου, με σχεδόν 800 εκατομμύρια αφίξεις και αύξηση 6% σε σχέση με το 2024. Όμως η ουσία της νέας εικόνας κρύβεται αλλού: οι χώρες με τα εντυπωσιακότερα ποσοστά ανόδου δεν είναι οι συνήθεις «πρωταγωνιστές».
Η Βραζιλία εμφανίζεται με άλμα 37% στις αφίξεις, το Μπουτάν με 30%, η Αίγυπτος με 20%, η Αιθιοπία με 15%, ενώ ακόμη και οι Σεϋχέλλες, ένα μικρό νησιωτικό σύμπλεγμα ανοικτά της Ανατολικής Αφρικής, κατέγραψαν αύξηση 13%. Πρόκειται, όπως λέει ο Στίβεν Βάιγκορ, διευθύνων σύμβουλος εταιρείας ταξιδιωτικών συμβουλών, για χώρες που εντάσσονται σε μια νέα κατηγορία «προορισμών με ισχυρή ταυτότητα»: δεν είναι πια εντελώς «εξειδικευμένοι», αλλά ούτε έχουν φτάσει στο σημείο κορεσμού. «Περισσότεροι ταξιδιώτες έλκονται από ξεχωριστό πολιτισμό, τοπία και τη δυνατότητα ανακάλυψης, άρα χώρες με ισχυρή ταυτότητα και αξιοπρεπή πρόσβαση είναι οι ξεκάθαροι κερδισμένοι», σημειώνει.
Η Αίγυπτος είναι ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της αλλαγής, με αύξηση 20% στις διεθνείς αφίξεις το 2025. Οι επαγγελματίες του κλάδου αποδίδουν μεγάλο μέρος της δυναμικής στο άνοιγμα του Μεγάλου Αιγυπτιακού Μουσείου κοντά στις Πυραμίδες της Γκίζας, ένα έργο που χρειάστηκε πάνω από 20 χρόνια και ανακοινώθηκε πολλές φορές πριν ανοίξει «επιτέλους και πραγματικά», όπως λέει ο Χόρχε Σάλας-Γκεβάρα, ιδρυτής εταιρείας εξερευνητικών ταξιδιών. Για χρόνια, επισημαίνει, όσοι ταξίδευαν βασιζόμενοι σε πρόωρες ανακοινώσεις γύριζαν με την αίσθηση ότι έχασαν το πιο πολυαναμενόμενο αξιοθέατο. Άλλοι επέλεξαν να περιμένουν έως ότου η λειτουργία του είναι βέβαιη.
«Σήμερα βλέπουμε και τις δύο ομάδες να κινούνται ταυτόχρονα» παρατηρεί, περιγράφοντας το πώς ένα και μόνο πολιτιστικό γεγονός μπορεί να συμπιέσει ζήτηση χρόνων. Παράλληλα, δεδομένα από κρατήσεις δείχνουν ότι ενισχύθηκαν τα οικογενειακά ταξίδια, καθώς και τα μοναχικά ταξίδια γυναικών, ενώ στον ορίζοντα εμφανίζεται και ένα ακόμη κίνητρο: η ηλιακή έκλειψη του 2027, που θα είναι ορατή από την Αίγυπτο. Για να αποφύγουν υπερβολική συγκέντρωση σε λίγα σημεία, οι επαγγελματίες προωθούν πιο αργό, επιμελημένο τρόπο περιήγησης. Ο Σάλας-Γκεβάρα προτείνει μικρά παραδοσιακά ιστιοπλοϊκά στον Νείλο αντί για μεγάλα πλοία, ώστε οι επισκέπτες να φτάνουν σε πιο ήσυχους ναούς και να κινούνται με χαλαρότερο ρυθμό.
Ακόμη και εταιρεία που ειδικεύεται σε περιηγήσεις με ποδήλατο και σκάφος στην Ευρώπη δημιούργησε φέτος πρόγραμμα στην Αίγυπτο, ακολουθώντας λιγότερο γνωστές διαδρομές μέσα από χωριά και φοινικόδεντρα, με τη συμμετοχή αιγυπτιολόγων. «Ο ενεργός τουρισμός γνωρίζει άνθηση και το ταξίδι με ποδήλατο είναι εντελώς νέο για την Αίγυπτο» λέει ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, εξηγώντας ότι ο αργός ρυθμός «σε αφήνει να τα απορροφήσεις όλα πολύ περισσότερο».
Στη Βραζιλία η εικόνα είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή
Στη Βραζιλία, η εικόνα είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή: καμία άλλη χώρα δεν κατέγραψε μεγαλύτερη ετήσια αύξηση, με άλμα 37% στις αφίξεις το 2025. Εδώ, μεγάλο μέρος της ανάπτυξης αποδίδεται σε στοχευμένη πολιτική αεροπορικής σύνδεσης. Η αρμόδια κρατική υπηρεσία διεθνούς τουριστικής προβολής ξεκίνησε το 2024 πρόγραμμα προσέλκυσης νέων διεθνών πτήσεων μέσω συνεργασιών δημόσιου και ιδιωτικού τομέα με αεροπορικές εταιρείες και αεροδρόμια, επιδοτώντας την προώθηση νέων δρομολογίων.
Ο επικεφαλής της υπηρεσίας, Μαρσέλο Φρέισο, το θέτει ωμά: «Η επίτευξη στόχων ανάπτυξης συνδέεται άρρηκτα με την αεροπορική σύνδεση. Δεν έχει νόημα να αυξάνεται το διεθνές ενδιαφέρον για τη Βραζιλία, αν δεν υπάρχουν απευθείας πτήσεις ή σύντομες ανταποκρίσεις σε ανταγωνιστική τιμή».
Παράλληλα, άνθρωποι της ξενοδοχειακής αγοράς διακρίνουν και αλλαγή στην παγκόσμια εικόνα της χώρας: μεγάλα γεγονότα τα τελευταία χρόνια, αλλά και η ανάδειξη του Σάο Πάολο ως κέντρου πολιτισμού, μουσικής και γαστρονομίας, αύξησαν την προβολή. Αλλάζει και το προφίλ των επισκεπτών.
«Τώρα, που η ευεξία, ο χρόνος και η φύση είναι κορυφαίες προτεραιότητες για όλους, η Βραζιλία βλέπει την άφιξη ενός νέου τύπου τουρίστα: εκείνου που αναζητά πολυτέλεια με συνείδηση» λέει ο Μάρκο Αμαράλ, στέλεχος ξενοδοχειακού ομίλου, περιγράφοντας ταξιδιώτες που επεκτείνουν τη διαμονή τους, συνδυάζουν εργασία και οικογένεια και θέλουν επαφή με τοπικές κοινότητες. Ένας ευνοϊκός συναλλαγματικός συσχετισμός ενισχύει επίσης την αίσθηση «υψηλής αξίας» για τα χρήματα που δαπανά ο επισκέπτης.
Ωστόσο, τα ζητήματα υπερφόρτωσης εδώ δεν είναι ίδια με της Ευρώπης, όπως σημειώνει ο ίδιος: η χώρα διαθέτει τεράστια ακτογραμμή και ακόμη μεγαλύτερο εσωτερικό χώρο, άρα η βασική πρόκληση είναι να διαχυθεί ο τουρισμός πέρα από τους κλασικούς πόλους, όπως το Ρίο ντε Ζανέιρο και το Σάο Πάολο. Επιχειρηματίες του κλάδου προτρέπουν τους επισκέπτες να ανακαλύψουν διαφορετικές «εκδοχές» της Βραζιλίας, όπως στο Μπελέμ, όπου μια ιστορική υπαίθρια αγορά και μια ανερχόμενη γαστρονομική σκηνή βασισμένη σε συστατικά του Αμαζονίου προσελκύουν διεθνές ενδιαφέρον. «Μόλις επισκεφθείς δύο διαφορετικές βραζιλιάνικες πόλεις, καταλαβαίνεις ότι υπάρχουν πολλές “Βραζιλίες”», λέει ο Αμαράλ. «Το να γνωρίσεις την καθεμία είναι μια αληθινή περιπέτεια».
Η Αιθιοπία, με αύξηση 15% στις διεθνείς αφίξεις το 2025, εντάσσεται σε μια ευρύτερη αφρικανική εικόνα δυναμικής ανάκαμψης, καθώς η ήπειρος κατέγραψε συνολικά 8% αύξηση, την ισχυρότερη περιφερειακή επίδοση στο ίδιο βαρόμετρο. Η επιστροφή αυτή, όμως, δεν είναι αυτονόητη: ακολούθησε χρόνια μειωμένων αριθμών που συνδέθηκαν με σύγκρουση στην περιοχή Τιγκράι. Οι πτήσεις στον βορρά επανήλθαν το 2023, ενώ το 2024 καταγράφηκε άνοδος ενδιαφέροντος.
Έκτοτε, η χώρα επένδυσε στην προσβασιμότητα και στην ενίσχυση εμπιστοσύνης των ταξιδιωτών, λανσάροντας το 2025 επίσημη πλατφόρμα προβολής, ενώ νέα ξενοδοχεία και αναβαθμισμένες υπηρεσίες συνέβαλαν στην επαναφορά της ζήτησης. Ο Σάλας-Γκεβάρα μιλά για «ανανεωμένο ενδιαφέρον» τόσο από παλιούς ταξιδιώτες όσο και από νεότερο κοινό που ζητά πιο δραστήριες εμπειρίες στη φύση. Επιχειρηματίες αναφέρουν αύξηση ενδιαφέροντος έως και 40% σε ένα έτος, ενώ ενδεικτικό της νέας ζήτησης είναι και το παράδειγμα σχολικής ομάδας πάνω από 20 ατόμων που προγραμματίζει ταξίδι στη χώρα.
Στο επίπεδο των εμπειριών, η Αιθιοπία παρουσιάζεται ως προορισμός μεγάλης κλίμακας για αρχαιολογία, ανθρωπολογία και φυσική ιστορία: από την κληρονομιά της αυτοκρατορίας του Αξούμ και τις λαξευτές σε βράχο εκκλησίες της Λαλιμπέλα έως τη μεσαιωνική αρχιτεκτονική της Γκοντάρ. Στα όρη Σιμιέν, οι επισκέπτες μπορούν να δουν σπάνια άγρια ζωή, όπως τον πίθηκο γελάδα που δεν ζει πουθενά αλλού, ενώ στην κοιλάδα του Όμο στον νότο επιβιώνουν κοινότητες με ιδιαίτερες πολιτισμικές παραδόσεις αιώνων.
Οι Σεϋχέλλες, με άνοδο 13%, προσφέρουν ένα διαφορετικό παράδειγμα: έναν σχετικά «ώριμο» νησιωτικό προορισμό που προσπαθεί να διευρύνει την εικόνα του πέρα από το στερεότυπο του ταξιδιού του μέλιτος. Οι αρχές αποδίδουν το αποτέλεσμα σε συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, στοχευμένη προβολή και έμφαση στην ποιότητα. «Το ότι ξεπεράσαμε τον στόχο του 2024 είναι αποτέλεσμα κοινής προσπάθειας και ισχυρών συνεργασιών που συνεχίζουμε να χτίζουμε», δήλωσε η αρμόδια γενική γραμματέας τουρισμού, Σέριν Φράνσις, με αφορμή τα αποτελέσματα.
Ξενοδόχοι σημειώνουν ότι οι επισκέπτες ανακαλύπτουν πως το νησιωτικό σύμπλεγμα δεν είναι μόνο «παραλία»: μπορεί να περιλαμβάνει πεζοπορίες σε καταρράκτες, κολύμβηση με αναπνευστήρα, κρεολική κουζίνα, ακόμη και χορούς γύρω από φωτιά. Η ζήτηση επεκτείνεται σε οικογένειες και ταξιδιώτες που εστιάζουν στην ευεξία, με νέα μενού και παροχές, ενώ οι Σεϋχέλλες προβάλλουν και την περιβαλλοντική τους ταυτότητα, προστατεύοντας το 30% της θαλάσσιας επικράτειας.
Παράλληλα, υπερηφανεύονται ότι δεν υπάρχουν ιδιωτικές παραλίες, άρα ο τόπος «μένει για όλους», τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους επισκέπτες. Στο επίπεδο του «πώς να ταξιδέψεις», προτείνονται πρακτικές που κατευθύνουν δαπάνη προς την τοπική οικονομία, όπως δραστηριότητες σε βιολογικές φάρμες ή εργαστήρια χειροποίητων προϊόντων από τοπικούς δημιουργούς.
Το Μπουτάν, τέλος, δείχνει πώς ένας προορισμός μπορεί να αυξηθεί χωρίς να απαρνηθεί τη στρατηγική του. Το βασίλειο αυτό άνοιξε στον τουρισμό τη δεκαετία του 1970, αλλά διαχρονικά προωθεί μια προσέγγιση «υψηλής αξίας, χαμηλού όγκου». Η αύξηση 30% στις αφίξεις το 2025 θα μπορούσε να μοιάζει αντίφαση, όμως η χώρα επιχειρεί να την καταστήσει βιώσιμη μέσω ειδικού τέλους βιώσιμης ανάπτυξης ανά διανυκτέρευση, που σήμερα ανέρχεται σε 100 δολάρια.
Το τέλος χρηματοδοτεί υποδομές και υπηρεσίες για κατοίκους και επισκέπτες, ενσωματώνοντας μια φιλοσοφία που το Μπουτάν προβάλλει εδώ και χρόνια: ότι η ευημερία δεν μετριέται μόνο με οικονομικούς δείκτες, αλλά και με την ποιότητα ζωής. Ο πρώην πρωθυπουργός της χώρας έχει διευκρινίσει ότι ο «χαμηλός όγκος» δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην αριθμητικό περιορισμό, αλλά μια στάση: οι επισκέπτες καλούνται να «σέβονται τις αξίες» του τόπου, ενώ και οι ντόπιοι να μαθαίνουν από την ανταλλαγή. Για επιχειρηματίες ταξιδιών, το Μπουτάν λειτουργεί ως «αντίδοτο» στην κόπωση του σύγχρονου τουρισμού: προσελκύει ανθρώπους που αισθάνονται ότι «έχουν ήδη δει τον κόσμο» και αναζητούν κάτι βαθύτερο.
Οι προτάσεις εμπειριών είναι χαρακτηριστικά ήσυχες και προσωπικές: μια ιδιωτική ευλογία με ηλικιωμένο μοναχό, χρόνος με υφάντρια που συνεχίζει τέχνη γενεών, ή ένα γεύμα σε απομακρυσμένη αγροικία κοιλάδας. «Αυτά συχνά αφήνουν βαθύτερο αποτύπωμα από τα μεγάλα αξιοθέατα», λέει άνθρωπος του κλάδου, προτείνοντας επίσης εξερεύνηση με μοτοσικλέτα ή πεζοπορία ως πιο «σωματικούς» τρόπους να βιώσει κανείς την κλίμακα και τη μοναχικότητα του τόπου. Το ουσιαστικό, προσθέτει, είναι να αναζητήσει κανείς τη σχέση του Μπουτάν με την παροδικότητα - μια πρόσκληση να σταματήσει και να σκεφτεί, ακόμη κι αν δεν το αντιληφθεί αμέσως.
Η μεγάλη εικόνα, λοιπόν, δείχνει ότι η επιστροφή των ταξιδιών δεν σημαίνει απλώς επιστροφή στα ίδια. Η τουριστική ζήτηση μετακινείται προς προορισμούς με έντονη ταυτότητα, ανανεωμένες υποδομές και υπόσχεση αυθεντικότητας, ενώ η βιομηχανία προσπαθεί να απαντήσει σε ένα διπλό αίτημα: περισσότερους επισκέπτες, αλλά με πιο «συνειδητό» τρόπο.
Η Αίγυπτος επενδύει σε πολιτιστικά ορόσημα και πιο αργές διαδρομές, η Βραζιλία σε αεροπορική πρόσβαση και διασπορά πέρα από τα κλασικά κέντρα, η Αιθιοπία σε αποκατάσταση εμπιστοσύνης και ανάδειξη κλίμακας εμπειριών, οι Σεϋχέλλες σε ποιότητα και περιβαλλοντική ταυτότητα, το Μπουτάν σε ένα μοντέλο που φορολογεί τη διανυκτέρευση για να χρηματοδοτήσει βιωσιμότητα. Αν το 2026 όντως γίνει χρονιά-ρεκόρ, το πιο ενδιαφέρον ίσως δεν θα είναι το μέγεθος, αλλά το πού και το πώς: μια παγκόσμια αγορά που αναζητά λιγότερο τη «σφραγίδα» του διάσημου και περισσότερο την εμπειρία του διαφορετικού, με όλα τα οφέλη και τις προκλήσεις που αυτό συνεπάγεται.