Στους πρόποδες του Πάικου, όπου οι αμπελώνες απλώνονται σαν ζωντανές ιστορίες στο χώμα, η Γουμένισσα Κιλκίς δεν είναι απλώς μια αμπελουργική γη.
Η Γουμένισσα είναι τόπος -όχι με την αφηρημένη έννοια, αλλά με την ένταση και την πυκνότητα μιας κοινωνίας που επιχειρεί να ξανασυστηθεί στους επισκέπτες της. Σε μια εποχή που οι μικρές κοινότητες αναζητούν τρόπους να ακουστούν, η Γουμένισσα, μέσα από μια ομάδα «ανήσυχων» ανθρώπων, επιχειρεί να διατυπώσει το δικό της αφήγημα· ένα αφήγημα που συνδέει το κρασί με την εμπειρία, τον επισκέπτη με τον κάτοικο, την παράδοση με τη δημιουργία και τον πολιτισμό.
Αυτή η αναζήτηση ταυτότητας δεν είναι απόρροια μιας ακόμη εκστρατείας μάρκετινγκ, αλλά μια συλλογική προσπάθεια, που έχει στο επίκεντρό της την πρωτοβουλία για τη σύσταση Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας (ΑΜΚΕ) -- ένα κοινό σχήμα που θα μπορέσει να ενώσει τους οινοποιούς της περιοχής τους ανθρώπους του τουρισμού, τους πολιτιστικούς φορείς και όσους έχουν επιλέξει να επενδύσουν δημιουργικά στον τόπο αυτό. Η ΑΜΚΕ δεν είναι απλώς ένα θεσμικό εργαλείο· είναι ένα συμβάν συνδιαμόρφωσης, ένας τρόπος να περάσει μια κοινότητα από τη μεμονωμένη δράση στην συλλογική αφήγηση.
Η φιλοξενία που γίνεται εμπειρία
Όταν οι επισκέπτες φτάνουν στη Γουμένισσα, δεν αναζητούν απλώς ένα μέρος να μείνουν· αναζητούν ένα «σπίτι». Αυτό το βλέμμα το ενσωματώνουν οι επαγγελματίες του τουρισμού, όπως η Μαρία Μουζούρη, ψυχή του ξενώνα «Δημοσθένης» στη Γουμένισσα, η οποία αποτελεί ένα από τα πρόσωπα που εργάζονται αθόρυβα αλλά σταθερά για την ανάδειξη του τόπου τους. Με βαθιά γνώση της περιοχής και ειλικρινή αγάπη για τον πολιτισμό και τη φύση του Πάικου, έχει μετατρέψει τον ξενώνα σε σημείο αναφοράς για επισκέπτες που αναζητούν αυθεντική φιλοξενία και ουσιαστική επαφή με τον τόπο.
Μέσα από τον «Δημοσθένη», η Μαρία Μουζούρη δεν προσφέρει απλώς διαμονή· αφηγείται τη Γουμένισσα. Καθοδηγεί τους επισκέπτες σε διαδρομές κρασιού, τους συστήνει τα τοπικά οινοποιεία και τα προϊόντα του τόπου, αναδεικνύοντας τη φήμη της Γουμένισσας ως ιστορικής οινοπαραγωγικής περιοχής. Παράλληλα, προωθεί τον πολιτιστικό πλούτο της περιοχής -τα έθιμα, τη μουσική, την αρχιτεκτονική και τη γαστρονομία- ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή σε τοπικές γιορτές και δράσεις.
Με συνεργασίες με παραγωγούς, επαγγελματίες του τουρισμού και πολιτιστικούς φορείς, συμβάλλει ενεργά στη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη της Γουμένισσας. Το έργο της αποδεικνύει πως η τοπική φιλοξενία, όταν συνοδεύεται από γνώση και όραμα, μπορεί να γίνει ισχυρό εργαλείο προβολής και ταυτότητας ενός τόπου.
«Ο ξενώνας Δημοσθένης κλείνει φέτος 40 χρόνια. Θα είναι γι’ αυτό μια χρονιά γιορτινή, στην οποία θα συμβούν όσα όμορφα έτσι και αλλιώς συμβαίνουν.
Θα πάμε για άλλη μια φορά να ζήσουμε τα βραδινά πικ νικ των πυγολαμπίδων ή να περπατήσουμε μέσα στη σιωπή ακούγοντας μονο το θρόισμα των φύλλων και τον ήχο του νερού.
Φέτος όμως, θα ζήσουμε και αυτές τις πρωτοβουλίες που μας φέρνουν πιο κοντά στον τόπο μας, όπως τον έχουμε ονειρευτεί. Μέσα από τη συνέργεια και την αυθεντικότητα της κοινότητας μας, προχωράμε δημιουργικά για να φτάσουμε ακόμα πιο κοντά σε ένα κοινό οραματισμό. Μακάρι να μην χρειαζόταν να το κάνουμε εμείς. Θα ήταν ωραίο ο τόπος μας να είχε φροντιστεί από τους φορείς του και τους ανθρώπους τους. Θα ήταν ωραίο οι επίσημες πολιτικές να στήριζαν τόπους σαν τη Γουμένισσα, ώστε να μπορούν να αναζωογονηθούν, να ριζώσουν και άλλοι νέοι άνθρωποι, να ξαναγεμίσουν τα σχολεία και να απεγκλωβιστεί ο κόσμος που το θέλει, από τα μεγάλα αστικά κέντρα, για μια ζωή πιο ελεύθερη, κοντά στη φύση και την ηρεμία, εντός μια παραδοσιακής κοινότητας. Εκεί που ο χρόνος δεν πνίγει. Εκεί που προλαβαίνεις να ακούσεις, να δεις, να μυρίσεις, να σκεφτείς, να αναπνεύσεις, να κάνεις μια παύση και να κοιτάξεις γύρω σου», τονίζει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η Μαρία Μουζούρη.
Για την ίδια, «η Γουμένισσα αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα, όπου οι άνθρωποί της παίρνουν πρωτοβουλίες και δίνουν το ρυθμό της αυθεντικής ζωής, κάτω από το πλατάνι, δίπλα στο νερό, μέσα στο αμπέλι, στη σκιά του Πάικου, μαζί. Μια κοινότητα που ζει και δημιουργεί μέσα στην ηχητική υπόκρουση των Χάλκινων πνευστών. Τόσο κοντά αλλά και τόσο μακριά από τη Θεσσαλονίκη».
Ξενώνες, μικρές επιχειρήσεις φιλοξενίας, ταξιδιωτικά δίκτυα -όλοι αντιλαμβάνονται ότι ο σύγχρονος ταξιδιώτης δεν θέλει απλώς διαμονή. Θέλει να γίνει μέρος της αφήγησης που χτίζεται.
Η ΑΜΚΕ που προτείνεται δεν είναι μια διοικητική δομή που θα κάνει καμπάνιες· είναι ένας χώρος στρατηγικού διαλόγου ανάμεσα στους ανθρώπους του τουρισμού και τη συλλογική ταυτότητα του τόπου. Στόχος είναι να συνδέσει την άμεση εμπειρία του επισκέπτη με τα προϊόντα και τις ιστορίες που δημιουργούν νόημα: από τη διαδρομή στα μισοσκότεινα μονοπάτια του Πάικου μέχρι τη συμμετοχή στον τρύγο.
Οι οινοποιοί ως πυλώνες ταυτότητας
Δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα του πώς μια γεωγραφία μπορεί να εκφραστεί μέσα από ένα προϊόν από τον αμπελώνα της. Το ΠΟΠ κρασί της Γουμένισσας δεν είναι τυχαία μια αναγνωρισμένη ονομασία· είναι αποτέλεσμα σχέσης, γνώσης και παράδοσης που περνά από γενιά σε γενιά. Αλλά το κρασί, για να αποκτήσει νόημα πέρα από το μπουκάλι, χρειάζεται πλαίσιο: όσους το γεύονται, όσους το αφηγούνται, όσους το εντάσσουν σε εμπειρίες πέρα από την απλή δοκιμή.
Αυτή η ανάγκη εντοπίζεται σε συζητήσεις, αλλά και σε συναντήσεις σε οινοποιεία· εκεί όπου ο κάτοικος, ο παραγωγός και ο ταξιδιώτης ανταλλάσσουν όχι μόνο γεύσεις, αλλά ιστορίες. Αυτή η ανταλλαγή είναι μια πρώτη ύλη για την ΑΜΚΕ που σχεδιάζεται -μια ΑΜΚΕ που θα λειτουργήσει ως φορέας ενσωμάτωσης του οινικού προϊόντος στη συνολική εμπειρία του τόπου.
Οι οινοποιοί, ως πρεσβευτές του terroir, δεν θέλουν απλώς να πουλήσουν κρασί· θέλουν να συνδέσουν το κρασί με τον βιωματικό τουρισμό, με τη γαστρονομία, με τα μονοπάτια που σκαρφαλώνουν στις πλαγιές του Πάικου, με τις μουσικές και τις τελετουργίες μιας ζωής που δεν ξεχωρίζει το παρελθόν από το παρόν.
Goumenissa Project: αφήγηση, εμπειρία και κοινότητα
Αυτή η έννοια του βιωμένου τόπου αναδεικνύεται ιδιαίτερα στις αφηγήσεις όσων έχουν επιλέξει να ζήσουν εδώ. Άνθρωποι με διεθνείς εμπειρίες, όπως η Τζάνετ Κοστρέφσκι (Janet Kostrevski), βρίσκουν στη Γουμένισσα κάτι που ξεπερνάει τον τουρισμό: μια πραγματική σύνδεση. Η Τζάνετ λέει ότι η Γουμένισσα για εκείνη «είναι κάτι παραπάνω από προορισμός -είναι ένα μέρος με αίσθηση αυθεντικότητας, ομορφιάς και απλότητας» και ότι αυτό ήταν το κίνητρο για τη δημιουργία του εγχειρήματός της, που δεν περιορίζεται σε ψηφιακή παρουσία, αλλά προσκαλεί ανθρώπους να συνδεθούν με το πνεύμα του τόπου.
Το Goumenissa Project γεννήθηκε από την επιθυμία να μοιραστεί κάποιος -όχι ως εξωτερικός παρατηρητής -- αλλά ως πολίτης του τόπου. Η Janet, με υπόβαθρο στη δημοσιογραφία, στην αφήγηση και την επιχειρηματικότητα, είδε ότι η δύναμη της Γουμένισσας δεν βρίσκεται μόνο στα προϊόντα της, αλλά στις ιστορίες της. Για εκείνη, το εγχείρημα δεν είναι μια τουριστική πλατφόρμα· είναι μια πρόσκληση να γνωρίσεις τον τόπο από μέσα -ως επισκέπτης, συνεργάτης, φίλος.
Η Τζάνετ περιγράφει πώς, με αγάπη για την αφήγηση και πίστη στη δύναμη των ανθρώπων, μετατρέπει την καθημερινότητα της Γουμένισσας σε εμπειρία ζωής -οργανώνοντας δραστηριότητες που συνδυάζουν μαγειρική, πεζοπορία, συμμετοχή στους αμπελώνες και βαθύτερη κατανόηση της τοπικής κουλτούρας.
«Οι άνθρωποι συχνά εκπλήσσονται που το “The Goumenissa Project” είναι μια ιδιωτική επιχείρηση», λέει, εξηγώντας πως το ξεκίνησε επειδή είδα τι έλειπε -ένα γνήσιο καλωσόρισμα για τους επισκέπτες. «Ανέλαβα την ευθύνη να δημιουργήσω αυτόν τον χώρο, όπου οι ταξιδιώτες δεν περνούν απλώς, αλλά συνδέονται πραγματικά με την κοινότητά μας και βιώνουν την πραγματική Γουμένισσα», τονίζει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Αυτή η προσέγγιση συμβαδίζει με τον στόχο της ΑΜΚΕ: να δώσει θεσμικό χώρο σε πρωτοβουλίες όπως το Goumenissa Project, ώστε να ενσωματωθούν σε ένα ευρύτερο στρατηγικό σχέδιο που ενώνει εμπειρίες, ανθρώπους και αφηγήσεις.
Η ιστορία ως θεμέλιο: αρχαία Ευρωπός και μνήμη
Κανένα αφήγημα τόπου, ωστόσο, δεν είναι πλήρες χωρίς το βάθος της ιστορίας. Ο αρχαιολογικός χώρος της αρχαίας Ευρωπού βρίσκεται στα όρια αυτού του αφηγηματικού πλαισίου. Δεν αποτελεί απλώς ένα σύνολο αρχαιολογικών υπολειμμάτων· είναι υπενθύμιση ότι οι άνθρωποι κατοικούσαν και δημιούργησαν εδώ για αιώνες. Η επιστημονική έρευνα και η ανάδειξη του χώρου -με επικοινωνία ανάμεσα σε αρχαιολόγους και την τοπική κοινωνία -- μπορεί να ενταχθούν στο ευρύτερο πρόγραμμα της ΑΜΚΕ ως στοιχείο πολιτιστικής κληρονομιάς που πολλαπλασιάζει την αξία της τοπικής ταυτότητας.
Η ΑΜΚΕ, λένε όσοι προωθούν τη δημιουργία της, δεν είναι ένας φορέας που περιορίζεται στο σήμερα· μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος διασύνδεσης της ιστορικής μνήμης με τη σύγχρονη εμπειρία. Να ενσωματώσει τον αρχαιολογικό χώρο στην αφήγηση που απλώνεται από τον αμπελώνα μέχρι τα μονοπάτια της φύσης, από τα κρασιά μέχρι τις γευστικές και πολιτιστικές διεργασίες.
Η πρόταση για σύσταση ΑΜΚΕ -τονίζουν- είναι μια ώριμη απάντηση στις ανάγκες μιας κοινωνίας που θέλει να ακούγεται με το δικό της όνομα. Η ιστορία, το κρασί, ο βιωματικός τουρισμός και η δημιουργία δεν είναι ξεκομμένες ιστορίες· είναι κεφάλαια της ίδιας αφήγησης.
Αυτό που γεννιέται στη Γουμένισσα δεν είναι απλώς ένα brand· είναι μια κοινότητα που μαθαίνει να αφηγείται τον εαυτό της.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
*Τις φωτογραφίες παραχώρησε η Μ. Μουζούρη