Η δημόσια εκδήλωση τρυφερότητας με φιλιά αποτελεί συνηθισμένη εικόνα στην Ισπανία.
Ωστόσο, η άνεση με την οποία οι Ισπανοί εκδηλώνουν δημόσια την αγάπη κρύβει μια ιστορία καταπίεσης και εξεγέρσεων.
Όπως περιγράφει η δημοσιογράφος του BBC Λούσι Λόβελ, έπειτα από περισσότερα από έξι χρόνια διαμονής στην Ισπανία, τα δημόσια φιλιά έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητάς της. Κάτι το συνηθισμένο. Η επιστροφή μιας φίλης της από ένα ταξίδι στην Ιαπωνία όμως -μία χώρα όπου η στοργή δεν εκφράζεται έντονα δημόσια- ήταν εκείνη που την έκανε να αναρωτηθεί αν είναι πράγματι η Ισπανία μια χώρα όπου τα φιλιά έχουν τόσο έντονη παρουσία και τι αποκαλύπτουν αυτές οι δημόσιες εκδηλώσεις τρυφερότητας για την κουλτούρα, την ιστορία και τη στάση των Ισπανών απέναντι στην οικειότητα.
Σύμφωνα με τη Λόβελ, μία εξήγηση για τη συχνότητα των δημόσιων φιλιών ίσως αφορά στον τρόπο με τον οποίο οι Ισπανοί χρησιμοποιούν τους δημόσιους χώρους. Σε πολλά μέρη της χώρας, η καθημερινή ζωή εκτυλίσσεται σε εξωτερικούς χώρους: σε πολυσύχναστους δρόμους, καφετέριες και πάρκα. Μελέτη του Πανεπιστημίου του Γουόρικ κατέδειξε ότι η Ισπανία συγκαταλέγεται στις χώρες όπου οι άνθρωποι χρειάζονται τον λιγότερο προσωπικό χώρο όταν γνωρίζουν κάποιον ακόμα και σε σχέση με χώρες του νότου όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Πορτογαλία. Πρόκειται για μια τάση που εκδηλώνεται στις πολυσύχναστες πλατείες της Ισπανίας, όπου οι εξωτερικοί χώροι των καφέ και των μπαρ γεμίζουν με παρέες φίλων που κάθονται ο ένας δίπλα στον άλλον, απολαμβάνοντας τις μπίρες τους κάτω από τον ήλιο.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης, Αμπάρο Λασέν, οι Ισπανοί τείνουν να εκφράζονται πιο έντονα μέσω της σωματικής επαφής σε σύγκριση με τους Βορειοευρωπαίους.
Οι συνθήκες διαβίωσης ενδέχεται επίσης να παίζουν ρόλο. Περίπου το 65% του πληθυσμού της Ισπανίας ζει σε διαμερίσματα -το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ- ενώ η κατακόρυφη άνοδος των τιμών των ακινήτων έχει καταστήσει όλο και πιο δύσκολο για τους νέους να φύγουν από το πατρικό τους σπίτι. Όπως εξηγεί η Λασέν, στην Ισπανία, η στεγαστική κρίση έχει οδηγήσει τις παρέες να συναντώνται σε εξωτερικούς χώρους, ενώ τα ζευγάρια αναγκάζονται πλέον να αναζητούν κάποιο απομονωμένο παγκάκι για να βρεθούν μόνα του.
Σημαντικότερο ρόλο παίζει η χαλαρή στάση που τηρεί η χώρα απέναντι στις δημόσιες εκδηλώσεις τρυφερότητας. «Αν κανείς δεν σε κοιτάξει επικριτικά, ή αν απλώς εσύ δεν δίνεις σημασία, τότε αυτό είναι που καθιστά ευκολότερη την εκδήλωση τέτοιων συμπεριφορών σε δημόσιο χώρο», ανέφερε η Λασέν.
Από τον Φράνκο μέχρι σήμερα πώς αντιμετωπίζονται τα δημόσια φιλιά στην Ισπανία
Η σημερινή εικόνα, ωστόσο, απέχει πολύ από το παρελθόν. Κατά τη δικτατορία του Φρανθίσκο Φράνκο (1939-1975), οι συντηρητικές καθολικές αξίες και η νομοθεσία περιόριζαν αυστηρά τη συμπεριφορά σε δημόσιους χώρους. Η ομοφυλοφιλία ποινικοποιούνταν, ενώ ήτα πιθανό τα ζευγάρια να τιμωρηθούν με πρόστιμο για ένα φιλί σε δημόσιο χώρο.
Μετά τον θάνατο του Φράνκο το 1975, η Ισπανία γνώρισε βαθιές πολιτισμικές αλλαγές. Το κίνημα La Movida Madrileña στη Μαδρίτη προώθησε την ελευθερία της έκφρασης, με δημιουργούς όπως ο Πέδρο Αλμοδόβαρ να αμφισβητούν τις συντηρητικές αντιλήψεις ου παερλθόντος. Καθοριστική ήταν και η δράση των ακτιβιστών της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Μια καθοριστική διαμαρτυρία έλαβε χώρα στη Μαδρίτη, στις 23 Φεβρουαρίου 1987. Την προηγούμενη χρονιά, δύο γυναίκες είχαν συλληφθεί επειδή φιλιούνταν στην πλατεία Πουέρτα ντελ Σολ της Μαδρίτης και κρατήθηκαν από την αστυνομία για δύο ημέρες, βάσει του νόμου περί «δημόσιου σκανδάλου» (Escándalo Público). Τοπικές οργανώσεις διοργάνωσαν μια μαζική εκδήλωση με φιλιά προκειμένου να στρέψουν την προσοχή στην υπόθεση. Από εκείνη τη χρονιά και μέχρι περίπου τη δεκαετία του 1990, κάθε Πορεία Υπερηφάνειας (Pride) στη Μαδρίτη ολοκληρωνόταν με ένα φιλί στην Πουέρτα ντελ Σολ. Όπως σημειώνει η Λόβερλ, το φιλί στον δρόμο είχε μετατραπεί σε μια δυναμική πράξη ειρηνικής διαμαρτυρίας, ενώ το αδίκημα του «δημόσιου σκανδάλου» καταργήθηκε το 1988.
Παρά την πρόοδο, οι δημόσιες εκδηλώσεις αγάπης δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο για όλους. Τα ομόφυλα ζευγάρια εξακολουθούν να δέχονται κριτική, ενώ ακόμη και ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που φιλιέται σε ένα παγκάκι μπορεί να τραβήξει την προσοχή. Για την πρώην φωτογράφο γάμων Πάουλα Φουριό, πάντως, το φιλί αποτελεί σύμβολο μιας ευρύτερης ελευθερίας. Όπως επισημαίνει, η ισπανική κοινωνία είναι γενικά ανοιχτή, αν και υπάρχει ακόμη δρόμος να διανυθεί.