Ο πλανήτης, με την ονομασία HD 137010 b, έχει μέγεθος πολύ κοντά στη Γη (περίπου 6% μεγαλύτερος) και περιφέρεται γύρω από ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο, ολοκληρώνοντας μια πλήρη τροχιά σε περίπου 355 ημέρες.
Έναν νέο, δυνητικά κατοικήσιμο πλανήτη περίπου 146 έτη φωτός μακριά από τη Γη εντόπισε διεθνής ομάδα αστρονόμων, ανοίγοντας ένα ακόμη παράθυρο στη διαρκή αναζήτηση κόσμων που θα μπορούσαν – έστω θεωρητικά – να φιλοξενήσουν ζωή. Ο πλανήτης, με την ονομασία HD 137010 b, έχει μέγεθος πολύ κοντά στη Γη (περίπου 6% μεγαλύτερος) και περιφέρεται γύρω από ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο, ολοκληρώνοντας μια πλήρη τροχιά σε περίπου 355 ημέρες.
Θα μπορούσε να υπάρχει υγρό νερό στην επιφάνεια
Η ανακάλυψη βασίστηκε σε δεδομένα του 2017 από την εκτεταμένη αποστολή K2 του διαστημικού τηλεσκοπίου Kepler της NASA και φέρει την υπογραφή επιστημόνων από την Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και τη Δανία. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο πλανήτης έχει «περίπου 50% πιθανότητα να βρίσκεται στην κατοικήσιμη ζώνη» του άστρου του – δηλαδή στην περιοχή όπου, υπό τις σωστές συνθήκες, θα μπορούσε να υπάρχει υγρό νερό στην επιφάνεια.
«Αυτό που είναι πραγματικά συναρπαστικό είναι ότι το άστρο του απέχει μόλις περίπου 150 έτη φωτός από το ηλιακό μας σύστημα», εξηγεί η Chelsea Huang από το University of Southern Queensland, συν-συγγραφέας της μελέτης. «Ο επόμενος καλύτερος πλανήτης σε κατοικήσιμη ζώνη γύρω από άστρο σαν τον Ήλιο απέχει σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερο και είναι περίπου 20 φορές πιο αμυδρός». Με απλά λόγια, το HD 137010 b είναι ασυνήθιστα “κοντινό” και φωτεινό για τα δεδομένα τέτοιων ανακαλύψεων – κάτι που το καθιστά ελκυστικό στόχο για μελλοντικές παρατηρήσεις.
Ο πλανήτης εντοπίστηκε όταν πέρασε μπροστά από το άστρο του, προκαλώντας μια απειροελάχιστη μείωση της φωτεινότητάς του – το λεγόμενο «transit». Το αμυδρό αυτό σήμα αναγνωρίστηκε αρχικά από πολίτες-επιστήμονες στο πλαίσιο του προγράμματος Planet Hunters.
Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο Alexander Venner, σήμερα επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, ο οποίος συμμετείχε όταν ακόμη ήταν μαθητής λυκείου. «Ήταν καθοριστικό για την πορεία μου στην έρευνα», λέει. «Το να επιστρέφω τώρα σε εκείνα τα δεδομένα και να ξεθάβω μια τόσο σημαντική ανακάλυψη ήταν απίστευτη εμπειρία».
Η πρώτη αντίδραση των επιστημόνων ήταν σκεπτικισμός. «Σκεφτήκαμε ότι δεν μπορεί να είναι αληθινό», παραδέχεται η Huang. «Αλλά ελέγξαμε και ξαναελέγξαμε τα πάντα – και τελικά αποδείχθηκε ένα σχολικό παράδειγμα διέλευσης πλανήτη». Το γεγονός ότι το άστρο είναι σχετικά φωτεινό και κοντινό σημαίνει πως ο πλανήτης βρίσκεται «εντός εμβέλειας» των επόμενης γενιάς τηλεσκοπίων. «Είμαι βέβαιη ότι θα είναι από τους πρώτους στόχους όταν η τεχνολογία φτάσει εκεί», προσθέτει.
Παρά τον ενθουσιασμό, οι επιστήμονες κρατούν χαμηλά τον πήχη. Η αστροφυσικός Sara Webb από το Swinburne University of Technology, που δεν συμμετείχε στη μελέτη, επισημαίνει ότι μέχρι στιγμής έχει καταγραφεί μόνο μία διέλευση. «Στην πλανητική επιστήμη, ο χρυσός κανόνας είναι τρεις ανιχνεύσεις», τονίζει. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο ο κόσμος αυτός να μην είναι «δεύτερη Γη», αλλά κάτι που οι ειδικοί αποκαλούν «super snowball» – ένας μεγάλος, παγωμένος πλανήτης με άφθονο νερό, το μεγαλύτερο μέρος του όμως σε μορφή πάγου.
Και ακόμη κι αν αποδειχθεί πράγματι κατοικήσιμος, η απόσταση παραμένει απαγορευτική. «Στην κλίμακα του γαλαξία είναι κοντά», λέει η Webb, «αλλά με τις σημερινές ταχύτητες θα χρειαζόμασταν δεκάδες χιλιάδες, ίσως και εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια για να φτάσουμε εκεί».
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η ανακάλυψη δεν αφορά άμεση εξερεύνηση, αλλά τη δυνατότητα λεπτομερούς μελέτης. Το άστρο του HD 137010 b είναι πιο ψυχρό και αμυδρό από τον Ήλιο, κάτι που σημαίνει ότι η επιφανειακή θερμοκρασία του πλανήτη πιθανόν μοιάζει περισσότερο με του Άρη – δυνητικά κάτω από -70°C. Ωστόσο, η σχετική εγγύτητα επιτρέπει στο μέλλον την ανάλυση της ατμόσφαιράς του, εφόσον υπάρχει, αναζητώντας χημικά ίχνη που θα μπορούσαν να συνδέονται με βιολογικές διεργασίες.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Astrophysical Journal Letters και αποτελεί ακόμη ένα κομμάτι στο παζλ της σύγχρονης εξωπλανητικής έρευνας. Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί χιλιάδες πλανήτες εκτός ηλιακού συστήματος, αλλά ελάχιστοι συνδυάζουν γήινο μέγεθος, τροχιά παρόμοια με της Γης και σχετικά μικρή απόσταση. Το HD 137010 b ξεχωρίζει ακριβώς γι’ αυτό: δεν υπόσχεται άμεσες απαντήσεις, αλλά προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να τεθούν καλύτερα ερωτήματα.
Σε έναν τομέα όπου κάθε ανακάλυψη απαιτεί χρόνια υπομονής και επαλήθευσης, ο νέος αυτός πλανήτης λειτουργεί περισσότερο ως εργαστήριο παρά ως προορισμός. Είναι ένας ακόμη υπενθυμισμός ότι το σύμπαν είναι γεμάτο πιθανούς κόσμους – και ότι η τεχνολογία μας μόλις αρχίζει να τους φέρνει στο φως.