Δύο ανθρωπόμορφοι AI agents, ο Johan με ανδρικά χαρακτηριστικά και η γυναικεία εκδοχή του Johanna, συνεργάστηκαν με εργαζόμενους σε ένα εικονικό περιβάλλον γραφείου.
Όταν ήρθε η ώρα να λάβουν αμοιβή για τη δουλειά τους, ο Johan πήρε περισσότερα χρήματα από τη Johanna, παρότι και οι δύο βασίζονταν στην ίδια τεχνολογία και διέθεταν τις ίδιες ικανότητες. Το παραπάνω συμβάν δείχνει ότι έμφυλες προκαταλήψεις που συναντώνται στον χώρο εργασίας μπορεί να αναπαράγονται και στην αλληλεπίδραση με την Tεχνητή Nοημοσύνη.
Tεχνητή Nοημοσύνη για εργασιακό περιβάλλον
Τα παραπάνω προέκυψαν στο πλαίσιο έρευνας, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Λίμερικ στην Ιρλανδία. Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν κατά πόσο ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται οι πράκτορες Tεχνητής Nοημοσύνης (AI agents) επηρεάζει το πώς τους συμπεριφέρονται οι άνθρωποι σε ένα εργασιακό περιβάλλον.
Οι ερευνητές τοποθέτησαν 189 εργαζομένους σε ένα εικονικό περιβάλλον γραφείου και τους ζήτησαν να κάνουν εργασιακές δραστηριότητες συνεργαζόμενοι με δύο διαφορετικούς βοηθούς Tεχνητής Nοημοσύνης: τον Johan και τη Johanna.
Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες έλαβαν πραγματικά χρήματα και κλήθηκαν να τα μοιραστούν με τον βοηθό τεχνητής νοημοσύνης, ως ανταμοιβή για την ολοκλήρωση των εργασιών. Μέσα από μια πραγματική συναλλαγή οι ερευνητές εξέτασαν πόσα χρήματα ήταν διατεθειμένοι να καταβάλουν οι άνθρωποι στην Tεχνητή Nοημοσύνη για τη δουλειά που είχε εκτελέσει.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι η AI agent με γυναικεία εμφάνιση πληρώθηκε λιγότερο από τον αντίστοιχο με ανδρική εμφάνιση, παρότι χρησιμοποιούσαν ακριβώς την ίδια τεχνολογία και διέθεταν τις ίδιες δυνατότητες. Συγκεκριμένα, η Johanna αμείφθηκε 10,25% λιγότερο από τον Johan για την εκτέλεση ακριβώς της ίδιας εργασίας, ενώ οι συμμετέχοντες σχολίασαν τον Johan και ως περισσότερο ανθρωπόμορφο.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι έμφυλες προκαταλήψεις που παρατηρούνται στον χώρο εργασίας ενδέχεται να αναπαραχθούν και στις αλληλεπιδράσεις των ανθρώπων με την Tεχνητή Nοημοσύνη, ακόμη και όταν δεν υπάρχει καμία διαφορά στην ίδια την τεχνολογία.
Όπως επισημαίνει η δρ Μέρι Χάουσφελντ από τη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου του Λίμερικ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, «συχνά θεωρούμε ότι η Tεχνητή Nοημοσύνη είναι ουδέτερη, όμως ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζουμε και παρουσιάζουμε αυτά τα συστήματα μπορεί να ενεργοποιήσει τις ίδιες αντιλήψεις και προκαταλήψεις που υπάρχουν στις αλληλεπιδράσεις μας με άλλους ανθρώπους». Η ίδια προσθέτει ότι καθώς οι AI agents γίνονται όλο και πιο συνηθισμένοι στον χώρο εργασίας, «χρειάζεται να σκεφτούμε προσεκτικά τα χαρακτηριστικά που τους αποδίδουμε και τις συμπεριφορές που μπορεί να ενθαρρύνουν αυτές οι επιλογές. Δεν θέλουμε να αναπαράγουμε άθελά μας υφιστάμενες ανισότητες σε ένα νέο τεχνολογικό περιβάλλον».
Τα παραπάνω ευρήματα αποτέλεσαν μέρος μιας ευρύτερης έρευνας για το πώς η ανθρωπόμορφη εμφάνιση της Tεχνητής Nοημοσύνης επηρεάζει τις αλληλεπιδράσεις στον χώρο εργασίας. Οι συμμετέχοντες αλληλεπίδρασαν με ένα chatbot που βασιζόταν σε κείμενο, ένα ρομπότ γραφείου και τους ανθρωπόμορφους πράκτορες Tεχνητής Nοημοσύνης. Παρότι όλα τα συστήματα βασίζονταν στην ίδια υποκείμενη τεχνολογία Tεχνητής Nοημοσύνης, οι συμμετέχοντες έδειξαν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους ανθρωπόμορφους βοηθούς και τους αναγνώρισαν μεγαλύτερη συμβολή στην ολοκλήρωση των εργασιών σε σύγκριση με το ρομπότ.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης σημαντική απόκλιση ανάμεσα σε όσα δήλωναν οι συμμετέχοντες ότι επηρέαζαν τις επιλογές τους και στον τρόπο με τον οποίο τελικά συμπεριφέρθηκαν. Πολλοί συμμετέχοντες δήλωσαν ότι προτιμούσαν συστήματα Tεχνητής Nοημοσύνης που ήταν ξεκάθαρα μη ανθρωπόμορφα, ενώ οι περισσότεροι ανέφεραν ότι το φύλο ενός ψηφιακού βοηθού δεν είχε σημασία για τους ίδιους. Ωστόσο, οι αξιολογήσεις τους και οι αποφάσεις τους σχετικά με την οικονομική ανταμοιβή έδειξαν ότι αυτά τα χαρακτηριστικά σχεδιασμού μπορούσαν τελικά να επηρεάσουν τη συμπεριφορά τους.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν μια νέα πρόκληση για τους οργανισμούς, καθώς η Tεχνητή Nοημοσύνη εξελίσσεται από ένα εργαλείο που χρησιμοποιούν οι εργαζόμενοι σε περισσότερους ανθρωπόμορφους ψηφιακούς «συναδέλφους» και συνεργάτες, οι οποίοι μπορούν να αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στην εργασία.
Η μελέτη παρουσιάζεται στο 14ο Nordic Conference on Human-Computer Interaction (NordiCHI '26), που πραγματοποιείται στη Βάασα της Φινλανδίας, από τις 5 έως τις 7 Οκτωβρίου, και δημοσιεύθηκε στα πρακτικά του συνεδρίου από την Association for Computing Machinery (ACM).
Credit φωτογραφίας με τους δύο AI agents: University of Limerick
ΑΠΕ-ΜΠΕ