Πόσοι άνθρωποι μπορούν πραγματικά να αντέξουν το κρύο, την απομόνωση και τη ζωή σε μια κοινότητα όπου η ιδιωτικότητα είναι σχεδόν ανύπαρκτη;
Η ιδέα να ζει και να εργάζεται κανείς στην Ανταρκτική μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, όμως για εκατοντάδες ανθρώπους κάθε χρόνο αποτελεί πραγματικότητα. Ερευνητικοί σταθμοί που λειτουργούν από τη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν προσωπικό για την επόμενη αποστολή στον παγωμένο νότο, και οι θέσεις δεν περιορίζονται στους επιστήμονες. Από ηλεκτρολόγους και ξυλουργούς έως μάγειρες και κομμωτές, η καθημερινότητα μιας απομονωμένης βάσης απαιτεί δεκάδες διαφορετικά επαγγέλματα. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: πόσοι μπορούν πραγματικά να αντέξουν το κρύο, την απομόνωση και τη ζωή σε μια κοινότητα όπου η ιδιωτικότητα είναι σχεδόν ανύπαρκτη;
Ο 38χρονος Νταν Μακένζι αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ανθρώπου που επέλεξε αυτή τη διαδρομή. Μεγαλωμένος, όπως λέει μιλώντας στο BBC, στη βόρεια Αγγλία, άφησε το πατρικό του σπίτι στα 19 και εργάστηκε σε απομακρυσμένες περιοχές σε όλο τον κόσμο, πριν βρεθεί στον ερευνητικό σταθμό Χάλεϊ VI, έναν από τους πέντε που διαχειρίζεται η Βρετανική Υπηρεσία Ανταρκτικής. Σήμερα είναι επικεφαλής του σταθμού και συντονίζει μια ομάδα περίπου 40 ατόμων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού της Ανταρκτικής. Όπως λέει ο ίδιος, η αγάπη του για «τα πιο άγρια μέρη του πλανήτη» ήταν αυτή που τον οδήγησε στον παγωμένο νότο, καθώς αναζητούσε μια δουλειά που να συνδυάζει την περιπέτεια με τις τεχνικές του δεξιότητες.
Η καθημερινότητα καθορίζεται από ακραίες συνθήκες
Η καθημερινότητα στον σταθμό καθορίζεται από ακραίες συνθήκες. Το καλοκαίρι η θερμοκρασία μπορεί να φτάσει τους -15 βαθμούς Κελσίου, τιμή που θεωρείται σχεδόν ήπια για τα δεδομένα της περιοχής, ενώ τον χειμώνα μπορεί να πέσει ακόμη και στους -40. Το τοπίο είναι μια ατελείωτη λευκή έκταση κάτω από έναν απέραντο γαλάζιο ουρανό, ενώ το συνεχές φως της ημέρας δημιουργεί μια αίσθηση αποπροσανατολισμού για όσους δεν έχουν ξαναζήσει σε τέτοιο περιβάλλον. Ο σταθμός Χάλεϊ VI επικεντρώνεται στη μελέτη της ατμόσφαιρας, των διαστημικών φαινομένων και της παγοκρηπίδας Μπραντ, καθώς και στην παρακολούθηση της τρύπας του όζοντος.
Ο ρόλος του Μακένζι δεν περιορίζεται στη διοίκηση. Εκτός από τη διαχείριση προμηθειών, την ασφάλεια και την εκπαίδευση του προσωπικού, καλείται συχνά να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής σε εντάσεις που προκύπτουν όταν άνθρωποι ζουν και εργάζονται σε τόσο στενούς χώρους για μεγάλο χρονικό διάστημα.
«Κάποιοι έρχονται στο γραφείο και λένε ότι δεν έχουν καλή μέρα ή ότι συνέβη κάτι στο σπίτι τους. Πρέπει να βρεις τρόπο να τους στηρίξεις», σημειώνει. Η ψυχολογική πίεση, όπως αποδεικνύεται, είναι εξίσου σημαντική με τις φυσικές δυσκολίες.
Κάθε χρόνο, περίπου 150 νέοι εργαζόμενοι επιλέγονται για τις βρετανικές αποστολές στην Ανταρκτική. Αν και οι επιστημονικοί και τεχνικοί ρόλοι αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των βάσεων, περίπου το 70% των θέσεων αφορά λειτουργικές ανάγκες: γιατρούς, υδραυλικούς, μάγειρες και προσωπικό συντήρησης. Οι μισθοί ξεκινούν από περίπου 35.000 ευρώ ετησίως, ενώ καλύπτονται τα έξοδα μετακίνησης, διαμονής, διατροφής και εξοπλισμού. Συνολικά, κατά τους θερινούς μήνες της Ανταρκτικής εργάζονται περίπου 5.000 άνθρωποι σε 80 ερευνητικούς σταθμούς από 30 χώρες.
Παρά τη γοητεία της περιπέτειας, οι υποψήφιοι καλούνται να αντιμετωπίσουν μια απαιτητική πραγματικότητα. Τα φρέσκα τρόφιμα είναι περιορισμένα, η κατανάλωση αλκοόλ ελέγχεται αυστηρά και η διαμονή γίνεται σε κοινόχρηστους θαλάμους. Το πρόγραμμα εργασίας καλύπτει επτά ημέρες την εβδομάδα και η διαδικασία επιλογής περιλαμβάνει δοκιμασίες διαχείρισης συγκρούσεων και επίλυσης προβλημάτων, ακολουθούμενες από εκτεταμένη εκπαίδευση πριν από την αποστολή.
Σύμφωνα με τη διεύθυνση ανθρώπινου δυναμικού της υπηρεσίας, τα μεγαλύτερα προβλήματα δεν προκύπτουν από το κρύο, αλλά από τη συμβίωση. Η εμπειρία μοιάζει, όπως λένε, με μια επιστροφή στη φοιτητική ζωή: κοινόχρηστοι χώροι, περιορισμένη ιδιωτικότητα και ένα αυστηρό σύνολο κανόνων που καθορίζουν την καθημερινότητα. Ορισμένοι εργαζόμενοι διαπιστώνουν ότι δεν είναι τόσο άνετοι όσο πίστευαν με τη συνεχή παρουσία άλλων ανθρώπων γύρω τους.
Ο κλινικός ψυχολόγος Ντάνκαν Πρέσιους, με εμπειρία σε στρατιωτικά περιβάλλοντα, επισημαίνει ότι οι κοινωνικές δυναμικές μπορεί να αποδειχθούν πιο δύσκολες από τους φυσικούς κινδύνους. Όταν οι σχέσεις διαταράσσονται, οι συνέπειες είναι δύσκολο να διορθωθούν σε ένα τόσο απομονωμένο περιβάλλον. Παρ’ όλα αυτά, όσοι επιλέγουν να εργαστούν στην Ανταρκτική τείνουν να ευδοκιμούν σε αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «θετική πίεση», μια μορφή έντασης που κινητοποιεί και ενισχύει την αίσθηση σκοπού.
Για τον Μακένζι, οι δυσκολίες αντισταθμίζονται από τις μοναδικές εμπειρίες που προσφέρει ο παγωμένος νότος. Θυμάται ότι τον πρώτο μήνα δυσκολεύτηκε με τον καιρό και τη συγκατοίκηση, αναρωτώμενος αν είχε πάρει τη σωστή απόφαση. Σταδιακά όμως άρχισε να ανακαλύπτει τη μαγεία του τόπου: φάλαινες και φώκιες στη θάλασσα, μικρά ταξίδια με αεροσκάφη και, φέτος, την παρατήρηση μιας αποικίας αυτοκρατορικών πιγκουίνων, μια εικόνα που, όπως λέει, έμοιαζε βγαλμένη από ντοκιμαντέρ για τη φύση. Παρά τις δυσκολίες, η αίσθηση ότι συμβάλλει σε σημαντική περιβαλλοντική έρευνα τον κάνει να επιστρέφει ξανά και ξανά στον πιο απομονωμένο τόπο της Γης.