Η ισπανική πόλη που λειτουργεί με το Alerta CO2, ένα έργο 4 εκατ. ευρώ που ξεκίνησε το 2022 και αποτελεί το πρώτο παγκοσμίως σύστημα μαζικής παρακολούθησης CO₂ σε κατοικημένες περιοχές.
Ένα απαλό αεράκι σηκώνει μικρά κύματα στην ακτή, παιδιά παίζουν στο νερό και τουρίστες απλώνονται στις πετσέτες τους πάνω στη μαύρη άμμο. Στο Puerto Naos, στη δυτική πλευρά της La Palma, η εικόνα θυμίζει καρτ ποστάλ. Κι όμως, αυτή η «κανονικότητα» είναι προϊόν ενός πρωτοφανούς τεχνολογικού πειράματος: ενός πυκνού δικτύου αισθητήρων που ελέγχουν συνεχώς τον αέρα για επικίνδυνα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα.
Μέχρι πρόσφατα, η παραλία και τα γύρω καταστήματα ήταν κλειστά, με πινακίδες που έγραφαν «Peligro!» («Κίνδυνος!»). Η αιτία δεν ήταν μόνο η λάβα. Τον Σεπτέμβριο του 2021, η έκρηξη του Cumbre Vieja ανάγκασε περισσότερους από 1.000 κατοίκους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Μήνες αργότερα, οι επιστήμονες ανακάλυψαν κάτι ακόμη πιο ύπουλο: σεισμικές διεργασίες είχαν απελευθερώσει τεράστιες ποσότητες CO₂ που ήταν παγιδευμένες στο υπέδαφος. Σε ορισμένα σημεία της πόλης, οι συγκεντρώσεις έφτασαν έως και τα 480.000 μέρη στο εκατομμύριο – πάνω από 400 φορές το αποδεκτό όριο.
«Βρήκαμε νεκρά πουλιά και γάτες»
«Βρήκαμε νεκρά πουλιά και γάτες κοντά σε γκαράζ και υπόγεια», θυμάται ο Nemesio Pérez, επιστημονικός συντονιστής του Involcan. «Τότε καταλάβαμε ότι είχαμε σοβαρό πρόβλημα». Μαζί με ισπανικές αρχές και γεωλόγους, ο Pérez συνέβαλε στη δημιουργία του Alerta CO2, ενός έργου 4 εκατ. ευρώ που ξεκίνησε το 2022 και αποτελεί το πρώτο παγκοσμίως σύστημα μαζικής παρακολούθησης CO₂ σε κατοικημένες περιοχές.
Σήμερα, περισσότερους από 1.300 ανιχνευτές έχουν τοποθετηθεί σε Puerto Naos και La Bombilla, μετατρέποντας τα δύο χωριά στις πιο «επιτηρούμενες» περιοχές του κόσμου ως προς το συγκεκριμένο αέριο. Το αποτέλεσμα είναι χειροπιαστό: περίπου το 80% των ιδιοκτητών έχει επιστρέψει, ενώ πάνω από 900 σπίτια και επιχειρήσεις έχουν πάρει άδεια επαναλειτουργίας.
Η επιτήρηση είναι αδιάκοπη. Σε ένα αυτοσχέδιο κέντρο ελέγχου, εγκατεστημένο σε σχολείο που έμεινε άδειο μετά την πανδημία, ομάδα επιστημόνων παρακολουθεί δεδομένα σε πραγματικό χρόνο. Τα «φυσιολογικά» επίπεδα πρέπει να παραμένουν κάτω από τα 770 ppm.
Αν ξεπεράσουν τα 1.000 ppm για μισή ώρα, ειδοποιούνται άμεσα οι πυροσβέστες και οι κάτοικοι δέχονται τηλεφώνημα ή προσωπική επίσκεψη. Η λύση μπορεί να είναι τόσο απλή όσο το άνοιγμα των παραθύρων ή, σε πιο δύσκολες περιπτώσεις, η ενεργοποίηση ογκωδών συστημάτων καθαρισμού αέρα που εισάγουν καθαρό αέρα και απομακρύνουν τον μολυσμένο.
«Μερικοί παραπονιούνται ότι οι συσκευές είναι άσχημες ή θορυβώδεις», λέει ο Pérez. «Αλλά τι προτιμάτε – θόρυβο ή αέριο;»
Στην προκυμαία δεσπόζει το Meliá La Palma, το μοναδικό ξενοδοχείο της περιοχής και βασικός πόλος έλξης. Διαθέτει 55 ανιχνευτές CO₂ σε διαδρόμους, εστιατόρια και κοινόχρηστους χώρους. «Οι επισκέπτες μάς ρωτούν αν υπάρχει ακόμα αέριο και αν είναι ασφαλές», λέει η διεύθυνση. «Τους εξηγούμε ότι εδώ παρακολουθούνται συνεχώς».
Παράλληλα, η τοπική αυτοδιοίκηση του Los Llanos de Aridane δημιούργησε εφαρμογή «Smart Island», όπου πολίτες και επαγγελματίες μπορούν να βλέπουν τα εξωτερικά επίπεδα CO₂ σε πραγματικό χρόνο. Στην πράξη, αυτό έχει βοηθήσει να καμφθούν φόβοι – αν και η καχυποψία δεν έχει εξαφανιστεί. «Μια πελάτισσα είδε τον ανιχνευτή στο κομμωτήριο και πανικοβλήθηκε επειδή έδειχνε 800 ppm», λέει τοπική επαγγελματίας. «Αλλά σε κάθε κλειστό χώρο γεμάτο ανθρώπους τα επίπεδα ανεβαίνουν απλώς από την αναπνοή».
Κανείς δεν γνωρίζει πόσο θα διαρκέσει η εκπομπή αερίων από το έδαφος. Δεν υπάρχουν επιστημονικά εργαλεία που να προβλέπουν το τέλος του φαινομένου. Ωστόσο, το δεύτερο μισό του 2024 έφερε σταθερή πτώση των τιμών, επιτρέποντας τη σταδιακή επιστροφή κατοίκων – οι πρώτοι 139 γύρισαν τον Δεκέμβριο του 2023. Σήμερα, η παραλία έχει ανοίξει ξανά και τα παγωτατζίδικα φωτίζουν τις βιτρίνες τους, ενώ πράσινα φωτάκια πάνω στους εξωτερικούς αισθητήρες αναβοσβήνουν ρυθμικά, υπενθυμίζοντας ότι η απειλή δεν έχει εξαφανιστεί πλήρως.
Για ανθρώπους όπως η Μάργκαρετ Πέρεζ, που μεγάλωσε παιδιά στο Puerto Naos και πέρασε μήνες φιλοξενούμενη σε συγγενείς, η επιστροφή ήταν μονόδρομος. «Κάποιοι φοβήθηκαν ή συνήθισαν αλλού», λέει. «Εγώ όχι. Εδώ είναι το σπίτι μου».
Το Alerta CO₂ θεωρείται πλέον πιλοτικό μοντέλο για κοινότητες παγκοσμίως που αντιμετωπίζουν περιβαλλοντικές καταστροφές με αόρατες συνέπειες. Σε έναν κόσμο όπου τα ακραία φυσικά φαινόμενα πληθαίνουν, η ιστορία του Puerto Naos δείχνει πώς η τεχνολογία μπορεί να αποκαταστήσει κάτι στοιχειώδες: το δικαίωμα στο καθαρό αέρα.
- Όλες οι ειδήσεις
- Σε ελληνικά ύδατα η τραγωδία της Χίου -Στην 8μετρη βάρκα επέβαιναν 38 Αφγανοί και ένας Μαροκινός, ψάχνουν αν είναι ο διακινητής
- Εξαφάνιση Λόρας: Ποια είναι η ηθοποιός της οποίας «δανείστηκε» τα στοιχεία η 16χρονη για να εξαφανιστεί
- Κολυδάς: Ήπιο και θερμό 15ήμερο με πάνω από τα κανονικά επίπεδα θερμοκρασιών -Τι βλέπει για βροχές