Πώς ο Ρόντνεϊ Γουίλκινσον έγινε ο πιο καταζητούμενος σαμποτέρ της νοτιοαφρικανικής ιστορίας, ανατινάζοντας το 1982 ένα πυρηνικό εργοστάσιο.
- Ο Ρόντνεϊ Γουίλκινσον, ένας πρώην ξιφομάχος με προσωπικές τραγωδίες, εργάστηκε στον πυρηνικό σταθμό Κόεμπεργκ, ένα σύμβολο του απαρτχάιντ. Είχε ήδη σαμποτάρει διακριτικά το καθεστώς, και αργότερα έκλεψε και παρέδωσε τα σχέδια του σταθμού στο ANC, επιθυμώντας την ανατροπή του συστήματος.
- Το ANC στρατολόγησε τον Γουίλκινσον, αφού τα κλεμμένα σχέδια του Κόεμπεργκ επαληθεύτηκαν. Παρά τους σοβαρούς κινδύνους και την ύπαρξη παιδιού, ο Γουίλκινσον αποφάσισε να συμμετάσχει στην επιχείρηση, πείθοντας τους αγωνιστές για την αξία του ως άνθρωπος που γνώριζε άριστα τον σταθμό.
- Το σχέδιο περιελάμβανε τη χρήση τροποποιημένων σοβιετικών βομβών θερμίτη. Ο Γουίλκινσον μετέφερε σταδιακά τις βόμβες στο σταθμό, τοποθετώντας τις σε αντιδραστήρες και αίθουσες ελέγχου την τελευταία μέρα της σύμβασής του. Η ενεργοποίηση των μηχανισμών έγινε με τρομαχτικό κίνδυνο για τη ζωή του.
- Μετά την επιτυχή ενεργοποίηση των βομβών, ο Γουίλκινσον έφυγε ανυποψίαστος από το εργοστάσιο και διέφυγε. Οι εκρήξεις προκάλεσαν τεράστιες ζημιές και καθυστέρηση στο πυρηνικό πρόγραμμα. Η ταυτότητά του παρέμεινε μυστική για 13 χρόνια, αποκαλύπτοντας τον ήρωα που ζει σήμερα μια ήσυχη ζωή.
Τον Δεκέμβριο του 1982, σε μια Νότια Αφρική που ζούσε ακόμη βαθιά μέσα στον εφιάλτη του απαρτχάιντ, ένας λευκός μηχανικός πέρασε αθόρυβα τέσσερις βόμβες μέσα στον πυρηνικό σταθμό του Κόεμπεργκ, το μεγαλύτερο και πιο φιλόδοξο τεχνολογικό σύμβολο του καθεστώτος. Τις τοποθέτησε σε στρατηγικά σημεία, τράβηξε τις περόνες ενεργοποίησης, αποχαιρέτησε τους συναδέλφους του πίνοντας ποτό στο τέλος της βάρδιας και έφυγε με το ποδήλατό του σαν να μην είχε συμβεί τίποτα.
Λίγες ώρες αργότερα, διαδοχικές εκρήξεις συγκλόνιζαν τον μοναδικό πυρηνικό σταθμό της χώρας, προκαλώντας ζημιές εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων και μετατρέποντας τον άγνωστο μέχρι τότε Ρόντνεϊ Γουίλκινσον στον πιο καταζητούμενο σαμποτέρ της νοτιοαφρικανικής ιστορίας. Κι όμως, για περισσότερο από τέσσερις δεκαετίες, σχεδόν κανείς δεν γνώριζε ποιος πραγματικά ήταν.
Aνάμεσα στην αυτοκαταστροφή και στην ιδιοφυΐα
Η ζωή του Γουίλκινσον έμοιαζε εξαρχής να κινείται ανάμεσα στην αυτοκαταστροφή και στην ιδιοφυΐα. Στα 21 του ήταν ήδη ο κορυφαίος ξιφομάχος της Νότιας Αφρικής, πρωταθλητής σε ξίφος και σπάθη, με διεθνείς συμμετοχές στην Ευρώπη και την Αργεντινή. Το απαρτχάιντ όμως είχε αποκλείσει τη χώρα από τους Ολυμπιακούς Αγώνες και μαζί είχε στερήσει από εκείνον τη δυνατότητα να αγωνιστεί στο κορυφαίο επίπεδο. Εκείνη την εποχή, μια τραγωδία σημάδεψε οριστικά τη ζωή του. Κατά τη διάρκεια προπόνησης στο Πανεπιστήμιο του Βιτβάτερσραντ, το ξίφος του έσπασε και η μεταλλική αιχμή διαπέρασε το στήθος του προπονητή του, Βίνσεντ Μπόνφιλ, ο οποίος πέθανε λίγα λεπτά αργότερα.
«Άσχημα», απαντά σήμερα ο Γουίλκινσον μιλώντας στην Guardian όταν ερωτάται πώς τον επηρέασε το περιστατικό. Και μετά σωπαίνει.
Έντεκα χρόνια αργότερα, ο ίδιος αυτός άνθρωπος εργαζόταν ως συμβασιούχος μηχανικός στο Κόεμπεργκ, περίπου 30 χιλιόμετρα έξω από το Κέιπ Τάουν. Ο σταθμός αποτελούσε το απόλυτο καμάρι του καθεστώτος: ένα μνημείο τεχνολογικής υπεροχής που συμβόλιζε τη δύναμη και τη μονιμότητα της λευκής εξουσίας. Για τον, τότε 32χρονο, Γουίλκινσον όμως ήταν κάτι άλλο: ένας στόχος.
«Ήταν προφανώς τρελός, αλλά ήταν γνήσιος τρελός»
Είχε ήδη περάσει από τον νοτιοαφρικανικό στρατό, είχε σταλεί στην Ανγκόλα σε έναν πόλεμο που επίσημα «δεν υπήρχε», είχε δει στρατιώτες να πεθαίνουν και τις αρχές να παρουσιάζουν τους θανάτους τους ως τροχαία δυστυχήματα. Καθυστερούσε εσκεμμένα στρατιωτικά μηνύματα, σαμποτάροντας διακριτικά επιχειρήσεις του καθεστώτος.
«Ήταν προφανώς τρελός, αλλά ήταν γνήσιος τρελός», θα πει αργότερα για εκείνον ο Τζέρεμι Μπρίκχιλ, στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών της Ζιμπάμπουε και άνθρωπος που τον στρατολόγησε ουσιαστικά στον αγώνα κατά του απαρτχάιντ.
Το μεγάλο λάθος του καθεστώτος ήταν ότι επέτρεψε στον Γουίλκινσον να επιστρέψει στο Κόεμπεργκ. Χρόνια πριν από τη βομβιστική επίθεση, εργαζόταν εκεί ως σχεδιαστής μηχανικών σχεδίων και κατάφερε να κλέψει ένα τεράστιο βιβλίο με εκατοντάδες σελίδες σχεδίων και κατόψεων του πυρηνικού σταθμού. Με τη βοήθεια ενός μαύρου συναδέλφου, τον οποίο – όπως λέει – αντιμετώπιζε «σαν ίσο άνθρωπο», φωτοτύπησε τα σχέδια και αργότερα τα παρέδωσε στο Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο, το ANC του Νέλσον Μαντέλα.
Μια σχεδόν κινηματογραφική ιστορία κατασκοπείας
Τότε ξεκίνησε μια σχεδόν κινηματογραφική ιστορία κατασκοπείας. Ο Γουίλκινσον και η σύντροφός του, Χέδερ Γκρέι, πέρασαν στη Ζιμπάμπουε και βρέθηκαν σε δίκτυα εξόριστων αγωνιστών, πρακτόρων και στελεχών της ένοπλης πτέρυγας του ANC. Εκεί γνώρισαν τον θρυλικό Μακ Μαχαράτζ, στενό συνεργάτη του Μαντέλα και πρώην κρατούμενο του Ρόμπεν Άιλαντ. Ο Μαχαράτζ εντυπωσιάστηκε από τον αλλόκοτο, ατημέλητο, χίπικο χαρακτήρα του Γουίλκινσον. «Ήταν ικανός για όλα», θυμάται. «Αλλά ήταν ακριβώς ο άνθρωπος που χρειαζόμασταν».
Τα σχέδια του Κόεμπεργκ έφτασαν μέχρι τη σοβιετική και βρετανική επιστημονική κοινότητα για επαλήθευση. Ήταν αυθεντικά. Και ξαφνικά, το ANC είχε στα χέρια του έναν άνθρωπο που γνώριζε άριστα τον πυρηνικό σταθμό και μπορούσε να μπει μέσα χωρίς να κινήσει υποψίες.
Ο Γουίλκινσον αρχικά δίστασε. Είχε ήδη παιδί και καταλάβαινε πως πιθανότατα δεν θα έβγαινε ζωντανός από μια τέτοια επιχείρηση. «Ήταν σοβαρός κίνδυνος για τη ζωή μου», λέει σήμερα με έναν σχεδόν ψυχρό τόνο.
Τελικά είπε το «ναι».
Το σχέδιο ήταν εξαιρετικά λεπτομερές
Το σχέδιο ήταν εξαιρετικά λεπτομερές. Οι βόμβες ήταν σοβιετικές νάρκες τύπου limpet, τροποποιημένες ώστε να περιέχουν θερμίτη, ένα υλικό που καίγεται σε θερμοκρασίες άνω των 2.000 βαθμών Κελσίου και μπορεί να λιώσει ατσάλι. Στόχος ήταν να προκληθούν όχι μόνο εκρήξεις αλλά και πυρκαγιές που θα κατέστρεφαν καλώδια και κρίσιμα συστήματα του σταθμού.
Ο Γουίλκινσον έφερε τις βόμβες μία προς μία μέσα στον σταθμό, κρύβοντάς τες αρχικά στο ταμπλό του μικρού Renault 5 που οδηγούσε. Περνούσε καθημερινά τους ελέγχους ασφαλείας, έκρυβε τις συσκευές σε συρτάρι του γραφείου του και περίμενε τη στιγμή που οι φρουροί χαλάρωναν λίγο πριν την αλλαγή βάρδιας.
Τέσσερις φορές τράβηξε την περόνη
Στις 17 Δεκεμβρίου 1982, τελευταία μέρα της σύμβασής του, τοποθέτησε και τις τέσσερις βόμβες σε αντιδραστήρες και αίθουσες ελέγχου. Η πιο επικίνδυνη στιγμή ήρθε όταν ένας φρουρός τον κοίταζε επίμονα μέσα στον αντιδραστήρα. Ο Γουίλκινσον πάγωσε. Γύρισε πίσω, προσποιήθηκε ότι είχε ξεχάσει κάτι και δεν επέστρεψε ποτέ στο συγκεκριμένο σημείο.
Έπειτα ξεκίνησε το πιο τρομακτικό κομμάτι: η ενεργοποίηση των βομβών. Κάθε φορά που τραβούσε την περόνη, υπήρχαν μόνο δύο πιθανά σενάρια: είτε ο μηχανισμός θα ξεκινούσε αθόρυβα τη χρονοκαθυστέρηση είτε η βόμβα θα εξερρηγνυόταν στα χέρια του.
Τέσσερις φορές τράβηξε την περόνη. Τέσσερις φορές επέζησε.
Λίγο αργότερα, βρέθηκε να πίνει αποχαιρετιστήριο ποτό με τους συναδέλφους του. Τους είπε ότι φεύγει για να δει τη φίλη του στο Λονδίνο. «Όλοι μου ευχήθηκαν καλή τύχη», θυμάται. «Στέκονταν πάνω από τέσσερις βόμβες χωρίς να έχουν την παραμικρή ιδέα».
Μετά εφυγε από το εργοστάσιο με ποδήλατο.
Τις επόμενες ώρες πέρασε τα σύνορα με τη Σουαζιλάνδη και στη συνέχεια έφτασε στη Μοζαμβίκη, όπου τον περίμεναν στελέχη του ANC. Εκεί έμαθε τα νέα: και οι τέσσερις βόμβες είχαν εκραγεί επιτυχώς. Κανείς δεν είχε τραυματιστεί. Οι ζημιές όμως ήταν τεράστιες. Το πρόγραμμα του πυρηνικού σταθμού καθυστέρησε κατά περίπου 18 μήνες και το οικονομικό κόστος ξεπέρασε τα 500 εκατομμύρια δολάρια της εποχής.
Η υπόθεση προκάλεσε παγκόσμιο σοκ. Οι αρχές προσπάθησαν να αποδώσουν την επίθεση ακόμη και στη γερμανική τρομοκρατική οργάνωση Μπάαντερ-Μάινχοφ. Κανείς δεν φανταζόταν ότι ο βομβιστής ήταν ένας λευκός Νοτιοαφρικανός μηχανικός που έπινε μπύρες μαζί με τους συναδέλφους του και έπαιζε σκουός με τα αφεντικά.
Η ταυτότητά του παρέμεινε μυστική για 13 χρόνια. Μόλις το 1995 αποκαλύφθηκε δημόσια το όνομά του μέσα από έρευνα της εφημερίδας Guardian.
Σήμερα, στα 76 του, ο Ρόντνεϊ Γουίλκινσον ζει σχεδόν αόρατος στην παραλιακή πόλη Νάισνα. Λίγοι γνωρίζουν ποιος είναι πραγματικά. Παίζει ακόμη pennywhistle, το παραδοσιακό όργανο της μουσικής kwela που γεννήθηκε στις μαύρες συνοικίες της Νότιας Αφρικής. Ο άνθρωπος που ανατίναξε το πυρηνικό σύμβολο του απαρτχάιντ ζει ήσυχα, με κατεστραμμένους πνεύμονες από φυματίωση και μια ζωή που μοιάζει να ισορροπεί ανάμεσα στον θρύλο και στη λήθη.