Το «nonnamaxxing» προτείνει ότι το μυστικό για μια πιο υγιή ζωή βρίσκεται στην υιοθέτηση των συνηθειών των Ιταλίδων γιαγιάδων, των γνωστών «nonnas».
- Το «nonnamaxxing» προτείνει την υιοθέτηση συνηθειών των Ιταλίδων γιαγιάδων για υγεία και μακροζωία. Κεντρικό στοιχείο αποτελεί η πολιτισμική τους στάση απέναντι στη γήρανση, την οποία θεωρούν δώρο, επηρεάζοντας θετικά τη διαδικασία.
- Η καθημερινότητα των Ιταλίδων γιαγιάδων περιλαμβάνει έντονη κοινωνική δραστηριότητα και ενεργό συμμετοχή στην οικογενειακή ζωή. Η φροντίδα εγγονιών, εκτός από συναισθηματική, προσφέρει γνωστικά οφέλη, μειώνοντας τον κίνδυνο άνοιας και ενισχύοντας τη μνήμη.
- Οι Ιταλίδες γιαγιάδες ενσωματώνουν την καθημερινή κίνηση, όπως το περπάτημα, ως αναγκαιότητα για υγιή γήρανση. Υιοθετούν επίσης στιγμές παύσης και συνειδητής παρουσίας («dolce far niente»), απομακρυνόμενες από την πίεση της παραγωγικότητας.
- Οι Ιταλίδες γιαγιάδες βασίζονται σε διατροφή εποχικών, απλών, φρέσκων προϊόντων, όπως η Μεσογειακή. Κοινωνική συνοχή, στενές σχέσεις και αποφυγή απομόνωσης συμβάλλουν στη μακροζωία, στην ευτυχία και στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
Η νέα viral τάση που εξαπλώνεται με ταχύτητα στα κοινωνικά δίκτυα δεν προέρχεται από κάποιο σύγχρονο fitness πρόγραμμα ούτε από ένα ακόμα διατροφικό πλάνο υψηλής τεχνολογίας. Αντίθετα, αντλεί έμπνευση από μια φιγούρα βαθιά ριζωμένη στην καθημερινότητα της Ιταλίας: την κλασική μεσογειακή γιαγιά. Το λεγόμενο «nonnamaxxing» - ένας όρος που γεννήθηκε στο TikTok και το Instagram - προτείνει ότι το μυστικό για μια πιο υγιή και μακρόβια ζωή βρίσκεται στην υιοθέτηση των συνηθειών των Ιταλίδων γιαγιάδων, των γνωστών «nonnas».
Η ιδέα μπορεί να μοιάζει ελαφρώς γραφική -στα όρια του... κριντζ, που λέμε-, ωστόσο τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν απέχει και πολύ από την πραγματικότητα. Η Ιταλία συγκαταλέγεται σταθερά στις χώρες με το υψηλότερο προσδόκιμο ζωής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ περιοχές όπως η Σαρδηνία (μία από τις πέντε λεγόμενες «Μπλε Ζώνες» του πλανήτη) παρουσιάζουν αξιοσημείωτη συγκέντρωση αιωνόβιων κατοίκων.
Μια βαθύτερη πολιτισμική στάση απέναντι στη γήρανση
Η δημοσιογράφος υγείας και επιστήμης Νικόλ Καρλίς, που εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ιταλία το 2024, περιγράφει την πρώτη της εντύπωση από τις Ιταλίδες γιαγιάδες σε άρθρο της στον ιστότοπο Self: γυναίκες προχωρημένης ηλικίας που διασχίζουν πόλεις με τα πόδια, χωρίς βοήθεια, ντυμένες με φροντίδα, χωρίς καμία προσπάθεια να κρύψουν τα χρόνια τους. Η εικόνα αυτή συνδέεται με μια βαθύτερη πολιτισμική στάση απέναντι στη γήρανση, η οποία απέχει σημαντικά από τα δυτικά πρότυπα περί διατήρησης της νεότητας πάση θυσία.
«Βάζω το μακιγιάζ μου και φοράω χαρούμενα χρώματα, ακόμη κι αν δεν πρόκειται να βγω από το σπίτι, γιατί η φροντίδα της εμφάνισης είναι πράξη αυτοαγάπης», δηλώνει η 96χρονη Λίτσια Φερτς από το Βιτέρμπο. Η ίδια συνοψίζει τη φιλοσοφία της με μια φράση που επανέρχεται συχνά στη συζήτηση για το nonnamaxxing: «Μην σκέφτεσαι ποτέ τον εαυτό σου ως ηλικιωμένο. Γεννιέσαι νέος».
Η στάση αυτή δεν είναι απλώς ψυχολογική. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι τη γήρανση επηρεάζει άμεσα τον ρυθμό με τον οποίο αυτή εξελίσσεται. Η καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ρίβερσαϊντ, Σόνια Λιουμπομίρσκι, εξηγεί ότι η νοοτροπία λειτουργεί «σαν ένα ζευγάρι γυαλιά μέσα από το οποίο βλέπουμε τον κόσμο». Όπως σημειώνει, «έχει τεράστια σημασία αν αντιλαμβανόμαστε τη γήρανση ως δώρο γεμάτο σοφία και εμπειρία ή ως διαδικασία φθοράς και απώλειας. Και οι δύο οπτικές υπάρχουν, αλλά μπορούμε να επιλέξουμε ποια θα υιοθετήσουμε».
Παράλληλα, η καθημερινότητα των Ιταλίδων γιαγιάδων χαρακτηρίζεται από έντονη κοινωνική δραστηριότητα και ενεργή συμμετοχή στην οικογενειακή ζωή. Στα σχολεία, στις παιδικές χαρές και στους δρόμους, η παρουσία τους είναι σταθερή, συχνά αναλαμβάνοντας ρόλο φροντίδας των εγγονιών. Η συμβολή τους δεν είναι μόνο συναισθηματική αλλά και οικονομική, καθώς η άτυπη αυτή εργασία στηρίζει σε μεγάλο βαθμό τις οικογένειες.
Η επιστημονική έρευνα επιβεβαιώνει ότι η φροντίδα άλλων σε μεγαλύτερη ηλικία συνδέεται με καλύτερη γνωστική λειτουργία και μειωμένο κίνδυνο άνοιας. Μελέτες έχουν δείξει ότι παππούδες και γιαγιάδες που συμμετέχουν ενεργά στη φροντίδα των εγγονιών τους εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης και γλωσσικής ευχέρειας. «Ζω με τον εγγονό μου και κάθε μέρα με τη δισέγγονή μου είναι ένα δώρο που δεν παύει να με εκπλήσσει», λέει η Φερτς.
Η σημασία της προσφοράς δεν περιορίζεται στην οικογένεια. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο American Journal of Preventive Medicine, όσοι αφιερώνουν περισσότερες από 100 ώρες ετησίως σε εθελοντική εργασία παρουσιάζουν χαμηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας και υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας και νοήματος στη ζωή.
Ένα ακόμη βασικό στοιχείο του ιταλικού τρόπου ζωής είναι η κίνηση. Σε πόλεις όπως η Φλωρεντία, η Ρώμη ή το Τορίνο, το περπάτημα δεν αποτελεί άσκηση αλλά αναγκαιότητα. Οι στενοί δρόμοι και η αστική δομή ευνοούν τη μετακίνηση με τα πόδια, κάτι που μεταφράζεται σε καθημερινή φυσική δραστηριότητα χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια.
Ο καθηγητής εξελικτικής βιολογίας του ανθρώπου στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, Ντάνιελ Λίμπερμαν, τονίζει ότι «το περπάτημα είναι η πιο θεμελιώδης μορφή ανθρώπινης δραστηριότητας και εκατοντάδες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι βοηθά τους ανθρώπους να γερνούν πιο αργά και πιο υγιώς». Ακόμη και μικρές δόσεις, όπως 15 λεπτά γρήγορου βαδίσματος ημερησίως, έχουν συσχετιστεί με μείωση του κινδύνου πρόωρου θανάτου.
Η καθημερινότητα περιλαμβάνει επίσης στιγμές παύσης και συνειδητής παρουσίας. Στα καφέ της Ιταλίας, η εικόνα μιας ηλικιωμένης γυναίκας που πίνει τον καφέ της παρατηρώντας τον κόσμο χωρίς να ασχολείται με κινητά τηλέφωνα ή υπολογιστές είναι συνηθισμένη. Η πρακτική αυτή συνδέεται με την έννοια του «dolce far niente» - την τεμπέλικη γλύκα του να μην κάνεις τίποτα - και αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη στάση ζωής που δίνει έμφαση στην ποιότητα της εμπειρίας.
Ο ψυχοθεραπευτής Τζόναθαν Άλπερτ από τη Νέα Υόρκη εκτιμά ότι η δημοφιλία του nonnamaxxing σχετίζεται λιγότερο με τις ίδιες τις Ιταλίδες γιαγιάδες και περισσότερο με την ανάγκη των νεότερων γενεών να ξεφύγουν από την κουλτούρα της συνεχούς παραγωγικότητας. «Η έλξη βρίσκεται στη φαντασίωση μιας ζωής πιο γειωμένης, ζεστής και χωρίς βιασύνη», σημειώνει. «Πολλοί νέοι έχουν εξαντληθεί από την πίεση να βελτιστοποιούν διαρκώς τον εαυτό τους».
Στο πεδίο της διατροφής, η έμφαση δίνεται στην εποχικότητα και την απλότητα. Οι τοπικές αγορές λειτουργούν με βάση τη διαθεσιμότητα των προϊόντων, ενθαρρύνοντας την κατανάλωση φρέσκων φρούτων και λαχανικών χωρίς επεξεργασία. Ο καθηγητής διατροφής του Πανεπιστημίου της Ρώμης «Τορ Βεργκάτα», Αντονίνο Ντε Λορέντσο, εξηγεί ότι η αξία αυτής της προσέγγισης δεν βρίσκεται στην ποικιλία αλλά στην ποιότητα. «Η φρεσκάδα, η ωρίμανση και οι μέθοδοι παρασκευής επηρεάζουν σημαντικά τη διατροφική αξία των τροφίμων», αναφέρει, προσθέτοντας ότι μια διατροφή υψηλής ποιότητας συνδέεται με καλύτερη σωματική και γνωστική υγεία.
Το διατροφικό αυτό πρότυπο ταυτίζεται σε μεγάλο βαθμό με τη Μεσογειακή διατροφή, η οποία περιλαμβάνει ελαιόλαδο, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης και έχει επανειλημμένα συνδεθεί με τη μακροζωία.
Τέλος, η κοινωνική συνοχή παραμένει καθοριστικός παράγοντας. Οι Ιταλίδες γιαγιάδες διατηρούν στενές σχέσεις με τους γείτονες και την κοινότητά τους, ακόμη και αν αυτό μεταφράζεται σε μια ελαφρώς παρεμβατική παρουσία. «Το πιο σημαντικό για μια μακρά και ευτυχισμένη ζωή; Να μην απομονώνεσαι», τονίζει η Φερτς. «Να είσαι πάντα σε επαφή με τους ανθρώπους, να βγαίνεις από το σπίτι, να σχεδιάζεις πράγματα».
Έρευνες δείχνουν ότι το αίσθημα σκοπού και η κοινωνική σύνδεση μειώνουν τον κίνδυνο κατάθλιψης και μοναξιάς, ενώ συμβάλλουν στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η καθημερινή δραστηριότητα, είτε πρόκειται για κοινωνική συμμετοχή είτε για ένα απλό χόμπι, αποκτά κρίσιμη σημασία.
«Η πλήξη είναι το μόνο πράγμα που σε κάνει πραγματικά να γερνάς», καταλήγει η Φερτς.