Ένα ναυάγιο που εντοπίστηκε πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, θαμμένο περίπου έξι μέτρα κάτω από τους δρόμους του Μανχάταν, επιστρέφει σήμερα στο επίκεντρο της έρευνας.
Ένα ναυάγιο που εντοπίστηκε πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, θαμμένο περίπου έξι μέτρα κάτω από τους δρόμους του Μανχάταν, επιστρέφει σήμερα στο επίκεντρο της έρευνας, καθώς αρχαιολόγοι επιχειρούν να λύσουν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μυστήρια της πρώιμης ιστορίας της Νέας Υόρκης. Τα απανθρακωμένα ξύλινα δοκάρια που ανακαλύφθηκαν το 1916 κατά τη διάρκεια κατασκευής γραμμής μετρό ενδέχεται να ανήκαν στο «Tyger», ένα ολλανδικό εμπορικό πλοίο που έφτασε στον Ατλαντικό το 1613 και καταστράφηκε από πυρκαγιά, την εποχή που η περιοχή αποτελούσε ακόμη το ολλανδικό αποικιακό κέντρο της Νέας Ολλανδίας, πριν μετονομαστεί σε Νέα Υόρκη.
Επικεντρώνεται στα ξύλινα τμήματα του πλοίου
Η νέα ερευνητική πρωτοβουλία επικεντρώνεται στα ξύλινα τμήματα του πλοίου που βρίσκονται σήμερα στη συλλογή του Μουσείου της Πόλης της Νέας Υόρκης. Οι επιστήμονες σκοπεύουν να εξετάσουν το είδος του ξύλου, την ηλικία του και τη γεωγραφική του προέλευση, αξιοποιώντας κυρίως τη δενδροχρονολόγηση — τη μέθοδο που αναλύει τους δακτυλίους ανάπτυξης των δέντρων για να καθορίσει πότε και πού κόπηκαν. Την έρευνα αναλαμβάνουν ο αρχαιολόγος Μάρτιν Μάντερς από την Ολλανδική Υπηρεσία Πολιτιστικής Κληρονομιάς και η ερευνήτρια Μάρτα Ντομίνγκεθ-Ντελμάς από το Κέντρο Βιοποικιλότητας Naturalis.
Όπως εξηγεί η ίδια, οι δακτύλιοι των ξύλων μπορούν να αποκαλύψουν την προέλευση και τη χρονολόγηση του υλικού, ακόμη κι αν δεν αποδεικνύουν απόλυτα την ταυτότητα του πλοίου. Αν όμως τα στοιχεία δεν ταιριάζουν με τις πρακτικές ναυπήγησης των αρχών του 17ου αιώνα στην Ολλανδία, τότε οι ερευνητές θα μπορέσουν να αποκλείσουν το ενδεχόμενο να πρόκειται για το «Tyger». Αντίθετα, αν τα δεδομένα ευθυγραμμιστούν, θα καταλήξουν —όπως λένε— σε «τεκμηριωμένο συμπέρασμα».
Η ιστορία του πιθανού ναυαγίου ξεκινά τον 17ο αιώνα
Η ιστορία του πιθανού ναυαγίου ξεκινά τον 17ο αιώνα, όταν ο εξερευνητής Αντριάν Μπλοκ ταξίδεψε με το «Tyger» από το Άμστερνταμ προς τη Βόρεια Αμερική για εμπορική αποστολή. Είχε προσληφθεί για να εξασφαλίσει γούνες κάστορα και ενυδρίδας μέσω ανταλλαγών με τον λαό Λέναπε, τους αυτόχθονες κατοίκους της περιοχής. Λίγους μήνες μετά την άφιξή του στο λιμάνι που αργότερα θα γινόταν Νέα Υόρκη, το πλοίο καταστράφηκε από πυρκαγιά.
Ο Μπλοκ αναγκάστηκε να περάσει τον χειμώνα στην ξηρά και, με τη βοήθεια των Ινδιάνων Λέναπε, κατασκεύασε ένα νέο σκάφος, το «Onrust». Με αυτό, το 1614, χαρτογράφησε τον ποταμό Ίστ, τον ποταμό Κονέκτικατ και τον πορθμό Λονγκ Άιλαντ, διορθώνοντας σημαντικές γεωγραφικές παρανοήσεις και ανοίγοντας τον δρόμο για την περαιτέρω ολλανδική παρουσία στην περιοχή.
Το παρελθόν ήρθε στην επιφάνεια
Τρεις αιώνες αργότερα, το παρελθόν ήρθε στην επιφάνεια με έναν εντελώς απρόσμενο τρόπο. Το 1916, εργάτες που κατασκεύαζαν υπόγεια γραμμή στο Μανχάταν ανακάλυψαν καμένα ξύλινα τμήματα πλοίου — τον κεντρικό δοκό που σταθεροποιεί την καρίνα και τρία πλευρικά πλαίσια. Ο επιστάτης του έργου, Τζέιμς Κέλι, πάλεψε να διασώσει τα ευρήματα, παρά το πιεστικό χρονοδιάγραμμα των εργασιών και τη δυσκολία μετακίνησης των βαριών δοκαριών. Οι ειδικοί της εποχής θεώρησαν ότι πιθανότατα επρόκειτο για το «Tyger», μια υπόθεση που έκτοτε παραμένει ανοικτή.
Από τη δεκαετία του 1940, τα ξύλα ανήκουν στο Μουσείο της Πόλης της Νέας Υόρκης, όπου εκτίθενται ως πιθανά κατάλοιπα ενός από τα πρώτα πλοία που συνδέθηκαν με την αποικιακή ιστορία της πόλης. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, το ενδιαφέρον για την ταυτότητά τους αναζωπυρώθηκε. Η νέα έρευνα θα εξετάσει περίπου δυόμισι μέτρα από την καρίνα και τα πλευρικά πλαίσια, αλλά δεν θα περιοριστεί μόνο στη χρονολόγηση.
Οι ειδικοί θα αναλύσουν τα ξύλα ως στοιχεία ναυπηγικής, εξετάζοντας πώς κατασκευάστηκαν, ποια ήταν η λειτουργία τους στο σκάφος και τι μπορούν να αποκαλύψουν για τις τεχνικές της εποχής. Παράλληλα, θα μελετηθούν και άλλα αντικείμενα που ανακαλύφθηκαν μαζί με τα ξύλα: ένα ολλανδικό τσεκούρι με φαρδιά κεφαλή, εμπορικές χάντρες, πήλινες πίπες, ένα κομμάτι αλυσίδας, ένα μικρό κανόνι και θραύσματα μπλε-άσπρης κεραμικής.
Το γεγονός ότι το ναυάγιο βρέθηκε τόσο βαθιά κάτω από τη γη δεν είναι τυχαίο. Κατά τον 17ο αιώνα, οι Ολλανδοί —και αργότερα οι Βρετανοί— άποικοι επεξέτειναν την ακτογραμμή του Μανχάταν γεμίζοντας τη θάλασσα με χώμα και απορρίμματα για να δημιουργήσουν νέα γη προς οικοδόμηση. Η τεχνητή αυτή επέκταση κάλυψε το σημείο όπου βυθίστηκε το πλοίο, εξηγώντας γιατί οι εργάτες το εντόπισαν κάτω από τους δρόμους αιώνες αργότερα.
Πέρα από την επιστημονική περιέργεια, η προσπάθεια επιβεβαίωσης της ταυτότητας του «Tyger» έχει και συμβολική διάσταση. Όπως σημειώνει η πρόεδρος του μουσείου Στέφανι Χιλ Ουίλτσφορτ, η αναζήτηση δεν είναι απλώς ένα τεχνικό εγχείρημα αλλά «ένα ταξίδι στις πρώτες ημέρες της πόλης». Η Νέα Ολλανδία, η αποικία που ιδρύθηκε από τους Ολλανδούς, και η πρωτεύουσά της Νέο Άμστερνταμ, αποτέλεσαν τη βάση πάνω στην οποία χτίστηκε η μετέπειτα Νέα Υόρκη, μέχρι που οι Βρετανοί κατέλαβαν την περιοχή το 1664 και της έδωσαν το σημερινό της όνομα.
Εάν τα ξύλα αποδειχθούν πράγματι μέρος του «Tyger», το εύρημα θα αποτελέσει μία από τις πιο απτές γέφυρες ανάμεσα στη σύγχρονη μεγαλούπολη και την προαποικιακή της ιστορία. Αν όχι, η έρευνα θα παραμείνει εξίσου σημαντική, καθώς θα φωτίσει τις τεχνικές ναυπηγικής, τα εμπορικά δίκτυα και την καθημερινότητα των πρώτων ευρωπαϊκών αποστολών στον Ατλαντικό.
Σε κάθε περίπτωση, η ιστορία ενός πλοίου που χάθηκε σε πυρκαγιά πριν από τέσσερις αιώνες και επανεμφανίστηκε κάτω από μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες πόλεις του κόσμου θυμίζει ότι οι στρώσεις της Ιστορίας δεν βρίσκονται μόνο στα αρχεία, αλλά και κάτω από την άσφαλτο, περιμένοντας να αποκαλυφθούν ξανά.