Το νέο δράμα του βρετανικού τηλεοπτικού δικτύου ITV επιχειρεί να φωτίσει το πώς μια αλληλουχία αστυνομικών παραλείψεων και κοινωνικών προκαταλήψεων επέτρεψε στον Γκέισι να σκοτώνει επί χρόνια, κρυμμένος σε κοινή θέα.
Ο Τζον Γουέιν Γκέισι έζησε για χρόνια ως «υπόδειγμα» πολίτη στα προάστια του Σικάγο, χτίζοντας γύρω του μια εικόνα κοινωνικού ανθρώπου με έντονη παρουσία στην κοινότητα: ντυνόταν κλόουν σε φιλανθρωπικές εκδηλώσεις, οργάνωνε μεγάλες καλοκαιρινές γιορτές στην αυλή του και κινούνταν με άνεση ανάμεσα σε γείτονες, τοπικούς παράγοντες και κομματικά δίκτυα.
Πίσω από αυτή τη βιτρίνα, όμως, κρυβόταν ένας από τους πιο διαβόητους κατά συρροή δολοφόνους στις ΗΠΑ, που καταδικάστηκε για τη δολοφονία 33 νέων ανδρών. Το νέο οκταμερές δράμα του βρετανικού τηλεοπτικού δικτύου ITV, Devil in Disguise, επιχειρεί να φωτίσει όχι μόνο την εγκληματική δράση, αλλά και το πώς μια αλληλουχία αστυνομικών παραλείψεων και κοινωνικών προκαταλήψεων επέτρεψε στον Γκέισι να συνεχίζει να σκοτώνει επί χρόνια, κρυμμένος σε κοινή θέα.
H εικόνα του «αξιοσέβαστου» επιχειρηματία
Σύμφωνα με την αφήγηση που συνοδεύει τη σειρά, από το 1975 και μετά άρχισαν να εξαφανίζονται εργαζόμενοι της κατασκευαστικής εταιρείας του Γκέισι, PDM Contractors. Τουλάχιστον τέσσερις υπάλληλοί του χάθηκαν εκείνη την περίοδο, ωστόσο χρειάστηκαν περίπου τρία χρόνια μέχρι οι αστυνομικοί να φτάσουν στο σημείο να ερευνήσουν το σπίτι του. Κομβικό ρόλο, όπως υποστηρίζεται, έπαιξε η κοινωνική «ασπίδα» που διέθετε: ήταν ενεργός στο Δημοκρατικό Κόμμα και ισχυριζόταν ότι γνώριζε τον αρχηγό της αστυνομίας του Σικάγο. Για αρκετούς αξιωματικούς, αυτό αρκούσε για να ταιριάξει στην εικόνα του «αξιοσέβαστου» επιχειρηματία, παρότι υπήρχαν ήδη βαριά δεδομένα στο παρελθόν του.
Ένας ψυχίατρος τον είχε αξιολογήσει ως κοινωνιοπαθή
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι ο Γκέισι δεν ήταν... «λευκό χαρτί» που λέμε. Είχε φυλακιστεί το 1968 για αδίκημα που περιγράφεται ως σοδομισμός σε βάρος 15χρονου αγοριού, ενώ το 1971 είχε συλληφθεί για δύο ακόμη καταγγελίες σεξουαλικής κακοποίησης νεαρών ανδρών. Ένας ψυχίατρος στη φυλακή τον είχε αξιολογήσει ως κοινωνιοπαθή και είχε κρίνει ότι συνιστά σοβαρή απειλή.
Παρ’ όλα αυτά, μετά την αποφυλάκισή του κατάφερε να μετακομίσει και να «ξανασυστήσει» τον εαυτό του στο Norwood Park, προάστιο του Σικάγο όπου, όπως τονίζεται, πολλοί δεν γνώριζαν τίποτε για το ιστορικό του. Παντρεύτηκε τη δεύτερη σύζυγό του, Carole Hoff, η οποία είχε δύο κόρες από προηγούμενο γάμο, και συνέχισε να διευρύνει το κοινωνικό του προφίλ, οργανώνοντας θεματικά πάρτι και παρουσιάζοντας ένα σχεδόν θεατρικό πρόσωπο.
Στην καρδιά αυτού του προσωπείου βρισκόταν και ο «κλόουν» της κοινότητας. Ο Γκέισι εθελοντικά εμφανιζόταν ως κλόουν για παιδιά σε νοσοκομεία, δημιουργώντας τους χαρακτήρες Pogo και Patches το 1975. Το μοτίβο ενός ανθρώπου που προσφέρει χαρά στα παιδιά και συμμετέχει σε φιλανθρωπικές δράσεις λειτουργούσε ως ισχυρό άλλοθι, ιδίως σε μια εποχή όπου η εμπιστοσύνη στην «κοινωνική εικόνα» μπορούσε να υπερκαλύψει την επίμονη ανησυχία οικογενειών για αγνοούμενους.
Tα «τυφλά σημεία» ενός συστήματος
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η σειρά και το σχετικό ρεπορτάζ επιμένουν πως η υπόθεση δεν αφορά μόνο έναν δράστη, αλλά και τα «τυφλά σημεία» ενός συστήματος. Ένα από αυτά ήταν το ποιοι θεωρούνταν «προτεραιότητα» όταν εξαφανίζονταν. Ο ντετέκτιβ Rafael Tovar, που ερευνάται ως κεντρικό πρόσωπο στην υπόθεση και στη σειρά υποδύεται ο Gabriel Luna, φέρεται να έχει πει πως «εκείνη την εποχή το 98% των παιδιών που χάνονταν επέστρεφαν την επόμενη μέρα», προσπαθώντας να εξηγήσει γιατί η αρχική αντιμετώπιση πολλών περιστατικών ήταν η υπόθεση «έφυγε από το σπίτι».
Ωστόσο, παραδέχεται επίσης ότι «κάποια παιδιά έπεσαν μέσα από τις χαραμάδες», ενώ κάνει μια ωμή διαπίστωση για την περίοδο 1972–1978: «δεν νοιαζόταν πολύς κόσμος τι συνέβαινε σε ομοφυλόφιλα άτομα, δεν είχαν την προστασία που έχουν τώρα». Η παρατήρηση αυτή συνδέεται με μια κρίσιμη διάσταση της υπόθεσης: ο Γκέισι φαίνεται να στόχευε νεαρούς άνδρες που πίστευε ότι η αστυνομία θα αντιμετώπιζε με λιγότερη επιμονή, είτε επειδή ήταν «street boys», δηλαδή «χαμένα κορμιά», είτε επειδή δεν υπήρχε κοινωνική πίεση για τις αναζητήσεις τους.
Οι οικογένειες που επέμειναν
Υπήρχαν, βέβαια, και οικογένειες που επέμειναν. Η εξαφάνιση του 17χρονου John Butkovich τον Ιούλιο του 1975 παρουσιάζεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα χαμένης ευκαιρίας. Ο νεαρός εργαζόταν για τον Γκέισι επί έξι μήνες και χάθηκε μετά από εργασία για την εταιρεία του. Η αστυνομία θεώρησε ότι είχε «το σκάσει», παρότι υπήρχαν στοιχεία που, για τους δικούς του, έδειχναν αλλιώς: το αυτοκίνητό του, το καμάρι του, βρέθηκε μισό τετράγωνο από το σπίτι των γονιών του και το πορτοφόλι του με 40 δολάρια ήταν πάνω στο κάθισμα. Οι αστυνομικοί, όπως αναφέρεται, δεν ανέκριναν ούτε δύο φίλους του που είχαν δει τον Γκέισι να καβγαδίζει με τον υπάλληλό του πριν εξαφανιστεί.
Όταν το σώμα του Butkovich εντοπίστηκε τελικά κάτω από το σπίτι του Γκέισι στη διάρκεια έρευνας το 1978, ο πατέρας του, Marco, εξέφρασε δημόσια την οργή του: «Είπαμε στην αστυνομία να πάει εκεί και να ερευνήσει. Αλλά δεν το έκανε… Αν η αστυνομία μας είχε δώσει προσοχή, μπορεί να είχαν σωθεί πολλές ζωές», είπε, αμφισβητώντας και την ίδια την αποτελεσματικότητα των εργαλείων τους με το πικρό σχόλιο για το «τι νόημα έχουν οι καταραμένοι υπολογιστές τους, αν δεν μπορούν να βάλουν δύο και δύο μαζί».
Πίστευαν ότι δεν θα εισακουστούν
Παράλληλα, υπήρχαν επιζώντες που θα μπορούσαν να είχαν δώσει σήμα κινδύνου, αλλά δεν μίλησαν, είτε από φόβο είτε από ντροπή, είτε επειδή πίστευαν ότι δεν θα εισακουστούν. Ο Tony Antonucci, υπάλληλος του Γκέισι, περιγράφει ότι το 1976, στα 16 του τότε, παρασύρθηκε σε μια κατάσταση που τη νόμιζε «παιχνίδι πάλης» με τον εργοδότη του. Σε κάποια στιγμή, ο Γκέισι του πέρασε χειροπέδα, τον έριξε κάτω, έφυγε από το δωμάτιο, και ο Antonucci κατάφερε να βγει επειδή «η χειροπέδα δεν ήταν πολύ σφιχτή».
Όταν ο Γκέισι επέστρεψε, ο νεαρός τον έριξε κάτω, τον ακινητοποίησε, βρήκε τα κλειδιά στην τσέπη του και τον χειροπέδησε, θυμούμενος τη φράση του δράστη: «Εσύ είσαι αυτός που βγήκε από τη χειροπέδα, αλλά και που την πέρασε σε μένα». Άλλοι επιζώντες, όπως ο Steve Nemmers, αναφέρουν ότι δεν κατήγγειλαν το περιστατικό επειδή «δεν είναι κάτι που ένα νεαρό αγόρι θέλει να συζητήσει».
Ο ηθοποιός Jack Merrill περιγράφει επίσης επίθεση, λέγοντας ότι το σύστημα με σχοινιά και τροχαλίες θα τον έπνιγε αν αντιστεκόταν, ενώ ο δράστης τον απείλησε με όπλο. Σε κάποιες περιπτώσεις, ο Γκέισι φέρεται να προσποιούνταν ακόμη και αστυνομικό, δείχνοντας πλαστή κονκάρδα για να οδηγήσει νεαρούς στο σπίτι του.
Η καμπή ήρθε με την εξαφάνιση του 15χρονου Robert Piest τον Δεκέμβριο του 1978, όταν πήγε στο σπίτι του Γκέισι για να συζητήσει ενδεχόμενη εργασία. Ο ντετέκτιβ Tovar, ερευνώντας την υπόθεση, συνέδεσε τελικά το παρελθόν καταδίκης του εργολάβου με την παρουσία του Piest στην τροχιά του και με άλλες εξαφανίσεις.
Περιγράφει τη στιγμή που βρέθηκαν τα πρώτα ανθρώπινα λείψανα ως σοκ: «Όταν βρέθηκαν τα πρώτα λείψανα, ήταν σαν “τι έχουμε εδώ;”. Ξέραμε ότι δεν ήταν ο Robert… έλειπε μόνο δέκα μέρες και αυτά ήταν κόκαλα». Ο Γκέισι ομολόγησε τη δολοφονία αρκετών νέων ανδρών, καταδικάστηκε το 1980 για 33 φόνους και εκτελέστηκε το 1994 με θανατηφόρα ένεση.
Παρά την καταδίκη, ένα κομμάτι της ιστορίας παραμένει ανοικτό: πολλά από τα λείψανα που βρέθηκαν κάτω από το σπίτι του δεν έχουν ταυτοποιηθεί. Το ρεπορτάζ αναφέρει ότι, αξιοποιώντας σύγχρονες εξελίξεις στο DNA, ο σημερινός σερίφης της κομητείας Cook επιχειρεί να αποδώσει ονόματα στα θύματα. Αν η αστυνομία δεν κατάφερε τότε να προστατεύσει πολλούς από αυτούς, μπορεί σήμερα να προσφέρει στις οικογένειές τους κάτι που έλειπε για δεκαετίες: μια σαφή απάντηση σε ένα βασανιστικό «τι έγινε;» και μια στοιχειώδη δικαίωση μέσα από την αναγνώριση.