Νέα, πιο επιθετικά στρατιωτικά σενάρια για το Ιράν έχουν τεθεί υπόψη του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, καθώς η ένταση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης κλιμακώνεται επικίνδυνα.
Με την άφιξη της αμερικανικής αρμάδας υπό το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln στη Μέση Ανατολή και τις απειλές εκατέρωθεν να εντείνονται, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ανησυχία το ενδεχόμενο μιας νέας, ευρείας σύγκρουσης που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την περιοχή και να πλήξει την παγκόσμια οικονομία.
Στρατιωτικές επιλογές και επιδρομές εντός Ιράν
Σύμφωνα με τους New York Times Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν παρουσιάσει στον Τραμπ πρόσθετες στρατιωτικές επιλογές, μεταξύ των οποίων και το ενδεχόμενο επιδρομών αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων σε ιρανικές εγκαταστάσεις.
Στόχος των σχεδίων αυτών είναι η περαιτέρω υπονόμευση του πυρηνικού και πυραυλικού προγράμματος του Ιράν, αλλά και η αποδυνάμωση του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Ο Τραμπ, ωστόσο, δεν έχει ακόμη λάβει οριστική απόφαση για το αν θα προχωρήσει σε νέο στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν, ενώ αξιωματούχοι σημειώνουν ότι ακολουθεί τακτική «μέγιστης πίεσης», παρόμοια με εκείνη που είχε εφαρμόσει απέναντι στη Βενεζουέλα: στρατιωτική κινητοποίηση στην περιφέρεια της χώρας και απειλές προς την ηγεσία, με στόχο την αποδοχή αμερικανικών όρων ή την αντιμετώπιση στρατιωτικών συνεπειών.
Αεροπλανοφόρο, Tomahawk και ασαφείς στόχοι
Η άφιξη της ομάδας μάχης του αεροπλανοφόρου USS Abraham Lincoln έχει διευρύνει σημαντικά το φάσμα των διαθέσιμων επιλογών για τον Λευκό Οίκο. Η δύναμη περιλαμβάνει περίπου 45 αεροσκάφη, μεταξύ των οποίων F-35C, καθώς και έξι αντιτορπιλικά εξοπλισμένα με πυραύλους Tomahawk. Παράλληλα, περισσότερα από 30.000 αμερικανικά στρατεύματα βρίσκονται ήδη ανεπτυγμένα στην ευρύτερη περιοχή.
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι παραμένει ασαφές ποιος είναι ο τελικός στόχος μιας ενδεχόμενης επιχείρησης κατά του Ιράν. Ο Τραμπ έχει κατά καιρούς μιλήσει για ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας, για τιμωρία του καθεστώτος λόγω της αιματηρής καταστολής διαδηλώσεων, αλλά και για την επιβολή μιας νέας συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα.
«Η στρατιωτική δυνατότητα υπάρχει, αλλά χωρίς ξεκάθαρο πολιτικό στόχο, ο κίνδυνος κλιμάκωσης είναι τεράστιος», σημειώνουν πρώην αξιωματούχοι του Πενταγώνου.
Λαβωμένο, αλλά όχι πλήρως κατεστραμμένο το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα
Παρά τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς σε πυρηνικές εγκαταστάσεις τον Ιούνιο, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) προειδοποιεί ότι το Ιράν διατηρεί την τεχνογνωσία και τη δυνατότητα να επανεκκινήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Ο επικεφαλής της ΙΑΕΑ, Ραφαέλ Γκρόσι, έχει τονίσει ότι οι επιθέσεις από μόνες τους δεν μπορούν να εξαλείψουν τα αποθέματα υψηλού εμπλουτισμού, τα οποία θεωρούνται η μεγαλύτερη απειλή, καθώς μπορούν σχετικά γρήγορα να μετατραπούν σε καύσιμο πυρηνικού όπλου.
Επιπλέον, η Τεχεράνη δεν έχει επιτρέψει την επανέναρξη των επιθεωρήσεων από τον ΟΗΕ, γεγονός που δυσχεραίνει την επαλήθευση των ισχυρισμών περί αναστολής του πυρηνικού της προγράμματος.
Αραβικές και μουσουλμανικές χώρες σε ρόλο διαμεσολαβητή
Καθώς ο κίνδυνος πολέμου αυξάνεται, αραβικές και μουσουλμανικές χώρες επιχειρούν μια ύστατη διπλωματική προσπάθεια αποκλιμάκωσης. Το Κατάρ, το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν εμπλακεί σε επαφές τόσο με τις ΗΠΑ όσο και με το Ιράν, ενώ η Τουρκία φιλοξενεί συνομιλίες με τη συμμετοχή του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Οι χώρες του Κόλπου έχουν προειδοποιήσει τον Τραμπ ότι μια επίθεση κατά του Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει γενικευμένη σύγκρουση, θέτοντας στο στόχαστρο ενεργειακές υποδομές και θαλάσσιες οδούς ζωτικής σημασίας. Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ έχουν ήδη ξεκαθαρίσει ότι δεν θα επιτρέψουν τη χρήση του εναέριου χώρου τους για επιθέσεις κατά της Τεχεράνης.
Η δύσκολη θέση του Χαμενεΐ
Το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται στη πιο ευάλωτη θέση των τελευταίων δεκαετιών. Οι περιφερειακοί του σύμμαχοι έχουν αποδυναμωθεί, οι αντιαεροπορικές του δυνατότητες υπέστησαν σοβαρά πλήγματα από τον 12ήμερο πόλεμο του περασμένου Ιουνίου με το Ισραήλ, ενώ στο εσωτερικό της χώρας μαζικές διαδηλώσεις κατεστάλησαν βίαια, αφήνοντας χιλιάδες νεκρούς.
Παρά ταύτα, αναλυτές επισημαίνουν ότι ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ έχει διαχρονικά επιλέξει τη γραμμή της σκληρής αντίστασης υπό πίεση. «Για δεκαετίες, η φιλοσοφία διακυβέρνησής του ήταν να μην υποχωρεί ποτέ υπό απειλή», σημειώνει ο πολιτικός επιστήμονας Μοχσέν Μιλάνι. Το ερώτημα είναι αν αυτή η στρατηγική μπορεί να διατηρηθεί απέναντι στη στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ.
Πώς μπορεί να απαντήσει το Ιράν
Παρά τα πλήγματα που έχει δεχθεί, το Ιράν παραμένει ικανό να προκαλέσει σοβαρό κόστος στις ΗΠΑ και σε συμμάχους τους. Διαθέτει χιλιάδες πυραύλους και drones, εντός της εμβέλειας των οποίων βρίσκονται αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή, ενώ έχει αποδείξει ότι μπορεί να διαπεράσει ακόμη και εξελιγμένα συστήματα αεράμυνας.
Παράλληλα, φιλοϊρανικές οργανώσεις στο Ιράκ, τον Λίβανο και την Υεμένη έχουν δηλώσει έτοιμες να στηρίξουν την Τεχεράνη, αν και οι δυνατότητές τους έχουν περιοριστεί τα τελευταία χρόνια. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο ρόλος των Χούθι, οι οποίοι έχουν ήδη επιτεθεί σε εμπορικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα.
Οικονομικός πόλεμος και Στενό του Ορμούζ
Ίσως το ισχυρότερο «όπλο» του Ιράν είναι η δυνατότητά του να πλήξει την παγκόσμια οικονομία, σημειώνει το CNN.
Το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται πάνω από το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, αποτελεί κρίσιμο σημείο πίεσης. Μια μερική ή πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές ενέργειας και να προκαλέσει παγκόσμια ύφεση.
Το Ιράν διαθέτει ναυτικές βάσεις, νάρκες, drones και μικρά ταχύπλοα, ικανά να παρενοχλήσουν τη διεθνή ναυτιλία. Αν και μια τέτοια κίνηση θα έπληττε και το ίδιο, ειδικοί εκτιμούν ότι θα μπορούσε να αποτελέσει την έσχατη απάντηση σε μια υπαρξιακή απειλή.
Ένα επικίνδυνο σταυροδρόμι
Με τη διπλωματία να δοκιμάζεται και τα στρατιωτικά σενάρια να πολλαπλασιάζονται, η κρίση ΗΠΑ–Ιράν εισέρχεται σε μια από τις πιο κρίσιμες φάσεις της.
Το αν η αντιπαράθεση θα οδηγηθεί σε διαπραγμάτευση ή σε μια σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες, θα εξαρτηθεί από αποφάσεις που ενδέχεται να ληφθούν μέσα στις επόμενες ημέρες.
Όπως προειδοποιούν αναλυτές, ο επόμενος πόλεμος στη Μέση Ανατολή ίσως να μην ξεκινήσει από την Τεχεράνη, αλλά από τα νερά του Περσικού Κόλπου - με επιπτώσεις που θα γίνουν αισθητές σε ολόκληρο τον κόσμο.