Influencers προωθούν «καλαμάκια EMF», προϊόν υποτίθεται ικανό να προστατεύει από επικίνδυνες ηλεκτρομαγνητικές συχνότητες που εκπέμπουν κινητά τηλέφωνα.
- Ο περίεργος σχεδιασμός του προϊόντος, που παλαιότερα προωθούνταν κατά των ρυτίδων, επανέρχεται με νέους ψευδοεπιστημονικούς ισχυρισμούς. Influencers υποστηρίζουν ότι είναι εμποτισμένο με «αρμονικές συχνότητες» που προστατεύουν από την ακτινοβολία και ενισχύουν την ενέργεια.
- Τα καλαμάκια EMF ανήκουν σε μια ευρύτερη, μη εγκεκριμένη βιομηχανία προϊόντων προστασίας, που προωθείται από διασημότητες. Ωστόσο, η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ έχει καταγγείλει την παραπλανητική τους διαφήμιση, καθώς δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη.
- Ενώ η ακτινοβολία υψηλής συχνότητας είναι επιβλαβής, δεν υπάρχουν στοιχεία για κινδύνους από τις οικιακές συσκευές. Η εταιρεία Frequense, που λειτουργεί ως MLM, πουλά το καλαμάκι για 50 δολάρια χωρίς να αναφέρει τους διαφημιζόμενους ισχυρισμούς.
- Παρά την έλλειψη επιστημονικών αποδείξεων, η αγορά αυτών των προϊόντων ανθεί, εκμεταλλευόμενη τη φθίνουσα εμπιστοσύνη του κοινού στην επιστήμη. Η οπτική τους απήχηση στα social media ενισχύει την τάση, παρά το υψηλό κόστος.
«Όλοι με ρωτάνε: “Τι είναι αυτό το καλαμάκι;”», λέει η Σάντρα Φερνάντες σε ένα Instagram Reel του Νοεμβρίου 2025. Ηinfluencer, που περιγράφεται στο βιογραφικό της ως «detox coach» και «ολιστική μαμά», πίνει νερό από ένα παράξενο, καμπυλωτό μεταλλικό καλαμάκι.
«Δεν είναι απλώς ένα καλαμάκι», συνεχίζει η αφήγηση. «Είναι το καλαμάκι συχνοτήτων μου». Η Φερνάντες τοποθετεί το καλαμάκι ανάμεσα σε έναν φορτιστή κινητού και μια μικρή συσκευή που, όπως ισχυρίζεται, μετρά ηλεκτρομαγνητικές συχνότητες. Το σήμα, λέει, «σταματά ακαριαία». «Όταν πίνεις με αυτό -είτε smoothie, είτε χυμό, είτε νερό- κυριολεκτικά πίνεις προστασία», προσθέτει.
Προστατεύει από επικίνδυνες ηλεκτρομαγνητικές συχνότητες
Η Φερνάντες προωθεί ένα «καλαμάκι EMF», ένα προϊόν ευεξίας που κερδίζει έδαφος στα social media, υποτίθεται ικανό να προστατεύει από επικίνδυνες ηλεκτρομαγνητικές συχνότητες που εκπέμπουν συσκευές, όπως κινητά, στεγνωτήρες μαλλιών και φούρνοι μικροκυμάτων.
Στο Instagram και το TikTok κυκλοφορούν δεκάδες βίντεο με γυναίκες που εγκωμιάζουν τέτοια καλαμάκια, υποστηρίζοντας ότι αποκαθιστούν την ενέργεια, θεραπεύουν το έντερο και ενισχύουν το ανοσοποιητικό.
Ο περίεργος σχεδιασμός, με μια τρύπα στη μέση του καλαμακίου αντί στην κορυφή, είχε γίνει viral στο TikTok πριν από λίγα χρόνια, με ορισμένες influencers ομορφιάς να ισχυρίζονται ότι το προϊόν προλαμβάνει ρυτίδες γύρω από το στόμα - κάτι που ασφαλώς και δεν ισχύει.
«Είναι εμποτισμένο με 11 αρμονικές συχνότητες: μία για γείωση, μία για ενίσχυση του ανοσοποιητικού και οκτώ συντονισμένες με τα βασικά όργανα του σώματός σου», γράφει σε ανάρτησή της στο Instagram η γνωστή με το ψευδώνυμο Detox Mentor, influencer με πάνω από 300.000 ακολούθους, προσθέτοντας ότι το προϊόν δεν βοηθά μόνο στην «αποφυγή ακτινοβολίας EMF», αλλά «εναρμονίζει τα κύτταρα και επαναφορτίζει την ενέργειά σου από μέσα προς τα έξω».
Μια ευρύτερη βιομηχανία ψευδο-προϊόντων
Τα καλαμάκια EMF εντάσσονται, όπως αναφέρει το ρεπορτάζ του WIRED, σε μια ευρύτερη βιομηχανία προϊόντων που υπόσχονται «αποκλεισμό» ή «εξουδετέρωση» ηλεκτρομαγνητικών πεδίων - αυτοκόλλητα, κοσμήματα, ρούχα, γυαλιά, τσάντες.
Κανένα από αυτά δεν έχει εγκριθεί από τον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), ωστόσο η βιομηχανία κερδίζει έδαφος ανάμεσα σε influencers υγείας και ευεξίας - με αθλητές του NHL και της UFC να συνεργάζονται με την εταιρεία προστασίας EMF AiresTech, και τον τραγουδιστή Ράσελ Μπραντ να προωθεί το 2024 ένα «μαγικό φυλαχτό» αξίας 239,99 δολαρίων.
Σύμφωνα με στοιχεία της Google, οι αναζητήσεις του όρου «προστασία από ακτινοβολία EMF» στις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 1.300% τον τελευταίο χρόνο.
Η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ (FTC) έχει επανειλημμένα καταθέσει καταγγελίες κατά τέτοιων προϊόντων για παραπλανητική διαφήμιση, δηλώνοντας ήδη από το 2011 ότι «δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη ότι οι λεγόμενες “ασπίδες” μειώνουν σημαντικά την έκθεση» σε συσκευές που εκπέμπουν EMF.
Έρευνα του BBC το 2021 για αυτοκόλλητα τηλεφώνων που υποτίθεται μπλόκαραν ακτινοβολία δεν εντόπισε επίσης κανένα μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Όπως συμβαίνει με τις περισσότερες ψευδοεπιστημονικές θεωρίες, υπάρχει ένας κόκκος αλήθειας πίσω από την ανησυχία για την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Η παρατεταμένη έκθεση σε ακτινοβολία υψηλής συχνότητας, όπως αυτή που παράγουν οι ακτινογραφικές συσκευές ή οι υπεριώδεις ακτίνες των σολάριουμ, είναι γνωστό ότι προκαλεί βλάβη σε κυτταρικό επίπεδο, κάτι που πολλοί ερευνητές συνδέουν με αυξημένο κίνδυνο συγκεκριμένων τύπων καρκίνου.
Ο πανικός των καταναλωτών, ωστόσο, επικεντρώνεται κυρίως στη μη ιονίζουσα ακτινοβολία χαμηλής συχνότητας που εκπέμπουν καθημερινές ηλεκτρονικές συσκευές. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ, «λίγες μελέτες έχουν αναφέρει στοιχεία» για σχέση ανάμεσα στη μη ιονίζουσα ακτινοβολία και τον καρκίνο.
Μια «διατροφή βασισμένη σε συχνότητες»
Πολλές από τις influencers που προωθούν τα καλαμάκια EMF παραπέμπουν στην εταιρεία Frequense, που δραστηριοποιείται στη «διατροφή βασισμένη σε συχνότητες».
Η εταιρεία, που ιδρύθηκε από το ζευγάρι Ντέιβ και Μπαρμπ Πίτκοκ -οι οποίοι υποστηρίζουν ότι διαθέτουν «πάνω από 23 χρόνια εμπειρίας στον κλάδο του δικτυακού μάρκετινγκ»-, πουλάει κοσμήματα, συμπληρώματα διατροφής και αξεσουάρ που υπόσχονται να «αποκαταστήσουν την αρμονία και την ενέργεια».
Η Frequense λειτουργεί μέσω προγράμματος πολυεπίπεδου μάρκετινγκ (MLM). Το «ανοξείδωτο καλαμάκι φιλικό προς τα χείλη» που προωθεί η Φερνάντες πωλείται στην ιστοσελίδα της εταιρείας για 50 δολάρια - χωρίς όμως η περιγραφή του προϊόντος να αναφέρει τα οφέλη που η ίδια διαφημίζει στο βίντεό της, παρά μόνο ότι πρόκειται για ένα «απαραίτητο αντικείμενο ομορφιάς και ευεξίας».
Αυτό, ωστόσο, δεν έχει εμποδίσει πολλούς στη βιομηχανία ευεξίας να εκμεταλλευτούν την ανησυχία των καταναλωτών για την υποτιθέμενη σχέση των EMF με ασθένειες όπως ο καρκίνος. Ακόμη και η τραγουδίστρια M.I.A. έχει μπει στον χορό: το 2024 εμφανίστηκε στο podcast συνωμοσιολογικού περιεχομένου του Άλεξ Τζόουνς, Infowars, για να ανακοινώσει μια σειρά ρούχων, την Ohmni, που υπόσχεται να αποκλείει «το 99,99% του Wi-Fi, του 4G και του 5G».
«Μου κάνει πραγματικά εντύπωση πόσα προϊόντα μπορούν υποτίθεται να μετατραπούν σε εκδοχή αποκλεισμού EMF - μπλούζες, παντελόνια, καπέλα, σλιπ, καλαμάκια, κολιέ, ακόμη και ταμπελάκια για κατοικίδια» λέει η Μάλορι Ντεμίλ, δημιουργός περιεχομένου που ασχολείται με την κριτική της βιομηχανίας ευεξίας και έχει φτιάξει βίντεο για τα καλαμάκια EMF.
Η δημοτικότητα του κινήματος «Make America Healthy Again»
Παρά τη σχετική αφθονία ερευνών που καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η έκθεση σε χαμηλά επίπεδα EMF δεν συνιστά σημαντικό κίνδυνο για την υγεία, η αγορά προϊόντων «κατά των EMF» συνεχίζει να ανθεί.
Χάρη στη φθίνουσα εμπιστοσύνη του κοινού προς την επιστημονική κοινότητα, αλλά και στη δημοτικότητα του κινήματος «Make America Healthy Again» (MAHA), προϊόντα ευεξίας χωρίς αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα κατακλύζουν και πάλι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης - ιδιαίτερα όταν είναι οπτικά εντυπωσιακά και «φωτογενή», όπως συμβαίνει με τα καλαμάκια κατά της ακτινοβολίας.
Το να ξοδέψει κανείς 50 δολάρια για ένα ανοξείδωτο καλαμάκι μάλλον δεν πρόκειται να τον βλάψει - όμως, όπως συμβαίνει με πολλές άλλες τάσεις του κινήματος MAHA, μάλλον θα τον κάνει να φαντάζει λίγο αστείος και γραφικός στους γύρω του...