Μια Αυστραλή που ζει στην Καμπέρα, γνωρίζει πλέον ότι αυτό που βιώνει έχει όνομα. Πρόκειται για τη λεξικο-γευστική συναισθησία, μια πολύ σπάνια πάθηση.
Για τη Monique Todorovski, οι λέξεις δεν είναι ποτέ αφηρημένες. Έχουν υφή, γεύση και, συχνά, έντονη παρουσία στο στόμα της. Όταν ακούει ή προφέρει ένα όνομα, δεν το επεξεργάζεται μόνο νοητικά· το δοκιμάζει.
Για εκείνη, το «Bob» έχει τη γεύση ενός σοκολατένιου πασχαλινού αυγού, ενώ το «Philip» θυμίζει τραγανά πράσινα αχλάδια – μια γεύση που απεχθάνεται. Η λύση ήταν πρακτική και αποκαλυπτική: τον φωνάζει «Phil», ένα όνομα που στο μυαλό της μεταφράζεται σε γλυκό, βρασμένο αχλάδι, λιγότερο τραχύ και πολύ πιο ευχάριστο.
Τι είναι η λεξικο-γευστική συναισθησία
Η Todorovski, κλινική διοικητική υπάλληλος που ζει στην Καμπέρα, γνωρίζει πλέον ότι αυτό που βιώνει έχει όνομα. Πρόκειται για τη λεξικο-γευστική συναισθησία, μία από τις σπανιότερες μορφές του φαινομένου, κατά την οποία λέξεις ή ήχοι προκαλούν αισθήσεις γεύσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ερευνητών, επηρεάζει μόλις το 0,2% του πληθυσμού. Για χρόνια, ωστόσο, η εμπειρία της αντιμετωπιζόταν ως παραξενιά, προκαλώντας απορία ή αμηχανία στο οικογενειακό και φιλικό της περιβάλλον.
Οι πρώτες της αναμνήσεις δεν σχετίζονται με τη γεύση αλλά με εικόνες. Στο δημοτικό σχολείο, κάθε φορά που άκουγε το όνομα ενός συμμαθητή της, Kevin, έβλεπε μπροστά της μπέικον. Η σύμπτωση μοιάζει σχεδόν προφητική, δεδομένου ότι τότε δεν είχε καμία γνώση του ηθοποιού Kevin Bacon. Εκείνη την περίοδο, η συναισθησία της εκδηλωνόταν κυρίως ως οπτικός συνειρμός. Παράλληλα, είχε εντυπωσιακή ικανότητα απομνημόνευσης ονομάτων. Η δασκάλα της στο δημοτικό παρατηρούσε με θαυμασμό ότι μπορούσε να απαγγείλει τον κατάλογο της τάξης ακόμη και ανάποδα.
Η μετάβαση από τις εικόνες στις πραγματικές γεύσεις ήρθε αργότερα, πιθανότατα στις αρχές της ενήλικης ζωής της, αν και η ίδια δεν μπορεί να προσδιορίσει ακριβώς το πότε. Εκείνο που θυμάται με απόλυτη σαφήνεια είναι η στιγμή της αναγνώρισης. Σε ηλικία 28 ετών, κατά τη διάρκεια επίσκεψης στο Melbourne Museum, βρέθηκε τυχαία σε έκθεση αφιερωμένη στη συναισθησία.
Διαβάζοντας για πιο γνωστές μορφές, όπως η σύνδεση γραμμάτων με χρώματα, ένιωσε –όπως περιγράφει– ότι «άναψε ένα λαμπάκι στο κεφάλι της». Παρότι η δική της μορφή δεν αναφερόταν ρητά, κατάλαβε αμέσως ότι αυτό αφορούσε και την ίδια. Ήταν, όπως λέει, από τις πιο συναρπαστικές αναγνώσεις της ζωής της.
Δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους
Η λεξικο-γευστική συναισθησία δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Για κάποιους, μια λέξη απλώς φέρνει στο μυαλό την εικόνα ενός φαγητού. Για άλλους, προκαλεί μια πραγματική αίσθηση γεύσης στη γλώσσα. Η Todorovski φαίνεται να βιώνει και τις δύο εκδοχές, ανάλογα με τη λέξη. Το «Bob» είναι μια καθαρή, γλυκιά γεύση σοκολάτας, ενώ το «Adrian» θυμίζει έντονα καθαριστικό τουαλέτας – ευτυχώς μόνο ως εικόνα και όχι ως πραγματική γεύση.
Η καθημερινότητά της επηρεάστηκε ακόμη και από τις πιο προσωπικές αποφάσεις. Η επιλογή ονομάτων για τα παιδιά της αποδείχθηκε ιδιαίτερα απαιτητική. Το όνομα του γιου της, Lucas, της φέρνει τη γεύση και την υφή μιας υπερώριμης μπανάνας που λιώνει, κάτι που βρίσκει αποδεκτό, καθώς της αρέσουν οι μπανάνες.
Αντίθετα, το όνομα της κόρης της απαιτούσε ακρίβεια στη γραφή. Μια εναλλακτική ορθογραφία της προκαλούσε την εικόνα μιας φουσκάλας που πρέπει να σπάσει, κάτι έντονα δυσάρεστο. Τελικά, κατέληξαν στο «Alyssa», που για εκείνη συνδέεται με εικόνες φθινοπωρινών φύλλων που πέφτουν και μια αίσθηση τραγανότητας, χωρίς συγκεκριμένη γεύση.
Υπάρχουν λέξεις που αποφεύγει συνειδητά
Υπάρχουν λέξεις που αποφεύγει συνειδητά. Η πρώτη της κατοικία βρισκόταν σε έναν δρόμο με όνομα που της θύμιζε τσίχλα χωρίς γεύση, κάτι που την έκανε να νιώθει δυσφορία κάθε φορά που το έλεγε. Άλλες λέξεις, αντίθετα, έχουν ευχάριστη, σχεδόν παρηγορητική αίσθηση.
Η λέξη «fellow», για παράδειγμα, της δίνει την αίσθηση κάτι μαλακού και αφράτου, σαν ζαχαρωτά marshmallows στο χέρι. Αν και η ίδια τονίζει ότι η συναισθησία της δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμη πρακτικά, συχνά λειτουργεί ως διασκεδαστικό «κόλπο» σε κοινωνικές περιστάσεις, με φίλους να την καλούν για να ρωτήσουν τι γεύση έχει το όνομα κάποιου που μόλις γνώρισαν.
Με τα χρόνια, άρχισε να αναρωτιέται αν άλλες πτυχές της προσωπικότητάς της, όπως η αυξημένη ευαισθησία στις μυρωδιές, σχετίζονται επίσης με τη συναισθησία. Η συμμετοχή της σε διαδικτυακές κοινότητες, όπως το Synaesthesia World, τη βοήθησε να κατανοήσει καλύτερα τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου της και να νιώσει λιγότερο μόνη. Παρότι έχει συνομιλήσει με ανθρώπους που βιώνουν άλλες μορφές συναισθησίας, δεν έχει ακόμη συναντήσει από κοντά κάποιον με την ίδια ακριβώς εμπειρία.
Η επιθυμία της παραμένει ζωντανή. Όχι μόνο για λόγους κατανόησης, αλλά και από καθαρή περιέργεια. Μια συζήτηση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που «γεύονται» τις λέξεις, όπως λέει χαριτολογώντας, θα ήταν σίγουρα μοναδική – αρκεί, βέβαια, το όνομα του συνομιλητή να έχει ευχάριστη γεύση.