Πίσω από τη λάμψη των προβολέων, η κατασκευή του χρυσού κυπέλλου του Μουντιάλ αρχίζει σε ένα ταπεινό βιομηχανικό κτίριο στα προάστια του Μιλάνου.
- Μετά την οριστική παραχώρηση του κυπέλλου Ζιλ Ριμέ στη Βραζιλία το 1970, η FIFA προκήρυξε διαγωνισμό. Το νικητήριο σχέδιο του Ιταλού γλύπτη Σίλβιο Γκατσανίγκα κατασκευάστηκε από την εταιρεία Bertoni, με έδρα το Μιλάνο.
- Η κατασκευή ξεκινά από ένα γύψινο καλούπι που αναπαράγει το αρχικό σχέδιο. Ακολουθεί η χύτευση του μεταλλικού σώματος και η λείανση από τεχνίτες, οι οποίοι αφαιρούν με ακρίβεια κάθε ατέλεια πριν την καλλιτεχνική επεξεργασία.
- Στη συνέχεια, οι τεχνίτες επεξεργάζονται χειροκίνητα κάθε λεπτομέρεια με σφυριά και καλέμια. Ακολουθεί το βούρτσισμα και το γυάλισμα, στάδια όπου το μέταλλο αποκτά σταδιακά τη χαρακτηριστική λάμψη που προμηνύει το τελικό αποτέλεσμα.
- Το τρόπαιο υποβάλλεται σε υπερηχητικό καθαρισμό και βυθίζεται τρεις φορές σε λουτρά επιχρύσωσης. Τέλος, τοποθετείται η βάση από μαλαχίτη, καλύπτεται με προστατευτικό βερνίκι και περνά από τον τελικό έλεγχο ποιότητας.
Κάθε τέσσερα χρόνια, δισεκατομμύρια άνθρωποι παρακολουθούν την ίδια εικόνα: ένας αρχηγός ομάδας σηκώνει στον ουρανό το πιο αναγνωρίσιμο αθλητικό αντικείμενο του πλανήτη, το τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Κι όμως, πίσω από τη λάμψη των προβολέων, τα δάκρυα των νικητών και τα εκατομμύρια τηλεθεατών, η κατασκευή του αρχίζει σε ένα σχετικά ταπεινό βιομηχανικό κτίριο στα προάστια του Μιλάνου.
Με έδρα στα βόρεια του Μιλάνου
Στο Παντέρνο Ντουνιάνο, μια μικρή πόλη βόρεια της ιταλικής μητρόπολης, βρίσκεται η έδρα της GDE Bertoni, της εταιρείας που εδώ και δεκαετίες κατασκευάζει το τρόπαιο του Μουντιάλ. Από έξω το εργοστάσιο δεν διαφέρει ιδιαίτερα από τα υπόλοιπα κτίρια της περιοχής. Δεν υπάρχουν τεράστιες πινακίδες ούτε κάποια ένδειξη που να προδίδει ότι στο εσωτερικό του γεννιέται ένα από τα πιο διάσημα αντικείμενα στον κόσμο του αθλητισμού. Ωστόσο, πίσω από τους τοίχους του συνεχίζεται μια παράδοση που συνδέει την ιταλική χειροτεχνία με τις μεγαλύτερες στιγμές του παγκόσμιου ποδοσφαίρου.
Η ιστορία της Bertoni ξεκινά στις αρχές του 20ού αιώνα ως ένα μικρό εργαστήριο στο κέντρο του Μιλάνου. Το 1938 ο Εουτζένιο Λόζα ανέλαβε την επιχείρηση από τον πεθερό του και σταδιακά τη μετέτρεψε σε έναν από τους σημαντικότερους κατασκευαστές μεταλλίων και τροπαίων στον κόσμο.
Από τα Ολυμπιακά μετάλλια της Ρώμης το 1960 και της Μόσχας το 1980 μέχρι τα τρόπαια του Champions League, του Europa League, του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος, του Αφρικανικού Κυπέλλου Εθνών και δεκάδων ακόμη διεθνών διοργανώσεων, η υπογραφή της Bertoni βρίσκεται πίσω από ορισμένα από τα σημαντικότερα σύμβολα του παγκόσμιου αθλητισμού.
Το τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου έχει τη δική του ξεχωριστή ιστορία. Μέχρι το 1970 οι παγκόσμιοι πρωταθλητές διεκδικούσαν το Κύπελλο Ζιλ Ριμέ, που έφερε το όνομα του Γάλλου παράγοντα ο οποίος συνέλαβε την ιδέα της διοργάνωσης. Όταν η Βραζιλία κατέκτησε το τρόπαιο για τρίτη φορά στο Μεξικό το 1970, απέκτησε το δικαίωμα να το κρατήσει μόνιμα. Η FIFA βρέθηκε έτσι μπροστά στην ανάγκη δημιουργίας ενός νέου συμβόλου για τη μεγαλύτερη ποδοσφαιρική διοργάνωση του κόσμου.
Η παγκόσμια ομοσπονδία προκήρυξε διεθνή διαγωνισμό στον οποίο υποβλήθηκαν 53 διαφορετικές προτάσεις από όλο τον κόσμο. Ανάμεσά τους ξεχώρισε το σχέδιο ενός Ιταλού γλύπτη από το Μιλάνο, του Σίλβιο Γκατσανίγκα. Η πρότασή του παρουσίαζε δύο στυλιζαρισμένες ανθρώπινες μορφές να υψώνουν τη Γη προς τον ουρανό, αποτυπώνοντας τη στιγμή της απόλυτης αθλητικής νίκης. Η FIFA επέλεξε το σχέδιό του και έτσι γεννήθηκε το τρόπαιο που γνωρίζουμε σήμερα.
Το αυθεντικό κύπελλο έχει ύψος 36,8 εκατοστά και χαρακτηρίζεται από τη χρυσή του επιφάνεια και τις δύο χαρακτηριστικές πράσινες λωρίδες από μαλαχίτη στη βάση του.
Αν και πολλοί πιστεύουν ότι το τρόπαιο που σηκώνουν οι ποδοσφαιριστές είναι το αυθεντικό, στην πραγματικότητα το πρωτότυπο ανήκει αποκλειστικά στη FIFA και εμφανίζεται μόνο σε συγκεκριμένες επίσημες περιστάσεις. Οι πρωταθλητές παραλαμβάνουν ένα πιστό αντίγραφο, το οποίο επίσης κατασκευάζεται από την Bertoni.
Η δημιουργία του τροπαίου είναι μια διαδικασία που συνδυάζει βιομηχανική τεχνολογία και παραδοσιακή χειροτεχνία. Όλα ξεκινούν από ένα γύψινο καλούπι που αναπαράγει με ακρίβεια το αρχικό σχέδιο του Γκατσανίγκα. Από αυτό προκύπτει το μεταλλικό σώμα του τροπαίου, το οποίο στην αρχική του μορφή μοιάζει περισσότερο με ακατέργαστο γλυπτό παρά με το λαμπερό αντικείμενο που γνωρίζουμε.
Αμέσως μετά ακολουθεί η φάση της χύτευσης. Όταν το μεταλλικό σώμα βγει από το καλούπι, οι τεχνίτες αφαιρούν τις ατέλειες και τα περισσεύματα μετάλλου χρησιμοποιώντας ειδικά εργαλεία λείανσης. Είναι μια διαδικασία που απαιτεί υπομονή και ακρίβεια, καθώς ακόμη και η παραμικρή ατέλεια μπορεί να επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα.
Στη συνέχεια αρχίζει το πιο απαιτητικό κομμάτι της παραγωγής. Οι τεχνίτες της Bertoni χρησιμοποιούν σφυριά και καλέμια για να επεξεργαστούν χειροκίνητα κάθε λεπτομέρεια του τροπαίου. Παρότι η βιομηχανική τεχνολογία έχει εξελιχθεί θεαματικά τις τελευταίες δεκαετίες, πολλές από τις κρίσιμες εργασίες εξακολουθούν να εκτελούνται με τον ίδιο σχεδόν τρόπο που γίνονταν πριν από μισό αιώνα.
Ένας από τους βετεράνους τεχνίτες της εταιρείας, ο Πιέτρο, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της συνέχειας. Η σχέση του με την Bertoni ξεκίνησε πριν ακόμη προσληφθεί, καθώς οι γονείς του γνωρίστηκαν εργαζόμενοι στο ίδιο εργοστάσιο. Στα χέρια ανθρώπων σαν τον Πιέτρο, το τρόπαιο αποκτά σταδιακά τις τελικές του γραμμές.
Ακολουθεί το στάδιο του βουρτσίσματος και του γυαλίσματος. Καθώς το μέταλλο λειαίνεται προσεκτικά, αρχίζει να εμφανίζεται η χαρακτηριστική λάμψη που θυμίζει το τελικό προϊόν. Σε αυτή τη φάση το τρόπαιο μοιάζει πλέον με το εμβληματικό κύπελλο που βλέπουμε στις τηλεοπτικές μεταδόσεις, αν και απομένουν ακόμη αρκετά στάδια μέχρι την ολοκλήρωσή του.
Η επόμενη στάση είναι το τμήμα γαλβανισμού. Εκεί το τρόπαιο υποβάλλεται αρχικά σε υπερηχητικό καθαρισμό, ώστε να αφαιρεθούν κάθε ίχνος λίπους ή σκόνης από την επιφάνειά του. Έπειτα βυθίζεται επανειλημμένα σε ειδικά λουτρά επιχρύσωσης.
Η διαδικασία αυτή επαναλαμβάνεται τρεις φορές. Μετά από κάθε στάδιο το τρόπαιο ξεπλένεται προσεκτικά και ελέγχεται από τους τεχνίτες. Σταδιακά αποκτά το χρυσαφένιο χρώμα που το έχει μετατρέψει σε παγκόσμιο σύμβολο.
Ένας από τους ανθρώπους που επιβλέπουν αυτή τη φάση είναι ο Αμπντελκαντέρ, εργαζόμενος μαροκινής καταγωγής που βρίσκεται στην εταιρεία για περισσότερα από δεκαέξι χρόνια. Η παρουσία του αποτυπώνει τον διεθνή χαρακτήρα ενός αντικειμένου που, αν και κατασκευάζεται στην Ιταλία, ανήκει ουσιαστικά σε ολόκληρο τον κόσμο.
Μετά την επιχρύσωση, το τρόπαιο συνδέεται με τη βάση από πράσινο μαλαχίτη και καλύπτεται με ειδικό προστατευτικό βερνίκι. Η τελική αυτή επεξεργασία διατηρεί τη γυαλάδα του μετάλλου και προστατεύει την επιφάνεια από φθορές.
Ακολουθούν οι τελευταίοι έλεγχοι. Οι τεχνίτες εξετάζουν κάθε λεπτομέρεια, καθαρίζουν ξανά το τρόπαιο και βεβαιώνονται ότι πληροί τις αυστηρές προδιαγραφές της FIFA. Είναι ίσως η μοναδική στιγμή κατά την οποία επιτρέπουν στον εαυτό τους να σταθούν για λίγο και να θαυμάσουν το αποτέλεσμα της δουλειάς τους.
«Κατασκευάζουμε τρόπαια για ολόκληρο τον κόσμο», λένε οι εργαζόμενοι της Bertoni. «Όμως κανένα δεν συγκρίνεται με αυτό».