Η Εβίτα Περόν, η Πρώτη Κυρία της Αργεντινής από το 1946 μέχρι το 1952, υπήρξε μία από τις εμβληματικότερες και πιο αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της χώρας.
- Μετά τον θάνατό της το 1952, η σορός της Εβίτα Περόν ταριχεύτηκε για να διατηρηθεί ως πολιτικό σύμβολο του καθεστώτος. Ακολούθησε λαϊκό προσκύνημα διάρκειας 14 ημερών, με περίπου δύο εκατομμύρια ανθρώπους να την αποχαιρετούν.
- Με το πραξικόπημα του 1955, η νέα στρατιωτική δικτατορία έκλεψε τη σορό για να εξαλείψει την επιρροή της. Για χρόνια, η σορός κρυβόταν σε διάφορα σημεία του Μπουένος Άιρες, όπως σε φορτηγάκια και κινηματογράφους.
- Το 1957, η σορός μεταφέρθηκε κρυφά στην Ιταλία και ενταφιάστηκε στο Μιλάνο με ψεύτικο όνομα. Το 1971, στο πλαίσιο πολιτικής αλλαγής, παραδόθηκε στον εξόριστο Χουάν Περόν στη Μαδρίτη, όπου την επιμελήθηκε η τρίτη σύζυγός του, Ισαβέλ.
- Μετά τον θάνατο του Χουάν Περόν το 1974, η σορός επέστρεψε τελικά στην Αργεντινή. Το 1976 ενταφιάστηκε σε μια ειδικά οχυρωμένη κρύπτη, πέντε μέτρα κάτω από τη γη, για να αποτραπεί οριστικά κάθε μελλοντική βεβήλωση.
Για εκατομμύρια Αργεντινούς αποτέλεσε σύμβολο κοινωνικής δικαιοσύνης και υπεράσπισης των φτωχότερων στρωμάτων, ενώ για τους επικριτές της ταυτίστηκε με τον αυταρχισμό και την προπαγάνδα του περονικού καθεστώτος. Η επιρροή της, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στα χρόνια που βρισκόταν εν ζωή.
Εβίτα Περόν: Η μυστηριώδης εξαφάνιση της σορού της και η μακάβρια περιπλάνηση 16 ετών
Μετά τον θάνατό της, σε ηλικία μόλις 33 ετών το 1952, η σορός της έγινε αντικείμενο πολιτικής διαμάχης και ξεκίνησε μια μακάβρια περιπλάνηση που διήρκεσε 16 χρόνια.
Σε αφιέρωμά του το 2012, με αφορμή τη συμπλήρωση 60 χρόνων από τον θάνατό της δεύτερης συζύγου του προέδρου της Αργεντινής, Χουάν Ντομίνγκο Περόν (1895-1974), το BBC ανέτρεξε στην παράξενη εξαφάνιση της σορού της και στο απίστευτο ταξίδι της σε διαφορετικές χώρες, μέχρι να ενταφιαστεί οριστικά.
Η σορός της Μαρίας Εύας Ντουάρτε ντε Περόν, όπως ήταν ολόκληρο το όνομά της, εξαφανίστηκε μετά το πραξικόπημα του 1955.
Προειδοποίηση: Το κείμενο περιλαμβάνει λεπτομέρειες που ενδέχεται να προκαλέσουν ενόχληση σε ορισμένους αναγνώστες.
Η ταρίχευση της Εβίτα Περόν μετά τον θάνατό της
Λίγες ώρες μετά τον θάνατο της, στις 26 Ιουλίου 1952, ο δρ Πέδρο Αρά άρχισε να εργάζεται πάνω στη σορό της. Ο διακεκριμένος Ισπανός ανατόμος είχε αναλάβει να την ταριχεύσει με τρόπο παρόμοιο με εκείνον που είχαν χρησιμοποιήσει οι Ρώσοι για τη διατήρηση των λειψάνων του Λένιν και του Στάλιν.
Η σορός της Εβίτα Περόν, όπως την αποκαλούσαν χαϊδευτικά οι υποστηρικτές της, φυλασσόταν στο κτίριο του υπουργείου Εργασίας. Εκεί επρόκειτο να κατασκευαστεί ένα μεγάλο μνημείο αφιερωμένο στους εργαζομένους, στη βάση του οποίου θα τοποθετούνταν μια γυάλινη λάρνακα με τη σορό της.
Το μνημείο θα αποτελούσε την τελευταία κατοικία της, όμως τα πολιτικά γεγονότα που ακολούθησαν ανέτρεψαν τα σχέδια.
Η Εύα Περόν είχε πεθάνει από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σε ηλικία 33 ετών. Ο σύζυγός της, πρόεδρος Χουάν Περόν, είχε ισχυρούς πολιτικούς λόγους να επιθυμεί τη διατήρηση της σορού της.
Η φτωχή επαρχιακή καταγωγή της, αλλά και το φιλανθρωπικό έργο που είχε αναπτύξει ως πρώτη κυρία, της είχαν εξασφαλίσει τεράστια δημοτικότητα και ένθερμη υποστήριξη από την εργατική τάξη.
«Ήθελε να διατηρήσει αυτή την υποστήριξη διατηρώντας το σώμα της», είχε εξηγήσει στο BBC το 2012 η Φλάβια Φιορούτσι, ιστορικός με ειδίκευση στον περονισμό. «Σχετιζόταν επίσης με τη σημασία που απέδιδαν ο Περόν και ο περονισμός στα σύμβολα. Και η Εβίτα ήταν ένα σύμβολο», πρόσθεσε.
Δύο εκατομμύρια άνθρωποι στο λαϊκό προσκύνημα
Ο δρ Άρα κατάφερε να διατηρήσει τη σορό της σε σχεδόν φυσική κατάσταση, χρησιμοποιώντας μια ειδική τεχνική εγχύσεων παραφίνης και γλυκερίνης.
Η αφοσίωση που είχε εμπνεύσει όσο βρισκόταν στη ζωή συνεχίστηκε και μετά τον θάνατό της. Η σορός της τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στο Κογκρέσο για 14 ημέρες και περίπου δύο εκατομμύρια άνθρωποι πέρασαν μπροστά από το φέρετρό της για να την αποχαιρετήσουν.
Η τεράστια συμβολική δύναμη που είχε αποκτήσει η σορός της ήταν και ο λόγος για τη μακρά και περίπλοκη περιπλάνησή της τα επόμενα 16 χρόνια.
Τον Σεπτέμβριο του 1955, τρία χρόνια μετά τον θάνατο της Εβίτα, ο Χουάν Περόν ανατράπηκε με στρατιωτικό πραξικόπημα και κατέφυγε στην εξορία.
Η νέα δικτατορία, υπό τον στρατηγό Πέδρο Αραμπούρου, επιχείρησε να καταστείλει κάθε έκφανση του περονισμού. Οι στρατιωτικοί φοβούνταν ότι η σορός της Περόν θα μπορούσε να μετατραπεί σε σύμβολο αντίστασης και συσπείρωσης των υποστηρικτών του Περόν.
Αποφάσισαν, έτσι, να την κλέψουν και να εξαφανίσουν κάθε ίχνος της.
Κρυμμένη σε φορτηγάκι, κινηματογράφο και εγκαταστάσεις ύδρευσης
Ο αντισυνταγματάρχης Κάρλος Μούρι Κένιγκ, επικεφαλής της Υπηρεσίας Πληροφοριών του Στρατού, ανέλαβε τη φύλαξη της σορού.
Φοβούμενος ότι οι περονιστές θα επιχειρούσαν να την εντοπίσουν και να την ανακτήσουν, τη μετέφερε συνεχώς σε διαφορετικά σημεία του Μπουένος Άιρες.
Η σορός φέρεται να κρατήθηκε στο Κέντρο Στρατιωτικών Πληροφοριών, να κρύφτηκε μέσα σε ένα φορτηγάκι σταθμευμένο στους δρόμους της πρωτεύουσας, πίσω από την οθόνη ενός κινηματογράφου και στις εγκαταστάσεις ύδρευσης της πόλης.
Παρότι η τοποθεσία της σορού κρατούνταν μυστική, σε κάθε κρυψώνα εμφανίζονταν λουλούδια και κεριά, γεγονός που έκανε τους στρατιωτικούς ακόμη πιο καχύποπτους και φοβισμένους.
Ο Κένιγκ μετέφερε τελικά τη σορό στο γραφείο του. Εκεί, σύμφωνα με μαρτυρίες, τοποθετούσε το φέρετρο σε όρθια θέση και το επιδείκνυε σε επισκέπτες. Λέγεται, μάλιστα, ότι ανέπτυξε εμμονή με τη σορό της Εβίτα.
«Τον γνώριζα από τη στρατιωτική σχολή. Ήταν απολύτως φυσιολογικός, αλλά όταν πήρε στα χέρια του τη σορό, τρελάθηκε», είχε αναφέρει ο συνταγματάρχης Έκτορ Καμπανίγιας στο ντοκιμαντέρ του 1997 «Evita, la tumba sin paz», δηλαδή «Εβίτα, ο τάφος χωρίς γαλήνη».
Η Αργεντινή ακαδημαϊκός Σεσίλια Μακόν είχε επισημάνει στο BBC το 2012 ότι είναι δύσκολο να εξακριβωθεί η αλήθεια, καθώς «ο μύθος και η Ιστορία μπλέκονται διαρκώς στις ιστορίες που αφορούν την Εβίτα».
Μία από αυτές τις ιστορίες υποστηρίζει ότι ο Κένιγκ είχε αναπτύξει ερωτική εμμονή με τη σορό που είχε αναλάβει να φυλάσσει. Το 1957 απαλλάχθηκε τελικά από τα καθήκοντά του.
Η μυστική ταφή της στο Μιλάνο με άλλο όνομα
Μετά την απομάκρυνση του Κένιγκ, ο συνταγματάρχης Έκτορ Καμπανίγιας ανέλαβε να κάνει τη σορό της Εβίτα Περόν να εξαφανιστεί οριστικά.
Το 1957 οργανώθηκε η μυστική μεταφορά της στην Ιταλία. Η Εβίτα θάφτηκε σε κοιμητήριο του Μιλάνου με το ψεύτικο όνομα Μαρία Μάγκι ντε Ματζίστρις (María Maggi de Magistris).
Οι υποστηρικτές της στην Αργεντινή, ωστόσο, δεν την ξέχασαν. Στους τοίχους του Μπουένος Άιρες άρχισαν να εμφανίζονται συνθήματα που ρωτούσαν: «Πού βρίσκεται η σορός της Εύα Περόν;».
Η επιστροφή της εξελίχθηκε σε ένα από τα βασικά αιτήματα και συνθήματα συσπείρωσης των περονιστών.
Η ιστορικός Φλάβια Φιορούτσι εκτιμά ότι το γεγονός πως ο ίδιος ο στρατός είχε εξαφανίσει τη σορό ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη συμβολική της δύναμη.
«Ο πόνος που προκλήθηκε στη σορό της Εβίτα συμβόλιζε επίσης τον πόνο που είχε προκληθεί στην εργατική τάξη», είχε αναφέρει.
Η επιστροφή της σορού στον Χουάν Περόν
Το 1971, ένα νέο καθεστώς επιχείρησε να οδηγήσει ξανά την Αργεντινή σε δημοκρατική διακυβέρνηση. Στο πλαίσιο αυτό, χαλάρωσε τους περιορισμούς εις βάρος των περονιστών και συμφώνησε να επιστρέψει τη σορό της Εβίτα στον Χουάν Περόν.
Η σορός μεταφέρθηκε μέσα σε ένα ασημένιο φέρετρο στη βίλα των προαστίων της Μαδρίτης, όπου ο Περόν ζούσε εξόριστος μαζί με την τρίτη σύζυγό του, Ισαβέλ.
Ο Κάρλος Σπαντόνι, στενός συνεργάτης του Χουάν Περόν εκείνη την εποχή, ήταν ένας από τους πρώτους ανθρώπους που αντίκρισαν τη σορό μετά την άφιξή της στην Ισπανία.
«Ο στρατηγός Περόν, ο κηπουρός κι εγώ βγάλαμε τη σορό από το φέρετρο», είχε αφηγηθεί στο BBC το 2012.
«Την τοποθετήσαμε πάνω σε ένα τραπέζι με μαρμάρινη επιφάνεια και τα χέρια μας γέμισαν χώμα. Έπρεπε, λοιπόν, να καθαριστεί. Το ανέλαβε η Ισαβέλ με ένα βαμβακερό πανί και νερό. Τίποτε άλλο. Το έκανε πολύ προσεκτικά».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ισαβέλ χτένισε τα μακριά ξανθά μαλλιά της Εβίτα, τα καθάρισε σιγά σιγά με μια χτένα και στη συνέχεια τα στέγνωσε με πιστολάκι.
Οι ιστορίες για αποκρυφιστικές τελετές
Μετά την επιστροφή της σορού στη Μαδρίτη κυκλοφόρησαν νέοι μύθοι, πολλοί από τους οποίους επικεντρώνονταν στις αποκρυφιστικές πεποιθήσεις του Χοσέ Λόπες Ρέγκα, πρώην υπουργού και ισχυρού στελέχους του περονισμού.
Σύμφωνα με μία από τις ιστορίες, ο Λόπες Ρέγκα φέρεται να είπε στην Ισαβέλ Περόν να ξαπλώσει δίπλα στη σορό της Εύα Περόν, ώστε η πολιτική «μαγεία» και η δύναμη της Εβίτα να μεταφερθούν και σε εκείνη.
Οι ιστορίες αυτές αντλούσαν δύναμη από τον σχεδόν θρησκευτικό σεβασμό που ένιωθαν οι οπαδοί της απέναντί της.
Η πρώην χορεύτρια σε αίθουσες διασκέδασης, η οποία είχε φτάσει στην εξουσία στο πλευρό του συζύγου της, είχε εξελιχθεί σε πνευματική ηγέτιδα για τους αφοσιωμένους υποστηρικτές της.
Η σορός της είχε αποκτήσει για εκείνους σχεδόν ιερή σημασία, παρότι η ίδια εξακολουθούσε να προκαλεί έντονο μίσος στους αντιπερονιστές.
Η επιστροφή στην Αργεντινή
Ο Χουάν Περόν επέστρεψε στην εξουσία στην Αργεντινή το 1973, έχοντας την Ισαβέλ στο πλευρό του ως αντιπρόεδρο.
Η σορός της Εβίτα παρέμεινε αρχικά στην Ισπανία. Μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Χουάν Περόν το 1974, όμως, αποφασίστηκε η επιστροφή της στο Μπουένος Άιρες.
Ο Ντομίνγκο Τελετσέα, ειδικός στη συντήρηση έργων τέχνης, αρχαιοτήτων και ανθρώπινων λειψάνων, καθόταν σε ένα μπαρ της πρωτεύουσας όταν δύο άνδρες τον πλησίασαν και του ζήτησαν να αποκαταστήσει τις φθορές στη σορό.
«Μπήκαν δύο άνδρες, ντυμένοι εξ ολοκλήρου στα μαύρα», είχε αφηγηθεί στο BBC το 2012. «Άνοιξαν απότομα τις πόρτες και κοίταξαν προς το μέρος μας. Ήταν επικίνδυνο, επειδή εκείνη την εποχή άνθρωποι απάγονταν, “εξαφανίζονταν” και δεν τους έβλεπε ποτέ ξανά κανείς».
Ο Τελετσέα φοβήθηκε αρχικά ότι οι δύο άνδρες ανήκαν σε κυβερνητικά τάγματα θανάτου. Ανακουφίστηκε όταν διαπίστωσε ότι ήταν οδηγοί, οι οποίοι είχαν αναλάβει να τον μεταφέρουν στον Όσκαρ Ιβανίσεβιτς, πρώην προσωπικό γιατρό της Εύα Περόν.
«Μου είπε: “Έχουμε μια δουλειά για εσένα. Πρέπει να αποκαταστήσεις τη σορό της Εύα Περόν”», θυμόταν ο συντηρητής.
Οι απειλές κατά του συντηρητή
Ο Τελετσέα αποδέχθηκε την αποστολή, παρότι γνώριζε τους σοβαρούς κινδύνους που συνεπαγόταν.
«Το να αναλάβω αυτή τη δουλειά σήμαινε ότι ερχόμουν σε αντίθεση με τους ανθρώπους που είχαν εξαφανίσει τη σορό», είχε δηλώσει.
«Πολλοί άνθρωποι ήθελαν πραγματικά να μην είχε εμφανιστεί ποτέ ξανά η Εβίτα. Γνώριζα ότι θα μπορούσε να μου δημιουργήσει προβλήματα».
Οι φόβοι του επιβεβαιώθηκαν, καθώς δέχθηκε απειλητικά τηλεφωνήματα, ενώ άγνωστοι έβαλαν φωτιά στο αυτοκίνητό του.
Ο συντηρητής αναγκάστηκε αργότερα να καταφύγει στην εξορία, την ώρα που η κρατική βία, οι απαγωγές και τα βασανιστήρια εξελίσσονταν σε συστηματική πρακτική στην Αργεντινή υπό διαδοχικά καθεστώτα.
Η οχυρωμένη κρύπτη πέντε μέτρα κάτω από τη γη
Η Εβίτα Περόν ενταφιάστηκε τελικά τον Οκτώβριο του 1976, παρουσία μόνο μιας μικρής ομάδας ανθρώπων.
Η κρύπτη της κατασκευάστηκε με τέτοιον τρόπο ώστε να διασφαλιστεί ότι η σορός της δεν θα μπορούσε ποτέ ξανά να κλαπεί, να μετακινηθεί ή να διαταραχθεί.
Ο μαρμάρινος τάφος διέθετε μια καταπακτή στο δάπεδο, η οποία οδηγούσε σε ένα κρυφό δωμάτιο. Στο δωμάτιο υπήρχε δεύτερη καταπακτή, που οδηγούσε σε έναν ακόμη χώρο, όπου βρισκόταν το φέρετρό της.
Ακόμη και 24 χρόνια μετά τον θάνατό της, η πολιτική και συμβολική δύναμη της Εβίτα παρέμενε τόσο μεγάλη, ώστε η σορός της χρειάστηκε να ταφεί σε βάθος πέντε μέτρων κάτω από τη γη.