Η ιστορία της Μαρία Αντόνια Γκέρα Μοντόγια από την Κολομβία φωτίζει με σκληρό τρόπο τι σημαίνει να περνά ένα παιδί από τη διαδικασία κράτησης.
Μια οικογενειακή επιστροφή στη «μαγεία» ενός θεματικού πάρκου μετατράπηκε σε τέσσερις μήνες εγκλεισμού για μια 9χρονη και τη μητέρα της, σε αυτό που περιγράφεται ως το μοναδικό κέντρο κράτησης μεταναστευτικών οικογενειών που λειτουργεί σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ιστορία της Μαρία Αντόνια Γκέρα Μοντόγια από την Κολομβία, όπως καταγράφηκε μέσα από συνέντευξη και ένα παιδικό γράμμα γεμάτο ζωγραφιές με ουράνια τόξα και καρδιές, φωτίζει με σκληρό τρόπο τι σημαίνει να περνά ένα παιδί από τη διαδικασία κράτησης: ψυχρή αίθουσα αναμονής, ώρες ανάκρισης, αβεβαιότητα, φόβος αποχωρισμού και, στο τέλος, μια καθημερινότητα με κανόνες, στολές και ελάχιστη αίσθηση ελέγχου της ζωής του.
Η επίσκεψη στην Ντίσνεϊλαντ
Η μικρή Μαρία Αντόνια ζούσε στην Κολομβία με τη γιαγιά της και ταξίδευε συχνά στις Ηνωμένες Πολιτείες για να επισκέπτεται τη μητέρα της, Μαρία Αλεχάντρα Μοντόγια, η οποία βρίσκεται στη χώρα από το 2018. Σύμφωνα με την αφήγηση, η μητέρα είχε παραμείνει πέρα από τη διάρκεια της άδειας παραμονής που της είχε δοθεί, ωστόσο στη συνέχεια παντρεύτηκε Αμερικανό πολίτη και βρισκόταν σε διαδικασία υποβολής αίτησης για άδεια μόνιμης διαμονής.
Τον Αύγουστο, η οικογένεια είχε περάσει διακοπές μαζί σε θεματικό πάρκο στη Φλόριντα. Ήταν, όπως είπε η 9χρονη, τόσο ευχάριστη εμπειρία, ώστε παρακάλεσε τη μητέρα της να επιστρέψουν για την καθιερωμένη γιορτή του Οκτωβρίου. Έκλεισαν εισιτήρια για ένα δεκαήμερο στις σχολικές διακοπές και η Μαρία Αντόνια είχε σχεδιάσει μέχρι και στολή εμπνευσμένη από την ταινία με τα «101 σκυλιά της Δαλματίας»: θα ντυνόταν Κρουέλα ντε Βιλ, ενώ η μητέρα και ο πατριός της θα ήταν τα «στικτά» σκυλιά. Η στολή ήταν τόσο ογκώδης, που –όπως περιέγραψε– γέμισε σχεδόν ολόκληρη τη βαλίτσα.
Το ταξίδι, όμως, άρχισε να «χαλάει» από τη στιγμή που προσγειώθηκε στο διεθνές αεροδρόμιο του Μαϊάμι, στις 2 Οκτωβρίου. Η 9χρονη ανέφερε ότι, αντί να την παραδώσει στη μητέρα της η συνοδός αεροσυνοδός, όπως προβλεπόταν, την πλησίασαν υπάλληλοι των μεταναστευτικών αρχών και την οδήγησαν σε δωμάτιο για ανάκριση, ενώ τη μητέρα της την πήραν σε ξεχωριστό χώρο.
Η ίδια περιέγραψε ότι δεχόταν ερωτήσεις που «δεν είχε ιδέα πώς να απαντήσει», επαναλαμβάνοντας ξανά και ξανά πως μπορούσε να πει «μόνο το όνομά της και τα γενέθλιά της και το όνομα της μητέρας της και τα δικά της γενέθλια» και ότι είναι από την Κολομβία. Για ώρες, σύμφωνα με την αφήγηση μητέρας και κόρης, οι δύο τους έμειναν σε διαδικασία ελέγχου χωρίς σαφή εξήγηση για το τι ακριβώς συμβαίνει και γιατί.
Ύστερα, όπως λένε, οδηγήθηκαν μαζί σε έναν κρύο χώρο αναμονής. Το κινητό τηλέφωνο της μητέρας κατασχέθηκε και δεν είχαν τρόπο να επικοινωνήσουν με τον πατριό της μικρής, που τους περίμενε στο αεροδρόμιο. Το ερώτημα που τους βασάνιζε, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, ήταν απλό: πώς γίνεται να κρατούνται, αφού η μητέρα βρισκόταν σε διαδικασία τακτοποίησης του καθεστώτος της και το παιδί είχε έγκυρη τουριστική θεώρηση εισόδου;
Η Μαρία Αντόνια, που είχε μάθει αγγλικά στο ιδιωτικό σχολείο της στο Μεντεγίν, άκουσε –όπως περιέγραψε– έναν υπάλληλο να λέει σε έναν άλλον ότι αν ήταν 10 ετών, θα μπορούσαν να την κρατήσουν χωριστά από τη μητέρα της. Εκείνη τη στιγμή, όπως είπε, ήταν που την κατέκλυσε ο πραγματικός φόβος.
Η «Ντισνεϊλάντια» που έγινε «Ντιλιλάντια»
Ακολούθησαν 42 ώρες αναμονής σε χώρους κράτησης του αεροδρομίου. Έπειτα, οι δύο τους μεταφέρθηκαν με αεροπλάνο και στη συνέχεια με μικρό όχημα στο Τέξας, σε εγκατάσταση νότια του Σαν Αντόνιο, στο Ντίλι, όπου λειτουργεί το Κέντρο Επεξεργασίας Μεταναστευτικών Υποθέσεων. Η δημοσιογράφος που κατέγραψε την υπόθεση αναφέρει ότι μπόρεσε να εισέλθει στην εγκατάσταση στα μέσα Ιανουαρίου, περνώντας από ανιχνευτή μετάλλων και σειρά κλειδωμένων θυρών μέχρι να φτάσει στην αίθουσα επισκεπτηρίου, με στόχο να ακούσει απευθείας από τα παιδιά πώς είναι οι συνθήκες κράτησης. Εκεί συνάντησε τη Μαρία Αντόνια και ένα ακόμη κορίτσι να παίζουν ήσυχα παιχνίδια με τα χέρια, μέχρι που η μητέρα της την κάλεσε για να τις συστήσει.
Η μικρή, με τα μακριά καστανά μαλλιά πιασμένα αλογοουρά και τα λευκά, χοντρά γυαλιά, δεν δίστασε να μιλήσει. Περιέγραψε την εμπειρία της με μια φράση που συμπύκνωσε το παράλογο της κατάστασης μέσα από το παιδικό βλέμμα: «Είχαμε σχέδιο να πάμε στη “Ντισνεϊλάντια”, αλλά καταλήξαμε στη “Ντιλιλάντια”». Εκείνη την περίοδο, μητέρα και κόρη είχαν συμπληρώσει σχεδόν τέσσερις μήνες κράτησης. Η Μαρία Αντόνια είπε ότι είχε λιποθυμήσει δύο φορές από τότε που έφτασε, ότι είναι χορτοφάγος και πως έτρωγε κυρίως φασόλια, ενώ ένιωθε ότι «δεν είχε τίποτα να κάνει όλη μέρα».
Το πιο επώδυνο, κατά την ίδια, ήταν ότι της έλειπε το σχολείο, η καλύτερή της φίλη, η γιαγιά της και η καθημερινότητα που είχε στην Κολομβία. Στο γράμμα της, γραμμένο σε σελίδα τετραδίου και διακοσμημένο με χρώματα, ζωγράφισε τον εαυτό της και τη μητέρα της με τις στολές κράτησης και τις κρατικές κονκάρδες ταυτοποίησης. Το μήνυμά της ήταν ωμό: δεν είναι ευτυχισμένη, θέλει να φύγει και να επιστρέψει σπίτι.
Η εμπειρία της, όπως καταγράφεται, περιλαμβάνει και το παράδοξο της «κινούμενης κοινότητας» σε έναν χώρο κράτησης: μπορεί να κάνεις φίλους, αλλά αυτοί συχνά φεύγουν ξαφνικά όταν αποφυλακίζονται ή απελαύνονται. Για ένα παιδί, η αστάθεια αυτή λειτουργεί ως μόνιμη υπενθύμιση ότι τίποτα δεν είναι βέβαιο. Η μητέρα, σε μηνύματα που περιγράφονται ως εκτενή και έντονα, εξέφρασε σοβαρές ανησυχίες για τη σωματική και ψυχική επιβάρυνση της κόρης της: ξυπνούσε τη νύχτα κλαίγοντας, φοβούμενη είτε ότι δεν θα φύγει ποτέ από την κράτηση είτε ότι θα τη χωρίσουν από τη μητέρα της.
Οι ομοσπονδιακές αρχές, στις οποίες τέθηκαν τα στοιχεία της οικογένειας, απάντησαν με μια διαφορετική εκδοχή. Σε ηλεκτρονική απάντηση, ανέφεραν ότι η Μαρία Αλεχάντρα είχε παραμείνει πέραν της θεώρησης εισόδου και ότι στο παρελθόν είχε συλληφθεί για κλοπή, κατηγορία που, σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα, απορρίφθηκε. Για την κατάσταση της 9χρονης, οι αρχές ανέφεραν ότι εξετάστηκε από επαγγελματίες υγείας δύο φορές και ότι είχε εβδομαδιαίες συναντήσεις με ειδικούς ψυχικής υγείας, όπου –όπως ισχυρίστηκαν– δήλωνε ήρεμη και καλά σιτισμένη.
Υποστήριξαν επίσης ότι όσοι κρατούνται λαμβάνουν τρία γεύματα την ημέρα, καθαρό νερό, ρουχισμό, κλινοσκεπάσματα, δυνατότητα ντους, σαπούνι και είδη ατομικής υγιεινής, ενώ για τη διατροφή υπάρχει αξιολόγηση από πιστοποιημένους διαιτολόγους. Τόνισαν ότι τα παιδιά έχουν πρόσβαση σε δασκάλους, αίθουσες και εκπαιδευτικό υλικό για μαθηματικά, ανάγνωση και ορθογραφία και ότι κανείς δεν στερείται ιατρικής φροντίδας. Η εταιρεία που διαχειρίζεται την εγκατάσταση δήλωσε ότι υπόκειται σε πολλαπλά επίπεδα εποπτείας και ότι η υγεία και η ασφάλεια είναι κορυφαίες προτεραιότητες.
Η νομική εξέλιξη της υπόθεσης
Η νομική εξέλιξη της υπόθεσης, όπως παρακολουθήθηκε από την οικογένεια και τους δικηγόρους της, κατέληξε σε μια απόφαση που τους επέτρεπε να φύγουν χωρίς τυπική απέλαση. Στις 6 Ιανουαρίου, δικαστής μετανάστευσης ενέκρινε «εθελοντική αναχώρηση», που επέτρεπε στη μητέρα να πληρώσει η ίδια τα έξοδα επιστροφής στην Κολομβία, να αποφύγει επίσημη εντολή απέλασης στο μητρώο της και να συνεχίσει τη διαδικασία αίτησης για άδεια μόνιμης διαμονής από το εξωτερικό. Ωστόσο, η αναχώρηση δεν έγινε άμεσα: χρειάστηκε να περάσει ένας ακόμη μήνας μέχρι να επιστρέψουν τελικά στην Κολομβία στις 6 Φεβρουαρίου.
Λίγες ημέρες μετά την επιστροφή, η μητέρα περιέγραψε ότι το πρώτο πράγμα που ήθελε να κάνει η μικρή ήταν να πετάξει τη γκρίζα φόρμα που φορούσε επί μήνες, με κρατική ταυτότητα καρφιτσωμένη πάνω της. Ακολούθησε ένα βίντεο που αποτύπωνε το αντίθετο της κράτησης: την επιστροφή στην κανονικότητα. Η Μαρία Αντόνια, με ροζ κολάν και μπλουζάκι με αρκουδάκι, έτρεχε να αγκαλιάσει τους δασκάλους της έναν-έναν έξω από το σχολείο.
Μια δασκάλα την έπιασε από το χέρι και την οδήγησε στην τάξη λέγοντας «δείτε ποια σας έφερα», και αμέσως η καλύτερή της φίλη πετάχτηκε από το θρανίο για να την αγκαλιάσει, πριν μπουν κι άλλα παιδιά στη σκηνή. Για την 9χρονη, η εικόνα αυτή ήταν η πραγματική «άφιξη» στον προορισμό που είχε στερηθεί: όχι σε ένα θεματικό πάρκο, αλλά στο σπίτι, στο σχολείο, στις σχέσεις που δίνουν νόημα στην παιδική ηλικία.