Ο Ηλίας Βασιλείου, προπονητής των ακαδημιών του Αθηναϊκού, μιλά για τις παθογένειες του ελληνικού μπάσκετ, το ταλέντο που υπάρχει στις μικρές ηλικίες και όσα πρέπει να αλλάξουν στην ανάπτυξη των παικτών.
Ο Ηλίας Βασιλείου, προπονητής του Αθηναϊκού με σπουδές στην προπονητική και επιμόρφωση στο Barcelona Innovation Hub, μιλά στο iefimerida.gr για όσα βλέπει καθημερινά στις μικρές ηλικίες.
Αναλύει τα προβλήματα του ελληνικού μπάσκετ, απαντά στο αν υπάρχει ταλέντο στις ακαδημίες και εξηγεί τι πρέπει να αλλάξει για να αναδειχθεί η επόμενη γενιά Ελλήνων παικτών.
Η ανάπτυξη των παικτών και τα προβλήματα των ακαδημιών
Τα τελευταία χρόνια υπάρχει η αίσθηση ότι το ελληνικό μπάσκετ δυσκολεύεται να παράγει παίκτες υψηλού επιπέδου με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και σε συγκεκριμένες θέσεις. Εσείς, που βρίσκεστε μέσα στις ακαδημίες, διαπιστώνετε πράγματι πρόβλημα στην παραγωγική διαδικασία;
«Ναι, θεωρώ ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο ταλέντο, αλλά στη διαδικασία ανάπτυξής του. Μέσα στις ακαδημίες βλέπω παιδιά με πολύ καλά προσόντα και σημαντικά περιθώρια εξέλιξης. Ωστόσο, το περιβάλλον γύρω τους δεν είναι πάντοτε κατάλληλα διαμορφωμένο, ώστε να τους επιτρέψει να αναπτύξουν πλήρως τις δυνατότητές τους.
Οι ώρες προπόνησης είναι συγκεκριμένες και συχνά λίγες, ας μην κρυβόμαστε. Παράλληλα, για πολλά παιδιά το μπάσκετ δεν αποτελεί τη βασική τους ενασχόληση, λόγω του σχολείου και άλλων δραστηριοτήτων. Έτσι, δουλεύουμε περισσότερο πάνω στην ομαδική προπόνηση και λιγότερο στις ατομικές δεξιότητες κάθε αθλητή. Τα αποτελέσματα αυτής της κατάστασης φαίνονται μερικά χρόνια αργότερα, όταν το μπάσκετ γίνεται πιο ανταγωνιστικό και διαπιστώνεται ότι λείπει η ατομική βάση που δεν χτίστηκε νωρίτερα.
Πέρα από τα πρακτικά ζητήματα, σημαντικό ρόλο στη διαδικασία παίζει και η νοοτροπία που υπάρχει γύρω από τα παιδιά. Δυστυχώς, βλέπουμε συχνά γονείς και ομάδες να επικεντρώνονται στο άμεσο αποτέλεσμα, στα λεπτά συμμετοχής ή στις διακρίσεις, αντί να κοιτούν τη σταδιακή εξέλιξη του αθλητή. Έτσι, τα παιδιά δέχονται επιπλέον εξωτερική πίεση και η προσοχή τους απομακρύνεται από τη σωστή αναπτυξιακή διαδικασία».
Κάποτε η Ελλάδα έβγαζε με μεγαλύτερη συχνότητα καθαρούς σουτέρ, δημιουργικούς γκαρντ αλλά και κλασικούς σέντερ. Γιατί σήμερα βλέπουμε λιγότερους τέτοιους παίκτες;
«Νομίζω ότι η μεγαλύτερη διαφορά δεν βρίσκεται μόνο στην προπόνηση, αλλά κυρίως σε όσα κάνει ένα παιδί όταν αυτή τελειώνει. Παλιότερα, τα παιδιά έπαιζαν μπάσκετ στις γειτονιές τους, περνώντας ατελείωτες ώρες μόνα τους ή με φίλους και δοκιμάζοντας ντρίμπλες, πάσες και σουτ χωρίς να έχουν κάποιον συνεχώς “πάνω από το κεφάλι τους”. Αυτό το ελεύθερο παιχνίδι έχτιζε σχεδόν αβίαστα την ατομική τεχνική, μέσα από αμέτρητες επαναλήψεις που καμία οργανωμένη προπόνηση δεν μπορεί από μόνη της να προσφέρει.
Σήμερα, αυτό το κομμάτι έχει σχεδόν χαθεί. Υπάρχουν πολύ περισσότερα εξωτερικά ερεθίσματα, όπως το κινητό και το gaming, με αποτέλεσμα το μπάσκετ να καταλαμβάνει μικρότερο μέρος του ελεύθερου χρόνου ενός παιδιού. Υπάρχουν, βέβαια, και οι ευχάριστες εξαιρέσεις.
Ταυτόχρονα, έχει αλλάξει και η φιλοσοφία της προπόνησης. Σήμερα δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στην ταχύτητα του παιχνιδιού, στις μεταβάσεις και σε ένα πιο “positionless” μπάσκετ, κάτι που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του σύγχρονου αθλήματος. Ωστόσο, όταν αυτό εφαρμόζεται πολύ νωρίς, υπάρχει ο κίνδυνος να μη δοθεί ο απαραίτητος χρόνος για την ουσιαστική ανάπτυξη των βασικών ατομικών δεξιοτήτων.
Μέσα στον ήδη περιορισμένο προπονητικό χρόνο, η επαναλαμβανόμενη και στοχευμένη ατομική δουλειά, όπως οι εκατοντάδες επαναλήψεις στο σουτ ή στον χειρισμό της μπάλας, είναι συνήθως αυτή που θυσιάζεται πρώτη. Το αποτέλεσμα είναι να έχουμε αθλητές που κατανοούν καλύτερα το ομαδικό παιχνίδι, αλλά δεν έχουν αφιερώσει τον ίδιο χρόνο στη βελτίωση των βασικών ατομικών δεξιοτήτων τους».
Έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο εκπαιδεύουμε τα παιδιά; Μήπως η προσπάθεια να δημιουργήσουμε παίκτες που “κάνουν τα πάντα” έχει οδηγήσει τελικά στο να μην εξειδικεύονται σε κάτι;
«Μέχρι ενός σημείου, ναι. Ωστόσο, αυτό δεν αφορά μόνο το μπάσκετ, αλλά γενικότερα τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά. Είναι διαρκώς εκτεθειμένα σε πληθώρα πληροφοριών, δραστηριοτήτων και απαιτήσεων, με αποτέλεσμα να μην αφιερώνουν τον χρόνο και τη συγκέντρωση που απαιτούνται για να εξελιχθούν σε έναν συγκεκριμένο τομέα.
Παράλληλα, στο σύγχρονο μπάσκετ υπάρχει η τάση να δημιουργούμε παίκτες που μπορούν να κάνουν τα πάντα. Πιστεύω ότι πρόκειται για μια σωστή λογική, αρκεί να εφαρμοστεί την κατάλληλη χρονική στιγμή. Αν ένα παιδί δεν χτίσει πρώτα γερές βάσεις στις μικρές ηλικίες και δεν αναπτύξει σε όσο το δυνατόν υψηλότερο επίπεδο τις βασικές του δεξιότητες, τότε δυσκολεύεται να εξειδικευτεί. Καταλήγει να είναι απλώς καλό σε όλα, χωρίς να μπορεί να αναδείξει τα δυνατά του στοιχεία.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στην εξειδίκευση και την πολύπλευρη ανάπτυξη, αλλά να βρούμε τη σωστή ισορροπία και την κατάλληλη χρονική στιγμή για καθεμία από αυτές».
Πόσο βάρος δίνεται σήμερα στις ακαδημίες στη βελτίωση του σουτ και της ατομικής τεχνικής; Υπάρχουν αρκετές ώρες πραγματικής ατομικής δουλειάς;
«Δυστυχώς, δίνεται μικρότερο βάρος από όσο θα έπρεπε, λόγω του περιορισμένου προπονητικού χρόνου. Ένας προπονητής πρέπει να χωρέσει σε μία προπόνηση διάρκειας 60-90 λεπτών πολλά διαφορετικά αντικείμενα, όπως τη φυσική κατάσταση, την ατομική τεχνική, την τακτική και, φυσικά, το ίδιο το παιχνίδι. Δεν βγαίνει!
Η ατομική τεχνική και ειδικότερα η βελτίωση του σουτ απαιτούν πολλές και συνεχείς επαναλήψεις. Διαφορετικά, οι κινήσεις δεν αποτυπώνονται στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Δυστυχώς, αυτές οι επαναλήψεις είναι οι πρώτες που θυσιάζονται, επειδή ο διαθέσιμος χρόνος είναι περιορισμένος.
Για να υπάρξει πραγματική βελτίωση, επομένως, χρειάζεται δουλειά και εκτός των ομαδικών προπονήσεων. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει όρεξη και διάθεση από τον αθλητή ή την αθλήτρια, επιπλέον χρόνο από τον προπονητή και, αρκετές φορές, οικονομική στήριξη από την οικογένεια για αυτή την πρόσθετη προσπάθεια».
Συναντάμε συχνά το φαινόμενο, στις μικρές ηλικίες, να ενδιαφέρει περισσότερο η κατάκτηση ενός παιδικού ή εφηβικού πρωταθλήματος από την ανάπτυξη του ίδιου του αθλητή. Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτή η ανάγκη για άμεσο αποτέλεσμα, η οποία θεωρείται κυρίως ελληνικό φαινόμενο;
«Το συναντάμε όλο και συχνότερα και, ειδικά τα τελευταία χρόνια, ακόμη περισσότερο. Η νίκη είναι προφανώς σημαντική στα αγωνιστικά τμήματα, όπως τα παιδικά, τα εφηβικά, τα κορασίδων και τα νεανίδων. Έτσι είναι το μπάσκετ. Το πρόβλημα ξεκινά όταν το άμεσο αποτέλεσμα επισκιάζει την ανάπτυξη του ίδιου του αθλητή.
Τότε βλέπουμε τους προπονητές να δίνουν περισσότερο χρόνο συμμετοχής στους πιο “έτοιμους” παίκτες, ενώ οι υπόλοιποι μένουν πίσω, παρότι είναι αυτοί που χρειάζονται περισσότερο χρόνο, καθοδήγηση και υπομονή για να εξελιχθούν.
Αν δούμε τη μεγάλη εικόνα, το πρόβλημα αφορά συνολικά την κοινωνία μας. Πιστεύω ότι η αλλαγή πρέπει να ξεκινήσει από τη νοοτροπία όλων των εμπλεκομένων: των προπονητών, των διοικήσεων, των γονέων και, ορισμένες φορές, των ίδιων των αθλητών. Σίγουρα δεν είναι εύκολη υπόθεση.
Η επιτυχία μιας ομάδας δεν θα πρέπει να μετριέται μόνο με τα τρόπαια, αλλά κυρίως με το πόσοι αθλητές βελτιώνονται, παραμένουν στο άθλημα, στελεχώνουν την πρώτη ομάδα και είναι έτοιμοι να κάνουν το επόμενο βήμα στην καριέρα τους. Εκεί φαίνεται η πραγματική δουλειά.
Όταν ο στόχος γίνει η μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και όχι απλώς η νίκη του επόμενου Σαββατοκύριακου, θα έρθουν και καλύτερα αγωνιστικά αποτελέσματα, τόσο για την εκάστοτε ομάδα όσο και σε εθνικό επίπεδο. Αυτό, όμως, απαιτεί πολλή δουλειά, υπομονή και συνεργασία μεταξύ ομάδων, προπονητών, παικτών και γονέων. Διαφορετικά, μένουμε μόνο στα λόγια».
Το κυνήγι της νίκης και η κρίσιμη μετάβαση στο υψηλό επίπεδο
Ένας προπονητής ακαδημιών κρίνεται πολλές φορές από τα αποτελέσματα της ομάδας του. Μήπως αυτό δημιουργεί λανθασμένα κίνητρα, με αποτέλεσμα να παίζουν περισσότερο τα παιδιά που μπορούν να κερδίσουν τώρα και όχι εκείνα που έχουν μεγαλύτερα περιθώρια εξέλιξης;
Ένας προπονητής ακαδημιών κρίνεται πολλές φορές από τα αποτελέσματα της ομάδας του. Μήπως αυτό δημιουργεί λανθασμένα κίνητρα, με αποτέλεσμα να παίζουν περισσότερο τα παιδιά που μπορούν να κερδίσουν τώρα και όχι εκείνα που έχουν μεγαλύτερα περιθώρια εξέλιξης;
«Ναι, σε αρκετές περιπτώσεις δημιουργεί λανθασμένα κίνητρα και κριτήρια αξιολόγησης. Όταν ένας προπονητής κρίνεται από τις νίκες και τη βαθμολογική θέση της ομάδας του, πιέζεται να χρησιμοποιεί περισσότερο τους πιο έτοιμους παίκτες, προκειμένου να πετύχει το άμεσο αποτέλεσμα, ακόμη κι αν οι υπόλοιποι μείνουν πίσω.
Κάπου εκεί παίρνουμε τη λάθος στροφή. Τα υπόλοιπα παιδιά χάνουν πολύτιμο χρόνο συμμετοχής και ευκαιρίες εξέλιξης, που σε αυτές τις ηλικίες έχουν πολύ μεγάλη σημασία. Αυτή η κατάσταση οδηγεί πολλά παιδιά στην απογοήτευση και, ορισμένες φορές, στην εγκατάλειψη του μπάσκετ ή και του αθλητισμού γενικότερα. Αυτό είναι πολύ αρνητικό και για τη μετέπειτα ζωή τους, καθώς στερούνται τα σημαντικά σωματικά, πνευματικά και κοινωνικά οφέλη που προσφέρει ο αθλητισμός.
Πιστεύω ότι ένας προπονητής ακαδημιών πρέπει να κρίνεται κυρίως από την πρόοδο των αθλητών του. Αυτό είναι το σημαντικότερο: πόσο βελτιώνονται ατομικά και πόσοι είναι έτοιμοι να κάνουν το επόμενο βήμα. Όχι μόνο τι γράφει το σκορ.
Οι νίκες έχουν τη σημασία τους, αλλά στις αναπτυξιακές ηλικίες δεν μπορούν να αποτελούν το μοναδικό κριτήριο επιτυχίας. Για να συμβούν όλα αυτά, χρειάζεται σωστή στελέχωση των ανώτερων βαθμίδων μιας ακαδημίας, ώστε η αξιολόγηση των προπονητών να βασίζεται τόσο στην ανάπτυξη των αθλητών όσο και στα αποτελέσματα».
Πόσο επηρεάζουν οι γονείς, οι μάνατζερ και η πίεση για γρήγορη επιτυχία την ανάπτυξη ενός παιδιού; Υπάρχει βιασύνη να χαρακτηριστεί κάποιος “ταλέντο” από πολύ μικρή ηλικία;
«Πιστεύω ότι στις μικρές ηλικίες πρέπει να δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στη διαδικασία και όχι στην “ταμπέλα” του ταλέντου. Ένα παιδί που ξεχωρίζει σήμερα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα είναι και εκείνο που θα φτάσει ψηλότερα στο μέλλον. Μεγαλύτερη σημασία έχει να δημιουργηθεί το σωστό περιβάλλον, ώστε να συνεχίσει να δουλεύει, να βελτιώνεται και να εξελίσσεται, χωρίς την πίεση ότι πρέπει από τόσο νωρίς να αποδείξει πως είναι “ταλέντο”.
Οι γονείς ασκούν μεγάλη επιρροή και πράγματι υπάρχει βιασύνη να χαρακτηριστεί ένας αθλητής “ταλέντο” από πολύ μικρή ηλικία. Όταν ένα παιδί αποκτά από νωρίς αυτή την “ταμπέλα”, μπορεί να δημιουργηθούν προσδοκίες και πιέσεις που δεν το βοηθούν απαραίτητα να εξελιχθεί σωστά.
Τις περισσότερες φορές οι γονείς θέλουν το καλύτερο για το παιδί τους. Ορισμένες φορές, όμως, η επιθυμία για άμεση επιτυχία, περισσότερο χρόνο συμμετοχής ή μετακίνηση σε μια καλύτερη ομάδα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η ανάπτυξή του. Μπορεί να δημιουργηθεί η αίσθηση ότι ο αθλητής πρέπει να πετύχει γρήγορα, ενώ στην πραγματικότητα βρίσκεται ακόμη σε στάδιο εκμάθησης και ανάπτυξης.
Αναφορικά με τους μάνατζερ, προσωπικά θεωρώ ότι η πρόωρη εμπλοκή τους ενισχύει το οικονομικό στοιχείο στη σχέση ενός παιδιού με το μπάσκετ και δημιουργεί τον κίνδυνο να “βιομηχανοποιηθεί” η διαδικασία. Δεν υποστηρίζω ότι δεν πρέπει να γίνονται μεταγραφές ή ότι δεν μπορεί να υπάρχει εκπροσώπηση ενός αθλητή.
Όταν, όμως, η πορεία ενός παιδιού συνδέεται από τόσο νωρίς με οικονομικά κίνητρα, είναι πιθανό να εμφανιστούν και άλλες πιέσεις, όπως η ανάγκη για άμεση απόδοση και αποτελέσματα. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, έρχεται σε αντίθεση με όλα όσα είπαμε προηγουμένως για τη σωστή και μακροπρόθεσμη ανάπτυξη του αθλητή».
Η ατομική δουλειά, το ταλέντο και ο στόχος των ακαδημιών
Έχει αλλάξει και το ίδιο το παιδί; Βλέπετε σήμερα μικρότερη διάθεση για ατομική προπόνηση, επαναλήψεις και δουλειά εκτός της ομαδικής προπόνησης;
«Ναι, βλέπω μικρότερη διάθεση για ατομική δουλειά εκτός προπόνησης σε σχέση με το παρελθόν. Σήμερα υπάρχει πολύ περισσότερος εξωτερικός “θόρυβος” και, γενικότερα, τα παιδιά έχουν συνηθίσει στην πιο άμεση ικανοποίηση. Η διαδικασία της ατομικής βελτίωσης, όμως, απαιτεί υπομονή, επιμονή και πολλές επαναλήψεις, οι οποίες δεν είναι πάντοτε ευχάριστες ή διασκεδαστικές.
Παράλληλα, δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι στις περισσότερες ακαδημίες ο προπονητικός χρόνος είναι περιορισμένος. Αυτό σημαίνει ότι η ομαδική προπόνηση, από μόνη της, δεν αρκεί για να αναπτύξει όλες τις ατομικές δεξιότητες ενός αθλητή.
Γι’ αυτό ο ίδιος ο αθλητής πρέπει να αντιληφθεί ότι η πραγματική βελτίωση δεν μπορεί να έρθει μόνο μέσα από την προπόνηση με την ομάδα. Αν θέλει πραγματικά να εξελιχθεί, χρειάζεται να μάθει να δουλεύει και μόνος του, να επιμένει στις επαναλήψεις και να έχει την υπομονή να επενδύσει σε μια διαδικασία που δεν προσφέρει πάντοτε άμεσα αποτελέσματα».
Το ελληνικό μπάσκετ εξακολουθεί να παράγει αρκετό ταλέντο, το οποίο δεν αξιοποιεί σωστά, ή πλέον υπάρχει πρόβλημα και στην ίδια την παραγωγή παικτών;
«Νομίζω ότι συνυπάρχουν και τα δύο. Παρά τις δυσκολίες που αναφέραμε, πιστεύω ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να παράγει παιδιά με ταλέντο και σημαντικές προοπτικές εξέλιξης. Το ζήτημα είναι ότι δεν καταφέρνουμε πάντοτε να αξιοποιήσουμε αυτό το ταλέντο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους βλέπουμε ολοένα και περισσότερους αθλητές να επιλέγουν τα κολέγια των ΗΠΑ. Εκεί βρίσκουν ένα οργανωμένο περιβάλλον, καλύτερες υποδομές, συνεχή υποστήριξη και, σε πολλές περιπτώσεις, περισσότερο χρόνο συμμετοχής σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό επίπεδο.
Η διαδικασία ανάπτυξης, από τις ακαδημίες μέχρι τη μετάβαση στο επαγγελματικό επίπεδο, χρειάζεται μεγαλύτερη συνέχεια, καλύτερη οργάνωση και περισσότερη έμφαση στην ατομική βελτίωση. Όταν αυτά απουσιάζουν, πολλά ταλέντα μένουν στάσιμα ή δεν φτάνουν ποτέ στο επίπεδο στο οποίο πραγματικά μπορούν να φτάσουν.
Παρ’ όλα αυτά, είμαι αισιόδοξος. Πιστεύω ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Αν συνεχίσουμε να επενδύουμε στην εκπαίδευση και τη στήριξη των προπονητών, στη σωστή ανάπτυξη των αθλητών και στη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων, το ελληνικό μπάσκετ μπορεί να συνεχίσει να παράγει παίκτες υψηλού επιπέδου και να αξιοποιεί καλύτερα το ανθρώπινο δυναμικό που ήδη διαθέτει, τόσο σε επίπεδο αθλητών όσο και προπονητών».
Τέλος, ποιος είναι ο στόχος στις δικές σας ακαδημίες; Πού αποσκοπεί το δικό σας πλάνο;
«Ο βασικός μας στόχος είναι κάθε παιδί να εξελιχθεί τόσο ως αθλητής όσο και ως άνθρωπος. Θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο τα παιδιά θα αγαπήσουν το μπάσκετ, θα διδαχθούν σωστές αξίες και θα καλλιεργήσουν τη συνέπεια, την πειθαρχία και το ομαδικό πνεύμα.
Σε αγωνιστικό επίπεδο, θέλουμε να δώσουμε σε κάθε αθλητή σωστές βάσεις για το μέλλον, δίνοντας μεγάλη σημασία στην ορθή εκμάθηση των βασικών δεξιοτήτων. Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε ολοκληρωμένους αθλητές, οι οποίοι θα μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σύγχρονου μπάσκετ και να στελεχώσουν τις ομάδες ανδρών και γυναικών, είτε του δικού μας συλλόγου είτε άλλων ομάδων.
Πάνω απ’ όλα, θέλουμε κάθε παιδί να φεύγει από την προπόνηση λίγο καλύτερο από ό,τι ήταν όταν ήρθε, έχοντας αποκτήσει περισσότερες εικόνες και παραστάσεις. Αν καταφέρουμε, παράλληλα, να αγαπήσει τη διαδικασία της βελτίωσης και να συνεχίσει να εξελίσσεται, τότε θεωρούμε ότι έχουμε πετύχει τον σημαντικότερο στόχο μας, ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα και τις διακρίσεις».