Αυτό είναι το πρόγραμμα για την Επίδαυρο φέτος: Από τη Μήδεια ως τη Λυσιστράτη, πόσες μορφές έχει ο πόλεμος;

Η Επίδαυρος του 2026 ανοίγει με τη Μήδεια, περνά από τον θρήνο των Περσών, τη σιωπή της Άλκηστης και τα σώματα των Τρωάδων, για να φτάσει στην εύθραυστη ειρωνεία της Ειρήνης, τη ρήξη της Αντιγόνης, την παύση της Λυσιστράτης και την αμφισημία του Ίωνα.

Το ερώτημα που τίθεται δεν είναι τι παίζεται, αλλά τι αντέχει να ειπωθεί σήμερα από το αρχαίο δράμα, σε έναν κόσμο όπου ο πόλεμος και η απώλεια έχουν πάψει να θεωρούνται έκτακτα γεγονότα. Το στοίχημα δεν είναι αισθητικό· είναι πολιτικό.

Το πρόγραμμα του Αρχαίου Θεάτρου Επιδαύρου για το 2026 παρουσιάζεται εξαρχής ως ανολοκλήρωτο. Όχι ελλιπές, αλλά συνειδητά ανοιχτό. Όπως σημειώνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής Μιχαήλ Μαρμαρινός, η πλήρης δραματουργία του Αρχαίου Θεάτρου θα αναπτυχθεί μέσα από τρεις διαδοχικές εκδόσεις (2026–2028), που λειτουργούν ταυτόχρονα αυτόνομα και αλληλοεξαρτώμενα.

Το νήμα που διατρέχει αυτή την πρώτη εκδοχή είναι σαφές: πόλεμος, απώλεια, θρήνος, σώμα, ευθύνη, ειρήνη. Μοιάζει να υπάρχει μια επίμονη ερώτηση: πώς ζει μια κοινωνία μέσα στη βία που έχει πάψει να τη θεωρεί έκτακτη, αλλά και ποιες ευθύνες φέρει;

Ο πόλεμος δεν εμφανίζεται ως ιστορικό γεγονός, αλλά ως μηχανισμός που αναπαράγεται. Στους Πέρσες είναι ο θρήνος που επαναλαμβάνεται. Στις Τρωάδες είναι το σύστημα διαχείρισης σωμάτων. Στην Άλκηστη είναι κοινωνικό συμβόλαιο θυσίας. Στην Αντιγόνη είναι θεσμική σύγκρουση χωρίς έξοδο. Στην Ειρήνη και τη Λυσιστράτη δεν αναιρείται, αλλά διακόπτεται στιγμιαία, με γέλιο, με παύση, με άρνηση συμμετοχής. Και στον Ίωνα παραμένει υπόγεια βία ταυτότητας και αποκλεισμού.

Διαβάζοντας τα σημειώματα των σκηνοθετών, γίνεται αντιληπτό ότι κανένα έργο δεν προσφέρει ηρωικό κέντρο. Δεν υπάρχει πρόσωπο που σώζει, δικαιώνεται ή εξαγνίζεται. Το πρόγραμμα αποσύρει τον θεατή από την άνεση της ταύτισης και τον τοποθετεί μέσα στο καθεστώς: στη συναίνεση, στην κόπωση, στη σιωπή. Δραματουργικά, το σώμα γίνεται ο πραγματικός πρωταγωνιστής, θυσιάζεται, απαριθμείται, διαχειρίζεται, παγώνει τον χρόνο, αντιστέκεται.

Το σώμα γίνεται πολιτικό τεκμήριο, κάτι που έχουμε δει την τελευταία τριετία να διατρανώνεται διεθνώς κυρίως στα εικαστικά. Πολιτικά, το πρόγραμμα που σχεδίασε ο Μαρμαρινός μοιάζει να αφαιρεί τα άλλοθι, να μην υπόσχεται ελπίδα, να υπογραμμίζει την ευθύνη. Δεν ξέρω αν η Επίδαυρος του 2026 θα είναι αυτό που αποκαλούμε «δυνατή χρονιά». Θα είναι σίγουρα μια δύσκολη χρονιά, με υψηλά στοιχήματα, και γι’ αυτό αναγκαία.

Μήδεια από τη Λυρική:  Όταν η μνήμη επιστρέφει ως πράξη

Η αρχή δεν γίνεται τυχαία με τη Μήδεια του Κερουμπίνι. Η επιλογή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής να επαναφέρει στην Επίδαυρο την όπερα εξήντα πέντε χρόνια μετά τη μυθική παράσταση του 1961 με την Μαρία Κάλλας μοιάζει περισσότερο με χειρονομία πολιτιστικής ευθύνης. Η ανασύνθεση της παράστασης -μέσα από τα βιβλία σκηνοθεσίας του Μινωτή, τα σχέδια του Τσαρούχη, το φωτογραφικό αρχείο της Κάλλας- δεν προσπαθεί να αναστήσει έναν μύθο, αλλά να τον ξαναφέρει στο σώμα του παρόντος.

Η Μήδεια, ερμηνευμένη από την Άννα Πιρότσι, θα επιχειρήσει να φωτίσει ένα πρόσωπο εξορίας, ρήξης, απόλυτης μοναξιάς. Και η Επίδαυρος γίνεται ξανά τόπος όπερας όχι για να θυμηθούμε τι ήμασταν, αλλά για να αναμετρηθούμε με το τι απομένει. Θυμίζουμε ότι από φέτος και για τουλάχιστον τρία χρόνια το Ηρώδειο δεν θα λειτουργεί λόγω εργασιών συντήρησης και ανάδειξης, επομένως η Λυρική δεν θα έχει την τεράστια θερινή πλατφόρμα της. Άρα το στοίχημα είναι μεγαλύτερο εδώ από ότι ήδη περιέχει στον πυρήνα του η αναβίωση μιας παράστασης που έχει τη δική της μυθολογία. (20/06).

Άλκηστις από την Δημήτρη Καραντζά -Η θυσία ως κανονικότητα

Στην Άλκηστη του Ευρυπίδη ο Δημήτρης Καραντζάς δεν στήνει απλώς μια τραγωδία, αλλά ένα σκηνικό επιχείρημα. Η συμφωνία του Άδμητου με τον θάνατο -να σωθεί, αρκεί να πεθάνει κάποιος άλλος- δεν παρουσιάζεται ως μύθος, αλλά ως πολιτική δομή. Η Άλκηστις πεθαίνει δημόσια, μπροστά σε όλους, με τη συναίνεση της κοινωνίας.

Η επιστροφή της από τον Άδη, η αναστασή της, κάνει το έργο μοναδικό. Η σιωπή της είναι το ερώτημα που μένει αναπάντητο: τι σημαίνει «ζωή» όταν έχει προηγηθεί μια αποδεκτή θυσία; Η παράσταση του Εθνικού Θεάτρου επιμένει στη γυναικοκτονία όχι ως καταγγελία, αλλά ως κανονικότητα που επαναλαμβάνεται. Παίζουν (αλφαβητικά) Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης Φέρης, Δήμητρα Βλαγκοπούλου Υπηρέτρια, Γιώργος Ζυγούρης Ηρακλής, Ηρώ Μπέζου Άλκηστις, Γιάννης Νιάρρος Άδμητος, Κώστας Νικούλι Απόλλων, Αινείας Τσαμάτης Υπηρέτης, Θεοδώρα Τζήμου Θάνατος. (17 και 18 Ιουλίου).

Πέρσες σε μετάφραση Π. Μουλλά -Όταν η Ιστορία ανεβαίνει στη σκηνή για να κλάψει

Οι Πέρσες είναι ίσως ο πυρήνας αυτής της επιδαύριας χρονιάς. Ο Χρήστος Θεοδωρίδης αντιμετωπίζει το έργο όχι ως αρχαία τραγωδία, αλλά ως θέατρο-ντοκουμέντο, όπως ακριβώς το συνέλαβε ο Αισχύλος: ένα παραστατικό ρεπορτάζ πολέμου. Ο θρήνος είναι διαρκής, επαναλαμβανόμενος, αδιαπραγμάτευτος. Εικοσιπέντε ηθοποιοί, βρίσκονται διαρκώς επί σκηνής, σχηματίζουν έναν Χορό που πηγαίνει πιο βαθιά από την αφήγηση για να φτάσει στην μαρτυρία. Τα ονόματα των νεκρών δεν είναι περσικά είναι σημερινά, αφού και η αίσθηση της αδυναμίας μπροστά στην καταστροφή ανήκει στο παρόν. (3 και 4 Ιουλίου).

Ειρήνη από τον Νίκο Καραθάνο -Η απάντηση στην τρέλα με τρέλα

Μετά τον θρήνο, η Ειρήνη επηρεασμένη από το έργο του Αριστοφάνη, έρχεται ως αντεπίθεση στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου Ο Νίκος Καραθάνος, μαζί με τον Φοίβο Δεληβοριά, αντιμετωπίζουν τον Αριστοφάνη ως επείγον πολιτικό εργαλείο. Η ειρήνη γίνεται πανηγύρι μέσα στα αποκαΐδια. Ένα λαϊκό σώμα που τραγουδάει, γελάει και επιμένει, ενώ όλα γύρω καταρρέουν. Δεν υπάρχει αφέλεια. Υπάρχει κόπωση, θυμός, ειρωνεία και μια πεισματική ανάγκη να ειπωθεί ότι ο πόλεμος είναι επιλογή.
Παίζουν: Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάσης Αλευράς, Πάνος Παπαδόπουλος, Γιάννης Κότσιφας, Ιωάννα Μαυρέα, Βάσω Καβαλιεράτου, Φοίβος Δεληβοριάς, Νίκος Καραθάνος, Άγγελος Τριανταφύλλου, Γιλμάζ Χουσμέν, Άλκης Μπακογιάννης, Κωνσταντίνος Κοντογεωργόπουλος, Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Βασίλης Παπαδόπουλος, Γιάννης Σαμψαλάκης, Σπύρος Μπόσγας, Αντώνης Χρήστου. (24 και 25 Ιουλίου).

Τρωάδες -Το σώμα που δεν είχε ποτέ φωνή

Στις Τρωάδες του Ευρυπίδη σε μετάφραση Γιάννη Τσαρούχη, η Ελένη Ευθυμίου μετατοπίζει ριζικά το βλέμμα. Δεν μιλά μόνο για τις βασίλισσες της Τροίας, αλλά για όλα τα σώματα που δεν αποφάσιζαν ποτέ για τον εαυτό τους. Ανήλικα, ανάπηρα, ηλικιωμένα σώματα, σώματα εκτός αφήγησης. Ο πόλεμος γίνεται  σύστημα διαχείρισης σωμάτων. Και το ερώτημα που τίθεται δεν είναι πώς θρηνούμε, αλλά αν -και πώς- αυτά τα σώματα μπορούν να ξανακερδίσουν το δικαίωμα της επιλογής. Παίζουν (αλφαβητικά) Γιώργος Καραμίχος Μενέλαος, Αργύρης Ξάφης Ταλθύβιος, Εύη Σαουλίδου Ανδρομάχη, Νάνσυ Σιδέρη Κασσάνδρα, Βασιλική Τρουφάκου Ελένη, Λυδία Φωτοπούλου Εκάβη. Η παράσταση του Εθνικού Θεάτρρου ανεβαίνει στις 31 Ιουλίου και στην 1η Αυγούστου.

Αντιγόνη από τον Alan Lucien Oyen -Το κόστος της πράξης

Η Αντιγόνη του Σοφοκλή όπως παρουσιάζεται από τον Alan Lucien Οyen δεν ενδιαφέρεται για τη σύγκρουση ως ιδέα, αλλά για το κόστος της. Όχι μόνο τι είναι σωστό ή λάθος, αλλά τι σημαίνει να επιμένεις όταν ο νόμος και η δικαιοσύνη δεν συμπίπτουν. Η ένωση λόγου και σωματικής ποίησης μετατρέπει την τραγωδία σε ηθικό πεδίο μάχης, χωρίς διδακτισμό, χωρίς στολίδια. Ο Οyen υπόσχεται μια ριζοσπαστική ερμηνεία της Αντιγόνης. Πρόκειται για την μοναδική διεθνή παραγωγή που έρχεται φέτος στην Επίδαυρο. (7 και 8 Αυγούστου).

Λυσιστράτη με την Ελισάβετ Κωνσταντινίδη -Όταν το σώμα παγώνει τον χρόνο

Στη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη για λογαριασμό του ΚΘΒΕ, ο Αστέριος Πελτέκης διαβάζει την κωμωδία ως έργο για την εντροπία μιας κοινωνίας. Η αποχή από τον έρωτα δεν είναι τιμωρία, αλλά ένα πάγωμα του συστήματος, ώστε να καταστεί δυνατή η επανεκκίνησή του. Το σώμα επιστρέφει στον δημόσιο λόγο αλλά ως πολιτική δήλωση. Παίζουν: Ελισάβετ Κωνσταντινίδου, Αλεξάνδρα Παλαιολόγου, Κρατερός Κατσούλης, Παναγιώτης Πετράκης, Νίκος Γεωργάκης, κ.ά. (21 και 22 Αυγούστου).

Ίων από τον Θωμά Μοσχόπουλο -Το ανήκειν ως ανοιχτή πληγή

Ο Ίων του Θωμά ΜοσχόπουλοΥ κλείνει αυτή την πρώτη επιδαύρια εκδοχή με ερωτήματα. Ποιος είμαι; Από πού έρχομαι; Σε ποιον ανήκω; Σε έναν κόσμο όπου όλα επαναδιαπραγματεύονται, η ταυτότητα αποτελεί μια ζωντανή διαδικασία σε εξέλιξη.

Αναλυτικά όλο το πρόγραμμα ΕΔΩ