Σε μια στιγμή όπου η χειροτεχνία επαναπροσδιορίζεται διεθνώς ως πρότυπο βιώσιμης ανάπτυξης και πολιτιστικής ταυτότητας, το Nóema Greece εγκαινιάζει το Nóema Craft Prize, ένα ετήσιο βραβείο με στόχο να αναδείξει όσους μεταφράζουν την παράδοση σε γλώσσα μέλλοντος.
Υπάρχει κάτι σχεδόν πολιτικό στη χειροτεχνία σήμερα. Σε έναν κόσμο όπου όλα παράγονται με ιλλιγιώδη ταχύτητα και καταναλώνονται με ακόμη μεγαλύτερη, η αργή, επίμονη πράξη του χεριού μοιάζει με αντίσταση. Το craftsmanship, η χειροτεχνία, μπορεί να φάνηκε πριν από λίγο χρόνια ότι αποτελεί μία ακόμα τάση, όμως η αλήθεια είναι ότι αποτελεί ξεκάθαρα μία ανάγκη.
Από τα ateliers του Παρισιού μέχρι τα ανεξάρτητα studios της Αθήνας όπου δημιουργούνται καθημερινά μικρά αριστουργήματα, από τη μόδα μέχρι τη σύγχρονη τέχνη, η επιστροφή στην ύλη, στην αφή, στη γνώση που περνά από γενιά σε γενιά, διαμορφώνει ένα νέο ήθος δημιουργίας.
Μέσα σε αυτό το διεθνές ρεύμα, το Nóema Greece έρχεται με το βραβείο που θεσμοθέτησε, να τοποθετήσει τη σύγχρονη ελληνική χειροτεχνία εκεί όπου της αξίζει: στο κέντρο της συζήτησης.
Ένα βραβείο με βλέμμα μπροστά
Το Nóema Craft Prize είναι ένα νέο, ετήσιο βραβείο αφιερωμένο στη σύγχρονη ελληνική χειροτεχνία. Πολύ περισσότερο από τη τεχνική αρτιότητα αναζητά το όραμα και τη δέσμευση σε μία τέχνη που μπορούμε να αγγίζουμε, να φέρουμε, να χρησιμοποιούμε ως δηλωτικά της ταυτότητας και της σύγχρονης κουλτούρας που δεν είναι αυτόφυτη. Αναζητά δημιουργούς που ερμηνεύουν την παράδοση μέσα από ένα σύγχρονο πρίσμα, που διατηρούν ζωντανή τη γνώση του παρελθόντος, αλλά ταυτόχρονα πειραματίζονται με νέα υλικά, μορφές και βιώσιμες πρακτικές.
Η ελληνική χειροτεχνία δεν είναι φολκλόρ -για την ακρίβεια δεν είναι μόνο αυτό πλέον. Είναι μνήμη, γεωγραφία, αφήγηση. Είναι το πηλόχωμα, η χρήση της φωτιάς, το μετάξι, το μάρμαρο, το ασήμι. Είναι η τεχνική που επιβιώνει σε μικρά εργαστήρια και μεταμορφώνεται σε αντικείμενα που συνομιλούν με τη διεθνή σκηνή.
Το βραβείο προσφέρει €30.000 στον νικητή, ενώ υπάρχουν δύο Special Mentions των €5.000
Οι φιναλίστ θα συμμετάσχουν σε ειδικά επιμελημένη έκθεση, ενώ τα έργα τους θα παρουσιαστούν και μέσω ψηφιακής πλατφόρμας, δημιουργώντας ένα υβριδικό πεδίο φυσικής και ψηφιακής παρουσίας — ακριβώς στο πνεύμα της εποχής.
Το Nóema ως οικοσύστημα
Το Nóema είναι μια διεπιστημονική πολιτιστική πλατφόρμα που φέρνει σε δημιουργικό διάλογο τη χειροτεχνία, τη σύγχρονη τέχνη, το design, την αρχιτεκτονική και τις αναδυόμενες τεχνολογίες. Ένα ζωντανό οικοσύστημα συνεργασίας, όπου δημιουργοί και στοχαστές διερευνούν μορφές έκφρασης πέρα από τα όρια των επιμέρους πεδίων τους. Και η επιτροπή του δηλώνει ξεκάθαρα την πρόθεση.
Οι Κατερίνα Γρέγου (Καλλιτεχνική Διευθύντρια, ΕΜΣΤ), Amin Jaffer (Director, The Al Thani Collection), Ελίνα Κουντούρη (Διευθύντρια, ΝΕΟΝ), Ncolette Fiorucci (Ιδρύτρια, Fiorucci Art Trust), Manuela Luca-Dazio (Independent Curator & Design Advisor), Γεράσιμος Γιαννόπουλος (Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών) και Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου (επιμελητής εκθέσεων), το μήνυμα είναι σαφές: η ελληνική χειροτεχνία δεν αντιμετωπίζεται ως περιφερειακό φαινόμενο, αλλά ως πολιτιστικό κεφάλαιο με διεθνή εμβέλεια.
Το Nóema τοποθετείται στο σταυροδρόμι πολιτισμού, δημιουργικότητας και συνεργασίας. Σε μια στιγμή όπου η έννοια του «χειροποίητου» επαναπροσδιορίζεται μέσα από την τεχνολογία, προτείνει σύνθεση αντί για σύγκρουση: το χέρι και ο κώδικας, το εργαστήριο και το εργαστήριο έρευνας.
Οι αιτήσεις για το βραβείο
Ισως αυτό που κάνει το Nóema Craft Prize να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο το χρηματικό έπαθλο ή τα μεγάλα ονόματα. Είναι ότι έρχεται σε μια στιγμή όπου η χειροτεχνία επανέρχεται στο προσκήνιο ως μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης και πολιτιστικής ταυτότητας. Σε αυτή τη συγκυρία, το Nóema Craft Prize λειτουργεί ως μια ουσιαστική πλατφόρμα ενδυνάμωσης των δημιουργών.
Οι αιτήσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της επίσημης ιστοσελίδας noemagreece.com, με καταληκτική ημερομηνία την 19η Απριλίου 2026.
Δικαίωμα συμμετοχής έχουν επαγγελματίες δημιουργοί άνω των 18 ετών, ελληνικής καταγωγής ή κάτοικοι Ελλάδας που δραστηριοποιούνται στη χώρα, με δυνατότητα υποβολής είτε μεμονωμένου έργου είτε συνεκτικής σειράς έργων.
Χειροτεχνία στα σχολεία, ξανά
Η πρόσφατη ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας για την εισαγωγή μαθημάτων πλεξίματος, κεντήματος και κεραμικής στα δημοτικά σχολεία, στο πλαίσιο του προγράμματος «Πολιτιστική παιδεία - Εργαστήρια δημιουργίας και χειροτεχνίας», δεν είναι αποκομμένη από τη διεθνή τάση που βλέπει τη χειροτεχνία ως εργαλείο τοπικής αναγέννησης, βιώσιμης παραγωγής και ενίσχυσης της πολιτιστικής αυτογνωσίας. Το χειροποίητο σήμερα δεν είναι νοσταλγία. Είναι μέλλον.
Η Ελλάδα -με τη βαθιά, βιωματική σχέση της με την ύλη- έχει κάθε λόγο να το διεκδικήσει. Αρκεί βέβαια τα μαθήματα να διαμορφωθούν με τρόπο που δεν θα θυμίζει τα αλησμόνητα «οικοκυρικά» που διδάσκονταν στα σχολεία στη δεκαετία του ΄80. Ελπίζουμε να συγκροτηθούν αντίστοιχες δυναμικές επιτροπές που θα βοηθήσουν στον σχεδιασμό των εργαστηρίων.
Η υπόθεση Βαλσαμάκη στο ΕΜΣΤ
Η μεγάλη αναδρομική έκθεση για τον σπουδαίο κεραμίστα Πάνο Βαλσαμάκη που έρχεται στο ΕΜΣΤ τον Ιούνιο, πέρα από μια μοναδική ευκαιρία να δούμε μέσα σε ένα περιβάλλον σύγχρονης τέχνης την μοναδική τέχνη του Βαλσαμάκη, λειτουργεί και ως υπενθύμιση ή μάλλον ως νέο μανιφέστο της δύναμης της χειροτεχνίας.
Mάλιστα το Μουσείο έκανε ανοιχτή πρόσκληση (open call) καλώντας όσους έχουν στην κατοχή τους έργα του Πάνου Βαλσαμάκη να ενημερώσουν το ΕΜΣΤ προκειμένου κάποια αντικείμενα να συμπεριληφθούν στην έκθεση δίνοντας την πληρέστερη δυνατή εικόνα για το έργο και το εύρος του Βαλσαμάκη.
Έχει ενδιαφέρον να δει κανείς αρχίσει να διαμορφώνεται μια στρατηγική, με προσεκτικά βήματα, όχι καταιγιστικά, αλλά μελετημένα πάνω σε αυτή την κατεύθυνση.