Νομίζετε ότι, πέραν μιας μικρής ρατσιστικής μειοψηφίας, υπάρχουν πολλοί Έλληνες που νιώθουν ευτυχείς επειδή η χώρα μας θα στέλνει παράνομους μετανάστες στην Ρουάντα; Κανένας εχέφρων και λογικός άνθρωπος δεν θα ‘θελε να φθάσουμε ως εκεί, απλώς όταν στερεύουν οι λύσεις αναγκαζόμαστε να αποδεχτούμε ή έστω να ανεχτούμε πράγματα, που παλιότερα δεν τα διανοούμασταν.
Αυτή την αποδοχή ή ανοχή στην υπογραφή που έβαλε ο Πλεύρης, κάποιοι θα την ονομάσουν απαράδεκτη υποχώρηση από τις (ανθρωπιστικές) αρχές μας. Άλλοι θα την πουν προσαρμοστικότητα και δικαιολογημένη αντίδραση σε μια σκληρή πραγματικότητα που εκμεταλλεύεται τις ευαισθησίες μας για να μας επιβληθεί έξωθεν. Όπως και να χει, η ελληνική κοινωνία δίνει συγκρατημένη και με βαριά καρδιά συγκατάθεση.
Θα θέλαμε να είναι αλλιώς τα πράγματα. Αλλά καταλαβαίνουμε επίσης ότι σε δισεπίλυτα προβλήματα σαν την πλημμυρίδα μεταναστών που καταφθάνει στις ακτές μας, η διατύπωση αγαθών προθέσεων από τον καναπέ δεν αποτελεί λύση. Μόνο οι πολιτικές αποφάσεις με ρίσκο και με κόστος, μπορούν –ίσως κι αυτές- να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα στην πράξη.
Οι Ευρωπαίοι δεν είναι ηλίθιοι. Ξέρουν πως όσοι μετανάστες σταλούν στην Ρουάντα δεν θα προσγειωθούν στον παράδεισο. Σε μια χώρα παρωδία στέλνονται. Μόνο που η υπογραφή της συμφωνίας δεν απευθύνεται σε κείνους που βρίσκονται ήδη εδώ και θα μεταφερθούν στην ζώνη του Ισημερινού, αλλά πρωτίστως στους εκατοντάδες χιλιάδες που σήμερα συνωστίζονται στις βορειοαφρικανικές ακτές, έτοιμοι να μπουν σε βάρκες και να μας έρθουν. Σ’ αυτούς λέμε «μην ξεκινήσετε, γιατί αντί για την Στοκχόλμη θα βρεθείτε στο Κιγκάλι».
Θα πιάσει; Στους περισσότερους όχι. Οι μετακινούμενοι ανθρώπινοι πληθυσμοί δεν περιμαζεύονται. Σε κάποιους λίγους ίσως λειτουργήσει. Αλλά εκεί που έχουμε φθάσει, ακόμα κι αυτό το «λίγο» είναι κάτι. Διότι μπροστά σε μια φουσκωτή βαρκούλα γεμάτη γυναικόπαιδα που ξεβράζεται στις ακτές σου, δεν μπορείς να κάνεις απολύτως τίποτα. Μόνο να τους δεχτείς, να τους περιθάλψεις και να τους ταΐσεις. Πλην οι κυβερνήσεις εκλέγονται για να κάνουν έστω «κάτι», όχι να δηλώνουν ανημποριά και να σηκώνουν ψηλά τα χέρια. Κι ας είναι αυτό το «κάτι» απλώς συμβολικό ή ένα μήνυμα που δύσκολα θα φοβίσει τον αποδέκτη του.
Όταν λίγες χιλιάδες μετανάστες στα προάστια του Παρισιού αποτελούν πολιτικό καύσιμο υπέρ της Λεπέν, αντιστοίχως μερικές εκατοντάδες σταλμένοι πίσω στην Ρουάντα μπορούν να γίνουν πολιτικό καύσιμο από την ανάποδη. «Απάνθρωπο» θα πείτε, «η φτωχολογιά του πλανήτη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πολιτικό κεφάλαιο που γεμίζει το εκλογικό ταμείο του ενός ή του άλλου».
Συμφωνώ ηθικολογικώς. Πλην δεν γίνεται ο Ευρωπαίος να είναι συναισθηματικός ηθικολόγος, ενώ ο Λίβυος ή ο Τούρκος να είναι αδίστακτος δουλέμπορος δίχως την παραμικρή ηθική αναστολή. Διότι έτσι, τα 200 εκατομμύρια (κάτω των 30 ετών) της υποσαχάριας Αφρικής που αλληθωρίζουν προς την πλούσια Ευρώπη των 450 εκατομμυρίων, σύντομα θα βρεθούν στις αυλές μας. Δεν το λες και μικρό πρόβλημα. Αν ανοίξουμε τις πόρτες, δυνητικά, θα καταλήξουμε μισοί-μισοί.
Μου λένε ότι η επίκληση τέτοιων αριθμών, καταλήγει ακροδεξιά επιχειρηματολογία που τρομοκρατεί τους εδώ πληθυσμούς. Μπα; Από πότε η περιγραφή της πραγματικότητας έχει ιδεολογικό πρόσημο; Ούτε ακροδεξιοί δολοφόνοι που εμβολίζουν γεμάτες βάρκες θα γίνουμε, αλλά ούτε ακροαριστεροί που καλούν τα μιλιούνια των συφοριασμένων να μας έρθουν. Είμαστε υποχρεωμένοι να ψάξουμε μια τρίτη λύση. Ας δοκιμαστεί λοιπόν και η ιδέα της Ρουάντα, δίχως να μας κατατρύχουν ιδεολογικές παρωπίδες.
Η πραγματική λύση θα ήταν, αντί να τους ταΐζουμε εδώ, να τους στείλουμε τα λεφτά εκεί μπας και αναπτυχθούν, οπότε δεν θα θέλουν να φύγουν. Εύκολο να το λες αλλά δύσκολο να το κάνεις, σε μια Ευρώπη που ήδη διαδηλώνει στους δρόμους διότι διαρκώς φτωχαίνει. Όταν ο ρακένδυτος είναι στον δρόμο σου, δίνεις για να μην μπει στο σπίτι σου κι ανοίξει το ψυγείο. Αν σου ζητήσουν να πληρώσεις προκαταβολικά για να μείνει στο Σουδάν, θα πεις «όχι».
Το πρόβλημα είναι τεράστιο, βαθιά πολιτικό, ανθρωπιστικό και γεωπολιτικό μαζί, σε βάθος χρόνου μάλλον άλυτο. Η ευρωπαϊκή οικονομία έχει τεράστια ανάγκη ενσωμάτωσης εργατικών χεριών, αλλά η ευρωπαϊκή γειτονιά κάθε άλλο παρά νιώθει την ίδια διάθεση να ενσωματώσει μπούρκες και μαντήλες. Ημίμετρα θα δοκιμάζουμε στο διηνεκές, πάντα στα όρια των ευαισθησιών μας αλλά και των συλλογικών μας φόβων. That’s life, δεν έχει εύκολες λύσεις.