Ανεξάρτητα από το πότε θα γίνουν οι επόμενες βουλευτικές εκλογές, πολιτικοί και ψηφοφόροι θα βρεθούν αντιμέτωποι με νέα, πρωτοφανή, εργαλεία παραπληροφόρησης και χειραγώγησης, με εκτενή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Στις προηγούμενες εκλογές τα λεγόμενα «μεγάλα γλωσσικά μοντέλα» (LLMs) της τεχνητής νοημοσύνης ήταν ακόμα στα σπάργανα αλλά από τότε μέχρι σήμερα η εικόνα έχει αλλάξει άρδην. Το βλέπουμε και σε άλλες εκλογικές αναμετρήσεις ανά τον κόσμο, το δείχνουν και τα στοιχεία από πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικών Υποθέσεων (EEAS).
Η έκθεση αναφέρει πως πεντακόσια σαράντα περιστατικά ξένης χειραγώγησης και παρέμβασης στην ενημέρωση εντοπίστηκαν μόνο μέσα στο 2025. Πάνω από 10.500 προφίλ κοινωνικών δικτύων και ιστοσελίδες κινητοποιήθηκαν για την παραγωγή ή ενίσχυση παραπλανητικού περιεχομένου. Περισσότερες από 100 χώρες δέχθηκαν επίθεση, σχεδόν 140 πολιτικά πρόσωπα στοχοποιήθηκαν και περίπου 200 οργανισμοί - από κυβερνήσεις και μέσα ενημέρωσης έως Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) και πανεπιστημιακά ιδρύματα - βρέθηκαν στο στόχαστρο. Λόγω της μαζικότητας των περιστατικών, η φετινή, τέταρτη, έκθεση της EEAS παρουσιάζει και ένα ολοκληρωμένο «Εγχειρίδιο Αποτροπής» (FIMI Deterrence Playbook), ένα επιχειρησιακό πλαίσιο που στοχεύει να κάνει τις επιχειρήσεις χειραγώγησης πιο δαπανηρές, λιγότερο αποτελεσματικές και τελικά μη βιώσιμες για τους δράστες.
Η γεωγραφία των επιθέσεων παραμένει σε μεγάλο βαθμό σταθερή, αν και η ένταση κλιμακώνεται. Η Ουκρανία παρέμεινε ο πρωταρχικός στόχος καθ' όλη τη διάρκεια του 2025, με 112 καταγεγραμμένα περιστατικά. Ακολουθούν η Γαλλία (107), η Μολδαβία (94), η Γερμανία (71) και οι ΗΠΑ (51). Κράτη-μέλη όπως η Πολωνία, το Βέλγιο, η Ρουμανία, η Ιταλία και η Ισπανία βρέθηκαν επίσης στο στόχαστρο, ενώ σημαντική δραστηριότητα εντοπίστηκε και εκτός ΕΕ, στην Αρμενία, τη Συρία, την Ακτή Ελεφαντοστού και την Ιαπωνία.
Από τα 540 περιστατικά που κατέγραψε η EEAS, το 29% αποδόθηκε στη Ρωσία και το 6% στην Κίνα. Ωστόσο, το 65% παρέμεινε χωρίς επίσημη απόδοση, αν και παρουσιάζει δείκτες συντονισμού με υποδομές που συνδέονται με ρωσικά ή κινεζικά δίκτυα. Τα ψηφιακά κανάλια που αναγνωρίστηκαν ως εμπλεκόμενα λειτουργούν κατά κύριο λόγο στη σκιά: μόλις το 9,5% συνδέεται άμεσα με κρατικό δρώντα, επίσημα κανάλια ή κρατικά ελεγχόμενα μέσα. Η συντριπτική πλειοψηφία (90,5%) αποτελείται από κρυφά ψηφιακά στοιχεία, δίκτυα συντονισμένης ανυπόστατης συμπεριφοράς και ψεύτικα μέσα ενημέρωσης που αποκρύπτουν τους πραγματικούς ιδιοκτήτες και τη χρηματοδότησή τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως πολλαπλασιαστής ισχύος
Ένα από τα πλέον ανησυχητικά ευρήματα της έκθεσης αφορά την εκθετική αύξηση της χρήσης εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Το 2025, το 27% των περιστατικών που εντόπισε η EEAS περιείχε τεχνικές σχετιζόμενες με AI, μία αύξηση κατά 259% σε σύγκριση με το 2024, από 41 σε 147 περιπτώσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πλέον πλήρως ενσωματωμένη στις επιχειρήσεις χειραγώγησης τόσο της Ρωσίας όσο και της Κίνας.
Η χρήση της εκτείνεται σε κάθε επίπεδο: δημιουργία κειμένου, συνθετικός ήχος και βίντεο, κλωνοποίηση φωνής, εικόνες παραγόμενες από αλγορίθμους, αλλά και μαζική μετάφραση σε δεκάδες γλώσσες. Δίκτυα όπως το Storm-1516 και το Operation Overload χρησιμοποιούν βίντεο δημιουργημένα με AI για να μιμούνται αξιωματούχους και δημοσιογράφους, ενώ το Spamouflage - η κινεζική υποδομή - έχει τελειοποιήσει βίντεο πλαστοπροσωπίας με χρήση AI για τη δυσφήμιση αντιφρονούντων. Παράλληλα, η ρωσική υποδομή Portal Kombat κατηγορείται ότι «εκπαιδεύει» LLMs πλημμυρίζοντας το Διαδίκτυο με χαμηλής ποιότητας πολυγλωσσικό περιεχόμενο, προκειμένου να επηρεάσει τα δεδομένα εκπαίδευσης της AI.
Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει ένα παράδοξο: παρά την κλιμάκωση, μεγάλο μέρος του υλικού που παράγεται με AI παραμένει χαμηλής ποιότητας. Οι δράστες προτιμούν την ποσότητα αντί της ποιότητας, με αποτέλεσμα η οργανική αλληλεπίδραση να παραμένει περιορισμένη. Ο στόχος δεν είναι η ακρίβεια αλλά η διαρκής παρουσία, τα αφηγήματα πρέπει να κυκλοφορούν αδιάκοπα.
Η χειραγώγηση ως κρατικό εργαλείο
Η Ρωσία εξακολουθεί να αξιοποιεί τη χειραγώγηση πληροφοριών ως κεντρικό εργαλείο κρατικής ισχύος, ενσωματωμένο στο ευρύτερο υβριδικό οπλοστάσιό της. Το 2025, η ρωσική υποδομή παραπληροφόρησης προσαρμόστηκε στρατηγικά: ενώ παλαιότερα στόχευε εξίσου την ΕΕ και τις ΗΠΑ, τώρα εστιάζει πιο συγκεντρωτικά στην Ευρώπη. Η ΕΕ παρουσιάζεται ως αντίπαλος, αντιδημοκρατική και επιθετική, ή εναλλακτικά υπερβολικά αδύναμη.
Οι εκλογικές διαδικασίες αποτέλεσαν και πάλι πρωταρχικό στόχο. Η Ρωσία στόχευσε εκλογές σε Γερμανία, Πολωνία, Ρουμανία, Μολδαβία, Τσεχία και Ακτή Ελεφαντοστού, ακολουθώντας ένα τυποποιημένο μοτίβο σε τρία στάδια: πρώτα η απονομιμοποίηση πολιτικών ηγετών μήνες πριν τις εκλογές, στη συνέχεια η εκμετάλλευση εσωτερικών διαιρέσεων κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, και τέλος η υπονόμευση της ακεραιότητας της ψηφοφορίας τις τελευταίες ημέρες. Αυτό ακριβώς το εγχειρίδιο εφαρμόστηκε στη Μολδαβία, όπου οι κοινοβουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου 2025 αντιμετώπισαν πρωτοφανές κύμα υβριδικών απειλών. Η χρηματοδότηση των ρωσικών επιχειρήσεων παραπληροφόρησης προβλέπεται να αυξηθεί περαιτέρω: ο προϋπολογισμός για τα κρατικά ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης θα φθάσει τα 146,3 δισεκατομμύρια ρούβλια (περίπου 1,56 δισ. ευρώ) το 2026, αυξημένος κατά 7% σε σχέση με το 2025.
Η αποσιώπηση ως στρατηγική
Η Κίνα ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση από τη Ρωσία, αν και οι δύο τακτικές αλληλοσυμπληρώνονται ευκαιριακά. Η κινεζική στρατηγική εστιάζει στην προβολή μιας θετικής εικόνας, η Κίνα ως δύναμη ειρήνης, αξιόπιστος εμπορικός εταίρος, ειδικά για τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου, ενώ παράλληλα απορρίπτει κάθε κριτική ως μεροληπτική.
Ωστόσο, πέρα από τη διάχυση αφηγημάτων, η Κίνα αξιοποιεί και πιο επιθετικές τακτικές, όπως η εκφοβισμός και η παρενόχληση κριτικών φωνών ακόμη και εκτός των συνόρων της. Η Διακρατική Καταστολή Πληροφοριών (Transnational Information Suppression) παραμένει κρίσιμο ζήτημα: στοχεύοντας μέσα ενημέρωσης, επιχειρήσεις, ακαδημαϊκούς, κοινωνία πολιτών αλλά και μεμονωμένα άτομα της διασποράς και τις οικογένειές τους, η Κίνα χειραγωγεί το πληροφοριακό περιβάλλον αποσιωπώντας αυθεντικές κριτικές φωνές και γεμίζοντας τον κενό χώρο με περιεχόμενο ευθυγραμμισμένο με τους στρατηγικούς της στόχους.
Η υποδομή Paperwall, που εκτέθηκε το 2024, γνώρισε τη μεγαλύτερη επέκτασή της: 108 νέα domains, 40 νέες χώρες-στόχοι, περιεχόμενο σε 15 νέες γλώσσες. Πολλές από αυτές τις ιστοσελίδες τροφοδοτούνται πλέον με περιεχόμενο μεταφρασμένο από ρωσικές πηγές, συμπεριλαμβανομένων κρατικά ελεγχόμενων μέσων.
Η EEAS τονίζει ότι η χειραγώγηση πληροφοριών λειτουργεί πλέον ως βιομηχανία, ένα πολυεπίπεδο επιχειρηματικό οικοσύστημα στο οποίο οι δραστηριότητες σχεδιάζονται, χρηματοδοτούνται και ανατίθενται σε υπεργολάβους. Οι εκλογές της Κυριακής στην Ουγγαρία έδειξαν, πάντως, πως ακόμα και με ελεγχόμενη πληροφόρηση και αξιοποίηση κάθε εργαλείου προπαγάνδας, οι ψηφοφόροι είναι αρκετά ανθεκτικοί!