Την εκτίμηση ότι η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα υπερβαίνει κατά πολύ την τυπική διπλωματική ατζέντα και επανακαθορίζει τον γεωπολιτικό χάρτη της περιοχής διατυπώνει ο διεθνολόγος Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος.
Όπως εξηγεί ο ίδιος στο iefimerida.gr, αν και επισήμως οι επαφές εστιάζουν στην παράτυπη μετανάστευση, την ασφάλεια των συνόρων και την καταπολέμηση του διασυνοριακού εγκλήματος, υπό το πρίσμα της γεωπολιτικής ανάλυσης καθίσταται σαφές ότι ο τομέας της ενέργειας -και ειδικότερα η προώθηση του αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη- αποτελεί τον κεντρικό στρατηγικό πυρήνα των επαφών.
Το ηχηρό μήνυμα της απουσίας της Άγκυρας
Ο κ. Δεσποτόπουλος δίνει εξέχουσα σημασία στη σημειολογία της απουσίας της τουρκικής πρωτεύουσας από το δρομολόγιο του Αμερικανού αξιωματούχου. Στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεων, ο διπλωματικός αυτός συμβολισμός υποδηλώνει, κατά τον ίδιο, μια ποιοτική μεταβολή: η Ελλάδα αντιμετωπίζεται πλέον ως αυτοτελής στρατηγικός εταίρος και όχι ως μεταβλητή μιας παραδοσιακής πολιτικής τήρησης ίσων αποστάσεων.
«Αν και οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις διατηρούν τη στρατηγική τους σημασία λόγω περίπλοκων περιφερειακών αλληλεξαρτήσεων, η εν λόγω διαφοροποίηση συνιστά ένα σαφές μήνυμα στρατηγικής προτεραιοποίησης, το οποίο αποκωδικοποιείται ευχερώς από την τουρκική διπλωματία», επισημαίνει χαρακτηριστικά.
Η αναβάθμιση του «3+1» και ο Κάθετος Διάδρομος
Σύμφωνα με την ανάλυση του Έλληνα διεθνολόγου, η προστιθέμενη αξία της επίσκεψης εντοπίζεται στην εμβάθυνση πολυμερών σχημάτων συνεργασίας, όπως η πρωτοβουλία «3+1» (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ) και η ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου.
Το σχήμα «3+1» μετεξελίσσεται από ένα απλό διακυβερνητικό φόρουμ σε ένα σταθερό πλέγμα κοινών συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο, προάγοντας τη συστημική σταθερότητα. Συγχρόνως, ο Κάθετος Άξονας αναβαθμίζει τον γεωοικονομικό ρόλο της Ελλάδας, μετατρέποντάς την από χώρα διέλευσης σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ανάγκη διασφάλισης των κρίσιμων υποδομών της.
Το «ανάχωμα» στις τουρκικές πιέσεις για το καλώδιο Κρήτης-Κύπρου
Στο πλαίσιο αυτό, ο Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος αναδεικνύει το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου ως πεδίο εντάσεων, εξαιτίας της πάγιας αναθεωρητικής πολιτικής της Τουρκίας. Για τον ίδιο, η σύμπλευση της ελληνικής νομικής επιχειρηματολογίας με την αμερικανική γεωπολιτική ισχύ κρίνεται κομβική.
«Η αποτελεσματική διπλωματική παρέμβαση αφορά στην άσκηση επιρροής που καθιστά σαφές ότι τα έργα ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια δεν υπόκεινται σε γεωπολιτικούς καταναγκασμούς. Η εμπλοκή, δε, αμερικανικών επιχειρηματικών και χρηματοδοτικών φορέων προσδίδει στο έργο υλική ισχύ, λειτουργώντας ως ισχυρό αποτρεπτικό μέσο», λέει.
Ιστορική ωρίμανση, αλλά και εθνική ευθύνη
Ο γνωστός διεθνολόγος εκτιμά ότι η στρατηγική σχέση μεταξύ Αθήνας και Ουάσιγκτον διέρχεται μια φάση ιστορικής ωρίμανσης. Το περιφερειακό σύστημα ασφάλειας λειτουργεί πρακτικά ως θεσμικό αντίβαρο στον τουρκικό αναθεωρητισμό, αποτελώντας ένα σύνθετο δίκτυο αλληλεξάρτησης, το οποίο αυξάνει δυσανάλογα το κόστος οποιασδήποτε μονομερούς ενέργειας.
Τα στρατηγικά οφέλη για την Ελλάδα εντοπίζονται στη διεύρυνση της αποτρεπτικής της ικανότητας μέσω ισχυρών εξωτερικών ερεισμάτων και στην ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας.
Ωστόσο, ο κ. Δεσποτόπουλος σπεύδει να κλείσει με μια υπενθύμιση: Η εδραίωση συμμαχιών δεν υποκαθιστά την ανάγκη ενεργητικής διπλωματίας. Μια ορθολογική στρατηγική εθνικής ασφάλειας βασίζεται σε δύο πυλώνες: την ισχυρή αποτροπή και τη διατήρηση ανοιχτών διαύλων θεσμικού διαλόγου. Η αμερικανική παρουσία ενισχύει τον πρώτο πυλώνα, αφήνοντας τη διαχείριση του δεύτερου στην αποκλειστική ευθύνη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.