Η συγκυρία της ευρωτουρκικής ατζέντας άμυνας και η αυξημένη γεωπολιτική αξία της Ανατολικής Μεσογείου φέρνουν ξανά το Κυπριακό στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών συζητήσεων.
Σε μια συγκυρία κατά την οποία η Τουρκία συνεχίζει να επιδιώκει την εμβάθυνση της συνεργασίας της με την Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας, ενώ παράλληλα η ενέργεια και η διασυνδεσιμότητα βρίσκονται πολύ ψηλά στην αμερικανική ατζέντα για την Ανατολική Μεσόγειο, η Αθήνα θεωρεί πως το Κυπριακό ενδέχεται να αποκτήσει εκ νέου περιθώρια κίνησης. Η γεωγραφία αναβαθμίζει τον ρόλο της Κύπρου, οι γεωπολιτικές ανάγκες αυξάνονται και, σε αυτό το περιβάλλον, εκτιμάται πως συζητήσεις για το Κυπριακό θα μπορούσαν –υπό προϋποθέσεις– να αποκτήσουν νέα δυναμική.
Αυτή η ανάγνωση εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί, λίγο πριν από την κρίσιμη συνάντηση κορυφής στην τουρκική πρωτεύουσα στο πλαίσιο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, η Αθήνα επιλέγει να βάλει το Κυπριακό στο τραπέζι. Η χθεσινή τηλεφωνική επικοινωνία Χριστοδουλίδη–Μητσοτάκη δεν αντιμετωπίζεται ως μια τυπική ανταλλαγή απόψεων, αλλά ως ένδειξη συντονισμού και προετοιμασίας για το πώς το ζήτημα θα «κουμπώσει» στη συνολική συζήτηση με την Άγκυρα.
Το Κυπριακό στην Ατζέντα του ΟΗΕ: Οι εξελίξεις μετά τη συνάντηση Γεραπετρίτη–Γκουτέρες
Παρότι το Κυπριακό είναι, ως γνωστόν, διεθνές πρόβλημα και όχι διμερές ζήτημα Ελλάδας–Τουρκίας, στην πράξη ο ρόλος της Τουρκίας είναι κομβικός. Η Άγκυρα κατευθύνει τις εξελίξεις στα κατεχόμενα και χωρίς τη δική της συναίνεση δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος. Υπό αυτή την έννοια, η Αθήνα εκτιμά ότι το Κυπριακό δεν μπορεί να απουσιάζει από την ατζέντα μιας συνάντησης κορυφής, ακόμη κι αν δεν συζητηθεί ως αυτοτελές κεφάλαιο.
Προηγήθηκε άλλωστε και η συνάντηση Γεραπετρίτη–Γκουτέρες, στο πλαίσιο της οποίας κατέστη σαφές ότι το Κυπριακό παραμένει στην ατζέντα του ΟΗΕ, χωρίς όμως να έχει ωριμάσει το έδαφος για επόμενα βήματα.
Το Κυπριακό στη σκιά των ελληνοτουρκικών σχέσεων
Η ελληνική προσέγγιση βασίζεται στη λογική ότι ένα λειτουργικό κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δημιουργεί πολιτικό χώρο και για το Κυπριακό. Ο πολιτικός διάλογος, η θετική ατζέντα και η συνεργασία σε πρακτικά πεδία συνιστούν το υπόβαθρο πάνω στο οποίο μπορεί, έστω σταδιακά, να ξανανοίξει η συζήτηση για την επανεκκίνηση της διαδικασίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Αντίθετα, ένα περιβάλλον έντασης καθιστά κάθε τέτοια προσπάθεια εκ προοιμίου αδύνατη.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το άνοιγμα που επιχειρεί το τελευταίο διάστημα η Λευκωσία προς την τουρκική πλευρά, αλλά και η προσπάθεια Αθήνας και Λευκωσίας να επανακτήσουν κοινό βηματισμό μετά από μια περίοδο όπου είχαν καταγραφεί αποκλίσεις. Η εκτίμηση που κυριαρχεί είναι ότι χωρίς στοιχειώδη σύμπλευση των δύο πλευρών, το Κυπριακό δεν μπορεί να αποκτήσει βάρος ούτε στο διπλωματικό πεδίο ούτε στη συζήτηση για τις ευρωτουρκικές σχέσεις.
Η Αθήνα επαναφέρει το Κυπριακό στο τραπέζι -Ποιες είναι οι προοπτικές
Την ίδια ώρα, το Κυπριακό παραμένει σε φάση στασιμότητας. Οι προσπάθειες για επανεκκίνηση της διαδικασίας δεν έχουν αποδώσει μέχρι στιγμής, καθώς δεν υπάρχει συμφωνία ούτε για το από πού θα ξεκινήσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις ούτε για περιορισμένα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, ενώ δεν διαφαίνεται προς το παρόν προοπτική σύγκλησης νέας άτυπης διευρυμένης διάσκεψης.
Η ύπαρξη πιο διαλλακτικής ηγεσίας στα κατεχόμενα δεν αρκεί για να αλλάξει την εικόνα, όσο η Τουρκία δεν δείχνει έμπρακτα διάθεση μετακίνησης. Ωστόσο, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική και η τουρκική επιθυμία συμμετοχής σε αυτή δημιουργούν, κατά εκτιμήσεις, νέα κίνητρα για πιο πραγματιστικές επιλογές από την Άγκυρα.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Αθήνα επαναφέρει το Κυπριακό στο τραπέζι πριν από την Άγκυρα, εντάσσοντάς το στη συνολική εικόνα των θεμάτων που διαμορφώνουν την ατζέντα της συνάντησης. Το κατά πόσο και με ποιον τρόπο θα υπάρξει συνέχεια στο ζήτημα θα εξαρτηθεί από τις ευρύτερες ισορροπίες που θα διαμορφωθούν στη νέα φάση των ελληνοτουρκικών επαφών.