Υπάρχουν γωνιές της Αθήνας που τις προσπερνάμε καθημερινά χωρίς να αντιλαμβανόμαστε πόση Ιστορία κρύβεται πίσω από τις μάντρες τους. Ο Κεραμεικός είναι μία από αυτές.
Ένας αρχαιολογικός χώρος που βρίσκεται στην καρδιά μιας από τις πιο ζωντανές γειτονιές της πόλης, αλλά για χρόνια έμοιαζε περισσότερο απομονωμένος από τον αστικό ιστό παρά αναπόσπαστο κομμάτι του.
Ο Κεραμεικός ανακτά τη θέση του στον αστικό και τουριστικό χάρτη
Ανάμεσα στην Ερμού, στην Πειραιώς και την Ασωμάτων βρίσκεται ένας τόπος που υπήρξε εργαστήριο, δρόμος, πύλη της πόλης και κυρίως το σημαντικότερο νεκροταφείο της αρχαίας Αθήνας.
Το όνομά του μαρτυρά την πρώτη του ταυτότητα. Εδώ εγκαταστάθηκαν αγγειοπλάστες και αγγειογράφοι, αξιοποιώντας τα αργιλώδη εδάφη γύρω από τον μικρό Ηριδανό για την παραγωγή των περίφημων αττικών αγγείων.
Οι συχνές πλημμύρες του Ηριδανού δεν ευνόησαν την κατοίκηση της περιοχής και σταδιακά ο Κεραμεικός μετατράπηκε σε χώρο ταφής. Τάφοι, επιτύμβιες στήλες και μνημεία σημάδεψαν τον Κεραμεικό ακολουθώντας την εξέλιξη της Αθήνας από την αρχαϊκή έως την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή εποχή. Ανάμεσά τους, περίφημα αττικά αγγεία που συνόδευσαν τους νεκρούς στην τελευταία τους κατοικία, αλλά και η περίφημη οινοχόη του Διπύλου, ένα από τα παλαιότερα δείγματα ελληνικής αλφαβητικής γραφής.
Ένας ζωντανός δημόσιος χώρος εντάχθηκε στην καθημερινότητα της Αθήνας
Σήμερα ο Κεραμεικός δεν είναι απλά ένα παράθυρο στην αρχαία Αθήνα.
Είναι ένας τόπος όπου το παρελθόν εξακολουθεί να συνυπάρχει με τη σημερινή ζωή της πόλης και πλέον, μετά τις πρόσφατες εργασίες ανάδειξης και αναβάθμισης, από το ΥΠΠΟ, η σχέση αυτή γίνεται ακόμη πιο άμεση.
Ο αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού είναι πλέον ανοιχτός προς τη γειτονιά και προσκαλεί τους Αθηναίους να τον γνωρίσουν ξανά, όχι μόνο ως μνημείο αλλά ως μέρος μιας σύγχρονης αστικής βόλτας.
Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών ανάδειξης, ο Κεραμεικός αποκτά νέες εισόδους, περισσότερη φύτευση, σύγχρονες υποδομές και κυρίως έναν διαφορετικό τρόπο να συναντά την πόλη. Περισσότερα από 3.500 δέντρα και φυτά προστέθηκαν στον χώρο, αποκαθιστώντας σε μεγάλο βαθμό το τοπίο και ενισχύοντας την περιβαλλοντική του ποιότητα. Το αρχαίο τοπίο δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένας απομονωμένος αρχαιολογικός θύλακας, αλλά ως ένας ζωντανός δημόσιος χώρος που μπορεί να ενταχθεί στην καθημερινότητα της Αθήνας.
Η νέα είσοδος από την Ερμού
Η πρώτη εικόνα για τον επισκέπτη έρχεται από την οδό Ερμού. Εκεί όπου μέχρι πρόσφατα υπήρχε ένας πρόχειρος οικίσκος που στέγαζε το εκδοτήριο και ένα μικρό πωλητήριο, δημιουργήθηκε ένα σύγχρονο κτίριο υποδοχής.
Η είσοδος λειτουργεί πλέον περισσότερο ως πέρασμα από τη σημερινή Αθήνα στην αρχαία πόλη. Τον επισκέπτη υποδέχεται το αντίγραφο του επιτύμβιου ναΐσκου του Αριστοναύτη, ενώ στον αύλειο χώρο έχει δημιουργηθεί μια μικρή υπαίθρια έκθεση επιτύμβιων μνημείων. Είναι μια πρώτη υπενθύμιση ότι εδώ, πριν από αιώνες, βρισκόταν ένας από τους σημαντικότερους χώρους της αρχαίας Αθήνας: ο τόπος όπου συνυπήρχαν η καθημερινότητα, η εργασία, η οδική κίνηση και οι ταφικές τελετές.
Ασωμάτων, ο αρχαιολογικός χώρος συναντά τη γειτονιά
Η δεύτερη σημαντική αλλαγή βρίσκεται στην οδό Ασωμάτων, απέναντι από την οδό Διπύλου. Εκεί δημιουργήθηκε νέα έξοδος του αρχαιολογικού χώρου, μαζί με τις απαραίτητες υποδομές, σε μια έκταση περίπου 1.700 τετραγωνικών μέτρων.
Το σημείο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για έναν ακόμη λόγο. Για δεκαετίες καταλάμβαναν τον χώρο ημιερειπωμένα κτίρια παλιών κατοικιών και καταστημάτων, τα οποία είχαν απαλλοτριωθεί από το υπουργείο Πολιτισμού. Σήμερα, στη θέση τους βρίσκεται ένα νέο πολυλειτουργικό κτίριο, σχεδιασμένο όχι μόνο για να εξυπηρετεί τον επισκέπτη αλλά και για να τον κρατά στον χώρο.
Αναψυκτήριο, πωλητήριο, χώροι ανάπαυσης, μελέτης και δημιουργικής απασχόλησης για παιδιά συνθέτουν ένα διαφορετικό μοντέλο αρχαιολογικού χώρου. Έναν χώρο όπου μπορεί κανείς να σταθεί, να ξεκουραστεί, να περιηγηθεί με τα παιδιά του ή απλώς να κάνει μια στάση μέσα στη διαδρομή του στην πόλη. Ιδιαίτερη μέριμνα έχει δοθεί στην προσβασιμότητα, με υποδομές για ηλικιωμένους και εμποδιζόμενα άτομα.
Τα μνημεία που βγαίνουν στον δρόμο
Η βόλτα στην Ασωμάτων αποκαλύπτει και μια σειρά από σημαντικά επιτύμβια μνημεία των ρωμαϊκών χρόνων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η εντυπωσιακή σαρκοφάγος της Φιλωτέρας, ενώ στον αύλειο χώρο μια συλλογή πιθαριών δημιουργεί έναν ενδιαφέροντα διάλογο ανάμεσα στην αρχαιολογία και τη νεότερη ιστορία της περιοχής. Δεν είναι τυχαία η επιλογή των πιθαριών. Ο ίδιος ο Κεραμεικός έχει συνδέσει, όπως προαναφέρθηκε, το όνομά του με την κεραμική παραγωγή.
Η συλλογή, προϊόν συνεργασίας της Εφορείας Αρχαιοτήτων με το Μουσείο Νεότερου Ελληνισμού και το Κέντρο Μελέτης Νεώτερης Κεραμικής, λειτουργεί έτσι σαν μια γέφυρα ανάμεσα στον αρχαίο και τον νεότερο Κεραμεικό.
Στον ίδιο χώρο συναντά κανείς και τη «Μεταβίβαση» της Μαρίας Λοϊζίδου, έργο που δωρήθηκε από τον Οργανισμό ΝΕΟΝ στο υπουργείο Πολιτισμού. Η παρουσία της σύγχρονης τέχνης μέσα σε έναν αρχαιολογικό χώρο προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο ανάγνωσης, δημιουργώντας έναν διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
Μια διαφορετική βόλτα στην Αθήνα
Το ενδιαφέρον, τελικά, δεν βρίσκεται μόνο στις νέες υποδομές. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ο Κεραμεικός επιχειρεί να αλλάξει τη σχέση του με την πόλη.
Η νέα έξοδος στην Ασωμάτων σημαίνει ότι ο αρχαιολογικός χώρος δεν τελειώνει πλέον απλώς σε μια πύλη, συνομιλεί με τον δρόμο, τη γειτονιά, τα καταστήματα και τους ανθρώπους της.
Ο επισκέπτης μπορεί να ξεκινήσει από την Ερμού, να περιηγηθεί ανάμεσα στα μνημεία, να βρεθεί στην Ασωμάτων και από εκεί να συνεχίσει τη βόλτα του στον σημερινό Κεραμεικό και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη αλλαγή.
Ο αρχαιολογικός χώρος γίνεται μέρος της καθημερινής Αθήνας
Ο αρχαιολογικός χώρος γίνεται περισσότερο μέρος της καθημερινής Αθήνας. Όχι μόνο ένας προορισμός για τον επισκέπτη της πόλης ή για μια οργανωμένη επίσκεψη, αλλά ένας τόπος στον οποίο μπορεί να επιστρέψει ο ίδιος ο Αθηναίος για έναν περίπατο, μια στάση, μια πολιτιστική εμπειρία ή απλώς για να δει τη γειτονιά του με διαφορετικό βλέμμα.
Με την αποκατάσταση του ανάγλυφου, τη νέα φύτευση και τις υποδομές που δημιουργήθηκαν, ο Κεραμεικός επιχειρεί να ανακτήσει τη θέση του στον αστικό χάρτη και μαζί του, ένα κομμάτι της ιστορικής Αθήνας επιστρέφει στη σύγχρονη ζωή της πόλης.
Φωτογραφίες: (ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΤΑΓΙΑΝΝΗΣ/EUROKINISSI)