Θετικά σήματα για τον Κάθετο Διάδρομο εστάλησαν το τελευταίο διάστημα από δυο αγορές-κλειδιά για να περάσει σε πλήρη εμπορική λειτουργία το εμβληματικό project για μεταφορά μη ρωσικού αερίου (κυρίως αμερικανικού LNG) από τα τερματικά της Ελλάδας προς την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, τη Βουλγαρία και την Ουγγαρία.
Το μήνυμα της Βουλγαρίας
Πιο συγκεκριμένα, σε μια εφ΄όλης της ύλης ομιλία του χθες (Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου) ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας, Ρούμεν Ράντεφ, έστειλε ισχυρό μήνυμα μεγαλύτερης αξιοποίησης των υποδομών του Κάθετου Διαδρόμου, δηλώνοντας ότι η Σόφια είναι έτοιμη να μεταφέρει σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες αμερικανικού LNG στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, ιδιαίτερα ενόψει της επικείμενης απαγόρευσης της ΕΕ στις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου από το 2027. Πρόσθεσε, δε, ότι η χώρα του διαθέτει ελεύθερη πρόσβαση στα τερματικά LNG της Ελλάδας, δηλαδή στο FSRU της Αλεξανδρούπολης (όπου η κρατική εταιρεία μεταφοράς αερίου της Βουλγαρίας Bulgartransgaz έχει μετοχική συμμετοχή) και στη Ρεβυθούσα, καθώς και στον Διαβαλκανικό Αγωγό Φυσικού Αερίου, ο οποίος μπορεί να λειτουργεί με αντίστροφη ροή, κάτι που συνιστά το βασικό πλαίσιο λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου.
Η στροφή 180 μοιρών της Ουγγαρίας σε σχέση με το ρωσικό αέριο
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση του Πέτερ Μάγιαρ στη Βουδαπέστη έβαλε στο τραπέζι τη δυνατότητα πλήρους κάλυψης των αναγκών της Ουγγαρίας σε φυσικό αέριο, χωρίς ρωσικές προμήθειες έως τον Οκτώβριο του 2027, σε μια εξέλιξη που μπορεί να αναδιατάξει τις ροές φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και να ενισχύσει τον ρόλο του Κάθετου Διαδρόμου και κατ΄ επέκταση των τερματικών LNG της Ελλάδας που αποτελούν την αφετηρία του.
Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις του υπουργού Οικονομίας και Ενέργειας της χώρας, Ιστβάν Καπιτάνι, η χώρα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες ώστε να μπορεί έως το φθινόπωρο του 2027 (οπότε και απαγορεύονται πλήρως οι εισαγωγές ρωσικού αερίου στην ΕΕ σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα του Κανονισμού Repower EU) να εξασφαλίζει το σύνολο των αναγκαίων ποσοτήτων αερίου από μη ρωσικές πηγές. Ο ίδιος διευκρίνισε μάλιστα ότι η εξάρτηση της Ουγγαρίας από τη Ρωσία δεν οφείλεται στην απουσία εναλλακτικών οδεύσεων, αλλά κυρίως στο γεγονός ότι μέχρι σήμερα το ρωσικό αέριο αποτελούσε την οικονομικότερη επιλογή.
Τι σημαίνει η αλλαγή
Η αλλαγή είναι μεγάλη για μία από τις πλέον εξαρτημένες από τη Ρωσία ενεργειακές αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Κομισιόν για την Ουγγαρία, το 74% των εισαγωγών φυσικού αερίου της χώρας το 2025 προερχόταν από τη Ρωσία, με βασική πύλη τον TurkStream και στη συνέχεια τον Balkan Stream μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας. Το μέγεθος της πρόκλησης αποτυπώνεται στο μακροχρόνιο συμβόλαιο της κρατικής MVM με την Gazprom. Οι δύο πλευρές υπέγραψαν το 2021 δεκαπενταετή σύμβαση για την προμήθεια έως 4,5 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως.
Το σήμα από τη Βουδαπέστη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς η Ουγγαρία επί Βίκτορ Όρμπαν είχε αντιταχθεί στην ευρωπαϊκή στρατηγική απεξάρτησης από τη Ρωσία. Σήμερα, όμως, μετά την αλλαγή του καθεστώτος, η κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι από τεχνικής πλευράς η αντικατάσταση των ποσοτήτων είναι εφικτή. Δεν είναι μάλιστα τυχαίο ότι σε παλαιότερες δηλώσεις του ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, είχε εντάξει την Ουγγαρία στις χώρες όπου επιδιώκει να συνάψει μακροπρόθεσμα συμβόλαια προμήθειας LNG, στο πλαίσιο της διακλάδωσης του Κάθετου Διαδρόμου προς δυσμάς, δηλαδή από Ρουμανία προς Ουγγαρία και Σλοβακία, για την οποία εργάζονται οι Διαχειριστές Συστημάτων Φυσικού Αερίου των χωρών που εμπλέκονται στο project.
Στο κάδρο το αμερικανικό LNG μέσω Κάθετου Διαδρόμου.
Μεταξύ των εναλλακτικών επιλογών της Βουδαπέστης περιλαμβάνονται μεγαλύτερες ροές αερίου από τη Ρουμανία, την Κροατία και τη Σλοβακία, αλλά και LNG -κατά βάση αμερικανικό- που εισέρχεται από την Ελλάδα και κατευθύνεται βόρεια μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας, δηλαδή μέσω των υποδομών του Κάθετου Διαδρόμου. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης εισόδου LNG για την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, αξιοποιώντας τη Ρεβυθούσα και το FSRU Αλεξανδρούπολης.
Η ζήτηση από την Ουγγαρία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η αντικατάσταση ακόμη και μέρους των 4,5 bcm του συμβολαίου της Gazprom θα μπορούσε να δημιουργήσει σταθερή αγορά για μεγάλες ποσότητες LNG που φθάνουν στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Οι περιορισμοί στις διασυνδέσεις
Η ύπαρξη εναλλακτικών πηγών δεν σημαίνει, όμως, αυτομάτως ότι οι ποσότητες μπορούν να φτάσουν χωρίς περιορισμούς στην Ουγγαρία. Η ιστοσελίδα SeeEnergy επισημαίνει ότι η διασύνδεση Arad-Szeged μεταξύ Ρουμανίας και Ουγγαρίας λειτουργεί ήδη κοντά στα όριά της σε περιόδους αυξημένων ροών προς τον Βορρά. Αυτό σημαίνει ότι μεγαλύτερες ποσότητες LNG από την Ελλάδα ή πρόσθετη παραγωγή από τη Ρουμανία δεν μπορούν κατ’ ανάγκη να μεταφραστούν σε ισόποση αύξηση των εισαγωγών της Ουγγαρίας χωρίς ενίσχυση των διασυνδέσεων. Ένα άλλο ζήτημα είναι το κόστος, με αρμόδιους παράγοντες να επισημαίνουν ότι η επιτυχία των νότιων διαδρομών (από Ελλάδα και Κροατία) δεν θα κριθεί μόνο από το εάν υπάρχει φυσική δυναμικότητα, αλλά και από το εάν το τελικό κόστος διαμορφωθεί σε ανταγωνιστικά επίπεδα σε σχέση με άλλες εναλλακτικές πηγές προμήθειας.