Σε σαρωτική αναθεώρηση του πλαισίου φορολόγησης των καπνικών προϊόντων προσανατολίζεται η ΕΕ, με στόχο την αύξηση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης στα τσιγάρα και στον καπνό, αλλά και την επέκταση της φορολόγησης σε νεότερα προϊόντα όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα.
Στο τραπέζι βρίσκεται, παράλληλα, η σημαντική μείωση της ενδεικτικής ποσότητας τσιγάρων που μπορούν να μεταφέρουν οι ιδιώτες από μια χώρα της ΕΕ σε άλλη για προσωπική χρήση, από 800 σε μόλις 200 τσιγάρα.
Την πρωτοβουλία για την αναθεώρηση έχει αναλάβει η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, η οποία επιχειρεί να ξεπεράσει το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις ενόψει της συνεδρίασης των υπουργών Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ecofin), σήμερα, 9 Νοεμβρίου.
Η πρόταση συμβιβασμού, που διαβιβάστηκε στις εθνικές αντιπροσωπείες, προβλέπει υψηλότερα κατώτατα επίπεδα φορολόγησης, αλλά και μεταβατική περίοδο προσαρμογής έως το 2036 για δέκα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Η σημερινή ευρωπαϊκή οδηγία χρονολογείται από το 2011 και θεωρείται πλέον παρωχημένη, καθώς δεν ανταποκρίνεται στις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην αγορά καπνού και νικοτίνης, επισημαίνει η La Repubblica σε πρόσφατο δημοσίευμά της.
Η αναθεώρησή της αποσκοπεί στην προσαρμογή των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης στα παραδοσιακά καπνικά προϊόντα, αλλά και στη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου για προϊόντα που μέχρι σήμερα δεν υπάγονταν σε εναρμονισμένη ευρωπαϊκή φορολόγηση.
Αυξήσεις στους ελάχιστους φόρους των τσιγάρων έως το 2032
Σύμφωνα με το σχέδιο, για τα συμβατικά τσιγάρα προβλέπεται ελάχιστος ειδικός φόρος κατανάλωσης 140 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα από τον Ιούλιο του 2028. Το όριο θα αυξηθεί στα 170 ευρώ από το 2030 και θα φτάσει τα 200 ευρώ από το 2032.
Την ίδια χρονιά θα τεθεί πλήρως σε εφαρμογή, υπό την επιφύλαξη των προβλεπόμενων εξαιρέσεων, και η απαίτηση οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 60% της σταθμισμένης μέσης λιανικής τιμής των τσιγάρων.
Οι προβλέψεις αυτές δεν συνεπάγονται, ωστόσο, αυτόματη αύξηση της τιμής κάθε πακέτου κατά συγκεκριμένο ποσό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καθορίζει τα ελάχιστα επίπεδα φορολόγησης που οφείλουν να εφαρμόζουν τα κράτη-μέλη, αφήνοντάς τους τη δυνατότητα να επιβάλλουν υψηλότερους φόρους και να διαμορφώνουν ανάλογα την τελική τιμή λιανικής.
Παράταση έως το 2036 για την Ελλάδα και άλλες εννέα χώρες
Η ιρλανδική προεδρία επιχειρεί να εξασφαλίσει τη συναίνεση των κρατών-μελών, προσφέροντας μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο προσαρμογής στις χώρες που θα χρειαστεί να προχωρήσουν σε σημαντικές αυξήσεις της φορολογίας.
Συγκεκριμένα, δέκα χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Ιταλία, η Βουλγαρία, η Ισπανία, η Κροατία, η Κύπρος, το Λουξεμβούργο, η Πορτογαλία, η Ρουμανία και η Σλοβενία, πέτυχαν στην υπό συζήτηση πρόταση να μεταθέσουν την πλήρη συμμόρφωσή τους με τα νέα όρια έως την 1η Ιανουαρίου 2036, αντί για το 2028, σύμφωνα με το κείμενο που έχει τεθεί στις διαβουλεύσεις.
Πρόκειται για κράτη στα οποία, προκειμένου να επιτευχθούν τα νέα επίπεδα φορολόγησης, θα απαιτούνταν μέση ετήσια αύξηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα τσιγάρα μεγαλύτερη του 2,35% σε σύγκριση με το 2025. Η ίδια ευελιξία θα ισχύει και για τον λεπτοκομμένο καπνό που χρησιμοποιείται στα χειροποίητα τσιγάρα.
Με βάση πρόσφατη έρευνα του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), αν γίνονταν πράξη οι φορολογικές κατευθύνσεις, ένα πακέτο τσιγάρα θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα 13 ευρώ στο σενάριο μιας μεγαλύτερης επιβάρυνσης.
Ωστόσο, σε μια πιο πιθανή εκτίμηση, το πακέτο στις πλέον δημοφιλείς μάρκες τσιγάρων στην Ελλάδα θα μπορούσε να φτάσει στα 6,50 ευρώ, από 4,80 ευρώ.
Από τέσσερις κούτες σε μία για τις αγορές μεταξύ κρατών-μελών
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόταση για τις διασυνοριακές αγορές καπνικών προϊόντων. Η ιρλανδική προεδρία προτείνει να μειωθεί από 800 σε 200 τσιγάρα η ενδεικτική ποσότητα που μπορεί να μεταφέρει ένας ιδιώτης από ένα κράτος-μέλος σε άλλο, θεωρώντας ότι προορίζονται για προσωπική κατανάλωση.
Με άλλα λόγια, το ενδεικτικό όριο θα περιοριστεί από τέσσερις κούτες σε μία. Η υπέρβαση της ποσότητας αυτής δεν θα συνεπάγεται αυτομάτως απαγόρευση μεταφοράς ή επιβολή προστίμου. Οι εθνικές αρχές θα εξακολουθούν να αξιολογούν τη φύση της αγοράς, προκειμένου να διαπιστώσουν εάν τα προϊόντα προορίζονται πράγματι για προσωπική χρήση ή για εμπορική εκμετάλλευση.
Νέοι φόροι στα ηλεκτρονικά τσιγάρα και στα σακουλάκια νικοτίνης
Η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται στα συμβατικά τσιγάρα. Για πρώτη φορά προτείνεται η καθιέρωση ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης στα υγρά των ηλεκτρονικών τσιγάρων, ακόμη και σε εκείνα που δεν περιέχουν νικοτίνη.
Η αρχική φορολόγηση προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 20% της λιανικής τιμής ή στα 20 λεπτά του ευρώ ανά χιλιοστόλιτρο, με σταδιακές αυξήσεις έως το 2032. Επιπλέον, προβλέπεται η περιοδική αναπροσαρμογή των φορολογικών ορίων με βάση τον πληθωρισμό εφόσον υπάρξει ομόφωνη απόφαση των 27 κρατών-μελών.
Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκονται και τα σακουλάκια νικοτίνης χωρίς καπνό, τα οποία έχουν ιδιαίτερα μεγάλη διάδοση στη Σουηδία. Η Ιρλανδία προτείνει αρχικό ελάχιστο φόρο που θα αντιστοιχεί στο 10% της τιμής λιανικής ή στα 30 ευρώ ανά κιλό. Από το 2032 το επίπεδο αυτό θα μπορούσε να αυξηθεί στο 50% ή στα 50 ευρώ ανά κιλό.
Ωστόσο, το τελικό ύψος της φορολόγησης θα πρέπει να συμφωνηθεί απευθείας από τους υπουργούς Οικονομικών. Στο τραπέζι παραμένουν, επίσης, οι ισπανικές προτάσεις σχετικά με τη φορολόγηση του λεπτοκομμένου καπνού.
Η Σουηδία αντιδρά, η Γαλλία βλέπει περιθώριο συμφωνίας
Το βασικό πολιτικό εμπόδιο για την επίτευξη συμφωνίας παραμένει η φορολόγηση στα σακουλάκια νικοτίνης, καθώς η Σουηδία, όπου τα συγκεκριμένα προϊόντα είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα, εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι στις προτεινόμενες επιβαρύνσεις. Όπως επισημαίνει η ιταλική εφημερίδα, ενώ το Δουβλίνο πιέζει για την προώθηση της μεταρρύθμισης, η Στοκχόλμη αποτελεί τον βασικό παράγοντα που επιβραδύνει τις διαπραγματεύσεις.
Σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο διπλωμάτη, η ιρλανδική προεδρία θεωρεί πως η συμφωνία βρίσκεται κοντά, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι απαιτούνται ακόμη συμβιβασμοί. Για την έγκριση της αναθεώρησης είναι απαραίτητη η ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών.
Η Γαλλία έχει εκφράσει την υποστήριξή της στο γενικό πλαίσιο της συμβιβαστικής πρότασης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση των ορίων για τις διασυνοριακές αγορές, στην προσαρμογή της φορολογίας με βάση την αγοραστική δύναμη και στην αναπροσαρμογή των φόρων σύμφωνα με τον πληθωρισμό.
Πηγές του γαλλικού υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών εμφανίζονται αισιόδοξες ότι μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία στη σημερινή συνεδρίαση του Ecofin, επισημαίνοντας ωστόσο πως απαιτείται προσοχή μέχρι να εξεταστεί πλήρως η τελευταία εκδοχή της πρότασης.
Το αποτέλεσμα της συνεδρίασης της 9ης Νοεμβρίου αναμένεται, επομένως, να αποτελέσει κρίσιμο βήμα για το μέλλον της ευρωπαϊκής φορολογικής πολιτικής στα καπνικά και στα προϊόντα νικοτίνης.