Έναν νέο επενδυτικό χάρτη για τις κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες αρχίζει να σχηματίζει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα, βάζοντας στο επίκεντρο όχι μόνο τα κοιτάσματα, αλλά και το τι μπορεί να χτιστεί γύρω από αυτά.
Η βασική αλλαγή είναι ότι η εξορυκτική δραστηριότητα συνδέεται πλέον πιο καθαρά με την επεξεργασία, τη μεταποίηση, την ανακύκλωση, τα logistics και την καθετοποίηση της παραγωγής. Με απλά λόγια, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να εξορύσσεται μία πρώτη ύλη στην Ελλάδα, αλλά μεγαλύτερο μέρος της αξίας της να παραμένει στη χώρα μέσα από νέες βιομηχανικές επενδύσεις.
Η ΚΥΑ της 27ης Αυγούστου αντικαθιστά το Χωροταξικό του 2009 και θέτει ως ειδικό στόχο τη χωρική υποστήριξη εγκαταστάσεων που συνδέονται με εξόρυξη, επεξεργασία, μεταποίηση, ανακύκλωση και καθετοποίηση αλυσίδων αξίας ορυκτών και κρίσιμων πρώτων υλών. Η κατεύθυνση συνδέεται ευθέως με τη στρατηγική αυτονομία, την ασφάλεια εφοδιασμού και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας και της ΕΕ.
Από το κοίτασμα στη μεταποίηση
Εδώ βρίσκεται και το βασικό επενδυτικό story του νέου Πλαισίου. Η καθετοποίηση δεν αφορά μόνο νέα projects. Το Χωροταξικό δίνει χώρο και για διατήρηση, επέκταση και εκσυγχρονισμό υφιστάμενων εγκαταστάσεων και ευρύτερων βιομηχανικών συγκεντρώσεων, ιδιαίτερα εκεί όπου ήδη συνυπάρχουν εξόρυξη, μεταποίηση ορυκτών, ενέργεια και εφοδιαστική.
Παράλληλα, αναγνωρίζεται ότι ορισμένες μονάδες πρέπει από τη φύση τους να βρίσκονται κοντά στην πρώτη ύλη. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται εγκαταστάσεις πρωτογενούς επεξεργασίας μέσα ή κοντά στους χώρους εξόρυξης και μονάδες μεταποίησης που αξιοποιούν την τοπικά παραγόμενη πρώτη ύλη. Έτσι, το κοίτασμα αντιμετωπίζεται περισσότερο ως βάση μιας παραγωγικής αλυσίδας και λιγότερο ως μεμονωμένη εξορυκτική δραστηριότητα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν οι επενδύσεις που συνδέονται με τον ευρωπαϊκό Κανονισμό για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες. Όταν ένα έργο έχει χαρακτηριστεί στρατηγικό ή κρίσιμης σημασίας βάσει του ευρωπαϊκού πλαισίου, αντιμετωπίζεται ως έργο υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος, μεταξύ άλλων κατά την αδειοδοτική διαδικασία. Δεν αποκτά, επομένως, κάθε έργο κρίσιμων ορυκτών αυτομάτως αυτό το καθεστώς, αλλά μόνο εκείνα που πληρούν τις συγκεκριμένες ευρωπαϊκές προϋποθέσεις.
Οι περιοχές που μπαίνουν στον χάρτη
Η πιο καθαρή γεωγραφική συγκέντρωση εντοπίζεται στη Στερεά Ελλάδα. Το Πλαίσιο κατονομάζει τον βωξίτη σε Φωκίδα, Βοιωτία και Φθιώτιδα και τα σιδηρονικελιούχα μεταλλεύματα σε Βοιωτία, Φθιώτιδα και Εύβοια.
Ιδιαίτερο βάρος αποκτά η Φωκίδα, λόγω της σύνδεσης της εξόρυξης με τη μεταποίηση και τον ευρύτερο βιομηχανικό άξονα των Άσπρων Σπιτιών. Στη Βοιωτία, παράλληλα, τα Δερβενοχώρια διατηρούν κομβικό ρόλο λόγω της τσιμεντοβιομηχανίας και των βιομηχανικών ορυκτών, ενώ στην Εύβοια το βόρειο και κεντρικό τμήμα παραμένει σημαντική εξορυκτική περιοχή.
Στη Χαλκιδική, το νέο Χωροταξικό αναγνωρίζει ξεκάθαρα την εξορυκτική δραστηριότητα και δίνει κατεύθυνση για μεγαλύτερη καθετοποίηση. Παράλληλα, ζητά να εξασφαλίζονται οι απαραίτητες οδικές συνδέσεις και, όπου χρειάζεται, πρόσβαση στο θαλάσσιο μέτωπο.
Στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη ξεχωρίζουν τα μάρμαρα της Δράμας και της Καβάλας, ενώ στην Πέλλα γίνεται ειδική αναφορά στην ποζολάνη. Στη Δυτική Μακεδονία, η εικόνα είναι διαφορετική: μετά τον λιγνίτη, Κοζάνη και Φλώρινα καλούνται να αναζητήσουν νέες παραγωγικές χρήσεις και καθετοποιημένες εξορυκτικές δραστηριότητες, ενώ στα Γρεβενά το Πλαίσιο κατονομάζει ατταπουλγίτη και σαπωνίτη.
Στο νησιωτικό μέτωπο, η Χίος ξεχωρίζει καθώς αναγνωρίζεται ως περιοχή με σημαντικά κοιτάσματα ΟΠΥ και κρίσιμων πρώτων υλών, με κατεύθυνση για καθετοποίηση. Στο Νότιο Αιγαίο, Μήλος, Νίσυρος, Γυαλί και Τήνος παραμένουν βασικές περιοχές εξόρυξης βιομηχανικών ορυκτών, όπως περλίτης, μπεντονίτης και ποζολάνη.
Ένα ακόμη σημαντικό σημείο αφορά τις περιοχές όπου εξόρυξη και τουρισμός συνυπάρχουν. Το Πλαίσιο ξεκαθαρίζει ότι η εξορυκτική δραστηριότητα, η πρωτογενής επεξεργασία και οι απαραίτητες θαλάσσιες έξοδοι δεν μπορούν να αποκλείονται μόνο και μόνο επειδή μία περιοχή έχει τουριστική προτεραιότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ελεύθερη χωροθέτηση. Η περιβαλλοντική νομοθεσία εξακολουθεί να εφαρμόζεται πλήρως, όπως και οι ειδικοί περιορισμοί για Natura 2000, δάση, αρχαιολογικούς χώρους και προστατευόμενα τοπία. Η διαφορά είναι ότι η σημασία μιας κρίσιμης ή στρατηγικής πρώτης ύλης μπαίνει πλέον πιο καθαρά στη διαδικασία στάθμισης.
Τι ζητά η αγορά και ποιο είναι το επόμενο βήμα
Η αγορά διαβάζει θετικά τη νέα κατεύθυνση, κυρίως επειδή οι κρίσιμες πρώτες ύλες συνδέονται πλέον ευθέως με τη βιομηχανική πολιτική και τις επενδύσεις μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας.
Οι επιφυλάξεις, ωστόσο, παραμένουν. Παράγοντες του κλάδου θεωρούν ότι δεν έχουν αποτυπωθεί με την ίδια σαφήνεια όλες οι περιοχές κρίσιμων πρώτων υλών, ενώ ζητούν καθαρότερο διαχωρισμό μεταξύ των υλικών που εμπίπτουν στον ευρωπαϊκό κατάλογο και άλλων σημαντικών βιομηχανικών ορυκτών.