Η επόμενη μεγάλη αλλαγή για την τσιμεντοβιομηχανία δεν αφορά τόσο το πού παράγει, όσο το πώς παράγει. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα που εξέπεμψε η διοίκηση του Ομίλου ΤΙΤΑΝ κατά την πρόσφατη ενημέρωση θεσμικών επενδυτών και μετόχων, παρουσιάζοντας ένα ευρύ πλέγμα επενδύσεων που εκτείνεται από τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα και τα νέα τσιμεντοειδή υλικά έως την τεχνητή νοημοσύνη και τα εναλλακτικά καύσιμα.
Με φόντο τον βαθύ μετασχηματισμό που συντελείται διεθνώς στον κλάδο των δομικών υλικών, η διοίκηση περιέγραψε τη μετάβαση σε αυτό που ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ομίλου, Δημήτρης Παπαλεξόπουλος, χαρακτήρισε ως «τέταρτη εποχή του ΤΙΤΑΝ». Μια εποχή κατά την οποία η τεχνολογία, η καινοτομία και η απανθρακοποίηση αναδεικνύονται σε βασικούς μοχλούς ανάπτυξης, αποκτώντας μεγαλύτερη βαρύτητα ακόμη και από τη γεωγραφική επέκταση.
Πώς «πρασινίζει» μία βαριά βιομηχανία, το project IFESTOS
Η μετάβαση αυτή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και στην Ελλάδα, με τον Όμιλο ΤΙΤΑΝ να επιχειρεί να τοποθετηθεί στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής προσπάθειας για την παραγωγή τσιμέντου χαμηλού ή ακόμη και μηδενικού ανθρακικού αποτυπώματος. Στην καρδιά αυτής της στρατηγικής βρίσκεται το έργο IFESTOS στο εργοστάσιο του Ομίλου στο Καμάρι Βοιωτίας. Πρόκειται για επένδυση ύψους 583,8 εκατ. ευρώ, η οποία εντάχθηκε στις Στρατηγικές Επενδύσεις της Enterprise Greece και έλαβε το κίνητρο της Ταχείας Αδειοδότησης. Το έργο συνδυάζει την ίδρυση Επιχειρηματικού Πάρκου Μεμονωμένης Μεγάλης Μονάδας με την εγκατάσταση μίας από τις μεγαλύτερες υποδομές δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα που σχεδιάζονται σήμερα στην ευρωπαϊκή τσιμεντοβιομηχανία.
Η επένδυση ακολουθεί την εξασφάλιση επιχορήγησης 234 εκατ. ευρώ από το Innovation Fund της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2023, ενώ βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη οι μελέτες FEED και οι περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις. Αν και το IFESTOS συνεχίζει να ωριμάζει τεχνικά και αδειοδοτικά, η τελική επενδυτική απόφαση (FID) δεν αναμένεται τελικά να ληφθεί εντός του χρονοδιαγράμματος που είχε αρχικά τεθεί. Σύμφωνα με πληροφορίες του iefimerida.gr, η απόφαση μετατίθεται χρονικά, με το αρχικό πλάνο να προέβλεπε την οριστικοποίησή της το καλοκαίρι του 2026. Σύμφωνα με πηγές, το χρονοδιάγραμμα του έργου δέσμευσης, συμπίεσης και διαχείρισης διοξειδίου του άνθρακα στο Καμάρι μετατοπίζεται, αφού το έργο κεθρεφτίζει τις ευρύτερες καθυστερήσεις που καταγράφονται σήμερα σε αντίστοιχα έργα δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα (CCS) σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Όπως εξήγησαν, η αγορά εξακολουθεί να αναζητά μεγαλύτερη κανονιστική σαφήνεια γύρω από το πλαίσιο λειτουργίας των υποδομών CCS, ενώ ταυτόχρονα παραμένουν ανοιχτά ζητήματα που αφορούν την εφοδιαστική αλυσίδα, τη διαθεσιμότητα εξειδικευμένου εξοπλισμού και τη συνολική ωρίμανση του οικοσυστήματος μεταφοράς και αποθήκευσης CO₂. Η διοίκηση σημείωσε ακόμη ότι ελάχιστα έργα αυτού του μεγέθους προχωρούν σήμερα στην Ευρώπη χωρίς σημαντική δημόσια στήριξη. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρθηκε η Νορβηγία, όπου το κράτος καλύπτει περίπου το 90% του κόστους των σχετικών υποδομών μέσω εγγυήσεων και χρηματοδοτικών εργαλείων, ενώ αντίστοιχοι μηχανισμοί στήριξης εφαρμόζονται και στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Πάντως, με την πλήρη ανάπτυξή του, το IFESTOS αναμένεται να δεσμεύει περίπου 1,9 εκατ. τόνους διοξειδίου του άνθρακα ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο σύνολο των εκπομπών του εργοστασίου στο Καμάρι. Παράλληλα, θα επιτρέπει την παραγωγή περισσότερων από 3 εκατ. τόνων τσιμέντου μηδενικού ανθρακικού αποτυπώματος ετησίως, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια νέα γενιά δομικών υλικών στην ελληνική και ευρωπαϊκή αγορά.
Το μέγεθος της επένδυσης αποτυπώνεται και σε εθνικό επίπεδο. Η ποσότητα CO₂ που προβλέπεται να δεσμεύεται αντιστοιχεί περίπου στο 12% των συνολικών βιομηχανικών εκπομπών της χώρας, γεγονός που καθιστά το έργο ένα από τα σημαντικότερα βιομηχανικά projects που συνδέονται με τους κλιματικούς στόχους της Ελλάδας.
Η μάχη των εναλλακτικών καυσίμων
Η δέσμευση άνθρακα αποτελεί μόνο ένα κομμάτι της εξίσωσης. Ένα δεύτερο πεδίο παρέμβασης αφορά την αντικατάσταση των συμβατικών καυσίμων από εναλλακτικές λύσεις χαμηλότερου ανθρακικού αποτυπώματος. Ο ΤΙΤΑΝ προχωρά σε επενδύσεις που αναμένεται να μειώσουν τις εκπομπές κατά περίπου 150.000 τόνους CO₂ ετησίως, ενώ παράλληλα θα επιτρέψουν τη χρήση σχεδόν 200.000 τόνων εναλλακτικών καυσίμων κάθε χρόνο.
Η στρατηγική αυτή δεν συνδέεται μόνο με τους περιβαλλοντικούς στόχους. Για μια ενεργοβόρο βιομηχανία, η μείωση της εξάρτησης από παραδοσιακά καύσιμα αποτελεί ταυτόχρονα εργαλείο περιορισμού του ενεργειακού κόστους και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας.
Σύμφωνα με τη διοίκηση του Ομίλου, οι συγκεκριμένες επενδύσεις αποτελούν μέρος του ευρύτερου οδικού χάρτη προς την κλιματική ουδετερότητα και συμβάλλουν στους στόχους που έχει θέσει η Ελλάδα μέσω του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα, το οποίο προβλέπει μείωση των εκπομπών κατά 54% έως το 2030.
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα
Μία ακόμα αλλαγή που συντελείται σήμερα στον κλάδο αφορά τα ίδια τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή τσιμέντου. Οι μεγάλες τσιμεντοβιομηχανίες επενδύουν ολοένα περισσότερο στα λεγόμενα Supplementary Cementitious Materials (SCMs), δηλαδή σε υλικά όπως ποζολάνες, σκωρίες, άργιλοι και άλλα υποκατάστατα που επιτρέπουν τη μείωση της περιεκτικότητας του τσιμέντου σε κλίνκερ.
Όσο μικρότερη είναι η ποσότητα κλίνκερ που απαιτείται, τόσο χαμηλότερες είναι και οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Η διοίκηση του ΤΙΤΑΝ έχει θέσει ως στόχο το 10% των πωλήσεων του Ομίλου έως το 2029 να προέρχεται από αυτή τη νέα κατηγορία προϊόντων, ενώ σύμφωνα με τον Marcel Cobuz ο Όμιλος διαθέτει ήδη πρόσβαση σε αποθέματα περίπου 150 εκατ. τόνων τέτοιων υλικών.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η διεθνής αγορά κατασκευών αναζητά πλέον υλικά χαμηλότερου ανθρακικού αποτυπώματος, ειδικά σε έργα υποδομών που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς ή διεθνείς θεσμούς.
Η τεχνητή νοημοσύνη «μπαίνει» στο εργοστάσιο
Η πράσινη μετάβαση της τσιμεντοβιομηχανίας δεν περιορίζεται στις περιβαλλοντικές τεχνολογίες. Ο ΤΙΤΑΝ επενδύει ταυτόχρονα σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακού μετασχηματισμού, με τη διοίκηση να υποστηρίζει ότι ήδη από το 2020 λειτούργησε το πρώτο εργοστάσιο τσιμέντου παγκοσμίως που βασίζεται σε συστήματα AI για τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας του. Η χρήση αλγορίθμων επιτρέπει την καλύτερη διαχείριση της κατανάλωσης ενέργειας, τη βελτίωση της παραγωγικότητας, τη μείωση των βλαβών και τη βελτιστοποίηση της ποιότητας του τελικού προϊόντος.
Το μεγάλο ερώτημα για την Ευρώπη
Πίσω από όλες αυτές τις επενδύσεις βρίσκεται ένα ευρύτερο ερώτημα που απασχολεί πλέον το σύνολο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας: μπορεί η Ευρώπη να επιτύχει τους φιλόδοξους κλιματικούς της στόχους χωρίς να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών της;
Το ερώτημα αυτό αναδείχθηκε από την ίδια τη διοίκηση του ΤΙΤΑΝ, η οποία εξέφρασε στο πλαίσιο της ενημέρωσης αναλυτών τον προβληματισμό της για το ενεργειακό κόστος στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια αλλά και για τις συνολικότερες πιέσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή μεταποίηση. Ο Δημήτρης Παπαλεξόπουλος υπογράμμισε ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία καλείται σήμερα να ισορροπήσει ανάμεσα στους φιλόδοξους στόχους της πράσινης μετάβασης και στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητάς της. Όπως ανέφερε, η αύξηση του ενεργειακού κόστους και οι συνολικότερες επιβαρύνσεις που συνεπάγεται το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο έχουν επηρεάσει τις παραγωγικές και επενδυτικές επιλογές πολλών βιομηχανιών, συμπεριλαμβανομένου του ΤΙΤΑΝ.
Η Ελλάδα δεν αποτελεί πλέον στον ίδιο βαθμό την αποκλειστική εξαγωγική βάση του Ομίλου, καθώς η διοίκηση επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της και σε άλλες αγορές, διαφοροποιώντας το παραγωγικό της αποτύπωμα και περιορίζοντας την έκθεσή της σε παράγοντες κόστους. «Κοιτάμε παραπέρα, θέλοντας να είμαστε έτοιμοι για όλα τα ενδεχόμενα», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ως εκ τούτου, η απάντηση που δίνει σήμερα ο κλάδος φαίνεται να είναι ότι η απανθρακοποίηση δεν μπορεί να βασιστεί σε μία μόνο τεχνολογία. Θα απαιτήσει συνδυασμό δέσμευσης άνθρακα, εναλλακτικών καυσίμων, νέων υλικών, ψηφιακών εργαλείων και επενδύσεων δισεκατομμυρίων ευρώ. Και ακριβώς γι’ αυτό η πράσινη μετάβαση της τσιμεντοβιομηχανίας εξελίσσεται σε μία από τις πιο σύνθετες αλλά και πιο ενδιαφέρουσες βιομηχανικές μεταμορφώσεις της επόμενης δεκαετίας.