Μια λίαν φιλόδοξη και αμφιλεγόμενη πρόταση για το μέλλον της εργασίας στην εποχή της ΑΙ παρουσίασε ο Έλον Μασκ, πυροδοτώντας έντονο διάλογο μεταξύ οικονομολόγων και αναλυτών.
- Ο Έλον Μασκ πρότεινε ένα «καθολικό υψηλό εισόδημα» για την αντιμετώπιση της ανεργίας που θα προκαλέσει η τεχνητή νοημοσύνη, απορρίπτοντας τις ανησυχίες για πληθωρισμό, καθώς η AI θα παράγει αγαθά και υπηρεσίες σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό.
- Πολλοί οικονομολόγοι αμφισβήτησαν άμεσα την πρόταση Μασκ, επισημαίνοντας ότι η AI θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, δεν θα αποτρέψει τον πληθωρισμό και το υψηλό εισόδημα θα οδηγήσει σε χρεοκοπία κυβερνήσεις.
- Ενώ υπήρξαν επικρίσεις, ορισμένες φωνές υποστήριξαν την ιδέα του καθολικού εισοδήματος, με κάποιους να προτείνουν ότι αυτό θα επιτευχθεί μέσω της μείωσης του κόστους ζωής από την AI, ενώ άλλοι τόνισαν την ανάγκη επανεκπαίδευσης αντί επιδομάτων.
- Η συζήτηση για την AI και την εργασία δεν είναι θεωρητική, με εκτιμήσεις να προβλέπουν απώλεια εκατομμυρίων θέσεων. Ειδικοί προειδοποιούν ότι το όραμα αφθονίας του Μασκ είναι πρόωρο και ότι η διανομή του πλούτου παραμένει κρίσιμο ζήτημα.
Ο επικεφαλής των Tesla και SpaceX πρότεινε την υιοθέτηση ενός «καθολικού υψηλού εισοδήματος» ως λύση στις απώλειες θέσεων εργασίας που αναμένεται να προκαλέσει η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η πρόταση Μασκ: «Η καλύτερη λύση για την ανεργία λόγω της AI»
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, ο Μασκ υποστήριξε ότι:
«Το καθολικό ΥΨΗΛΟ εισόδημα μέσω επιταγών που εκδίδει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση είναι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης της ανεργίας που προκαλεί η Τεχνητή Νοημοσύνη».
Μάλιστα ο Μασκ καπέρριψε τις ανησυχίες περί πληθωρισμού σημειώνοντας:
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η ρομποτική θα παράγουν αγαθά και υπηρεσίες σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από την αύξηση της προσφοράς χρήματος, επομένως δεν θα υπάρξει πληθωρισμός».
Η πρόταση αυτή του Μασκ πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα από την έννοια του καθολικού βασικού εισοδήματος, καθώς δεν περιορίζεται στην κάλυψη βασικών αναγκών, αλλά φιλοδοξεί να εξασφαλίσει ένα υψηλό επίπεδο διαβίωσης για όλους, ακόμη και χωρίς εργασία.
«Είναι εντελώς λάθος», λένε οικονομολόγοι για την πρόταση Μασκ
Πολλοί οικονομολόγοι έσπευσαν να αμφισβητήσουν τη βιωσιμότητα της πρότασης του Μασκ. Ο Σαντζίβ Σανιάλ, πρώην κορυφαίος οικονομικός σύμβουλος της κυβέρνησης της Ινδίας, ήταν κατηγορηματικός: «[Ο Μασκ] είναι εντελώς λάθος ως προς αυτό [το θέμα]».
Όπως εξήγησε, «η Τεχνητή Νοημοσύνη θα προκαλέσει σίγουρα αναταράξεις, αλλά, όπως κάθε τεχνολογία, θα δημιουργήσει και νέες θέσεις εργασίας και ευκαιρίες μεσοπρόθεσμα. Επίσης, η AI και τα ρομπότ δεν θα παράγουν αγαθά και υπηρεσίες σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην υπάρχει πληθωρισμός».
Και κατέληξε: «Το καθολικό υψηλό εισόδημα του Μασκ θα οδηγήσει σε χρεοκοπία οποιαδήποτε κυβέρνηση επιχειρήσει να το εφαρμόσει».
Στο ίδιο πνεύμα ο
συνιδρυτής και CEO της Merlin AI, Πρατιούς Ράι, σημείωσε:
«Τα βασικά μαθηματικά του καθολικού υψηλού εισοδήματος δεν “βγαίνουν”. Αν όλοι
λαμβάνουν υψηλό εισόδημα, τότε όλοι ανταγωνίζονται για τα ίδια σπίτια, τη γη,
τα σχολεία και τον ίδιο τρόπο ζωής».
Υποστηρικτικές φωνές και πιο αισιόδοξες προσεγγίσεις
Παρά τις επικρίσεις, δεν λείπουν και οι πιο θετικές φωνές. Ο Άντριου Γιανγκ που είχε προωθήσει την ιδέα του καθολικού υψηλού εισοδήματος όταν διεκδικούσε το χρίσμα των Δημοκρατικών για την προεδρία στην προεκλογική του εκστρατεία το 2020, σχολίασε: «Είναι σαφές ότι η τεχνητή νοημοσύνη τελικά θα χρηματοδοτήσει ένα καθολικό εισόδημα. Ας το κάνουμε να συμβεί το συντομότερο δυνατό».
Από την πλευρά του, ο Ελληνοαμερικανός ειδικός στο θέμα, προσεγγίζει το ζήτημα διαφορετικά, υποστηρίζοντας ότι η μετάβαση σε ένα «υψηλό εισόδημα» δεν θα προέλθει από περισσότερα χρήματα, αλλά από χαμηλότερο κόστος ζωής:
«Όταν η Τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική μειώσουν το κόστος ζωής στις βασικές κατηγορίες πάνω από το μισό, τότε ένα επίδομα 3.000 δολαρίων τον μήνα, που σήμερα μόλις καλύπτει τα βασικά, θα αντιστοιχεί σε μια πραγματικά ευημερούσα ζωή».
Και συμπληρώνει: «Το επίδομα δεν μεγαλώνει - ο κόσμος γίνεται φθηνότερος. Τότε το βασικό εισόδημα μετατρέπεται σε υψηλό εισόδημα».
Διαφωνίες για τον ρόλο της εργασίας
Ο Καρλ Γουάιντερκιστ, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Georgetown University-Qatar και ειδικός στο θέμα του καθολικού βασικού εισοδήματος, αναγνωρίζει ορισμένα σημεία της ανάλυσης Μασκ, αλλά διαφωνεί με τη βασική έμφαση:
«Ο Μασκ έχει δίκιο ότι ένα βασικό εισόδημα μπορεί να καλύπτει περισσότερα από τα απολύτως απαραίτητα», σημειώνει, προσθέτοντας όμως:
«Κάνει λάθος όταν εστιάζει στην ανεργία, ενώ τα χαμηλά εισοδήματα και η στασιμότητα των μισθών είναι μεγαλύτερα προβλήματα».
Για τον πληθωρισμό, εμφανίζεται επιφυλακτικός: «Αυτό που προβλέπει θα μπορούσε να συμβεί, αλλά δεν θα πρέπει να το θεωρούμε δεδομένο».
«Χρειαζόμαστε δεξιότητες, όχι επιταγές»
Ακόμη πιο επικριτικός είναι ο Τζέιμς Ράνσομ, ερευνητής συνεργάτης του University College London, ο οποίος υποστηρίζει ότι η λύση δεν είναι οι κρατικές επιδοτήσεις αλλά η εκπαίδευση:
«Αν μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά ένα γενναιόδωρο καθολικό υψηλό εισόδημα, τότε μπορούμε να επενδύσουμε στην επανεκπαίδευση και τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτό είναι που πραγματικά χρειάζονται οι άνθρωποι».
Και προσθέτει: «Για όσους χάσουν τη δουλειά τους, η σωστά οργανωμένη επανεκπαίδευση διατηρεί την αυτονομία και την αυτοεκτίμηση με τρόπους που ένα εισόδημα δεν μπορεί».
Η πραγματική απειλή της AI στην αγορά εργασίας
Η συζήτηση δεν είναι θεωρητική. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Boston Consulting Group, το 10% έως 15% των θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ ενδέχεται να χαθεί μέσα στην επόμενη πενταετία, επηρεάζοντας έως και 25 εκατομμύρια εργαζομένους.
Αντίστοιχα, ανάλυση της Goldman Sachs εκτιμά ότι ένα σημαντικό ποσοστό εργαζομένων βρίσκεται ήδη σε κίνδυνο.
Ένα μέλλον «αφθονίας» ή μια επικίνδυνη υπόθεση;
Ο Μασκ έχει επανειλημμένα περιγράψει ένα μέλλον όπου η τεχνητή νοημοσύνη, η ενέργεια και η ρομποτική θα δημιουργήσουν συνθήκες αφθονίας.
«Μην ανησυχείτε για την αποταμίευση για τη σύνταξη σε 10 ή 20 χρόνια, δεν θα έχει σημασία», έχει δηλώσει, εκτιμώντας ότι η παραγωγικότητα θα αυξηθεί τόσο ώστε όλοι να μπορούν να ζουν άνετα χωρίς εργασία.
Ωστόσο, πολλοί ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτό το αφήγημα είναι πρόωρο ή ακόμη και επικίνδυνο. Ο θεωρητικός της καινοτομίας και ιδρυτής του NostaLaba, Τζον Νόστα, χαρακτηρίζει το ζήτημα «πρόβλημα συντονισμού σε κλίμακα πολιτισμού», υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και αν δημιουργηθεί πλούτος, η διανομή του παραμένει κρίσιμο ζήτημα.
Μεταξύ οράματος και πραγματικότητας
Η πρόταση για «καθολικό υψηλό εισόδημα» του Μασκ ανοίγει έναν ευρύτερο διάλογο για το μέλλον της εργασίας, της οικονομίας και του κοινωνικού κράτους. Από τη μία πλευρά, η τεχνολογία υπόσχεται τεράστια αύξηση παραγωγικότητας. Από την άλλη, οι ανισότητες, ο πληθωρισμός και οι θεσμικοί περιορισμοί θέτουν σοβαρά εμπόδια.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν το όραμα του Μασκ είναι εφικτό, αλλά και ποιος θα επωφεληθεί από τον κόσμο που διαμορφώνεται.