Η επόμενη, διπλή αύξηση του κατώτατου μισθού, δεν σηματοδοτεί απλώς τη διαμόρφωσή του στα 1.000 ευρώ. Αλλάζει ολόκληρο τον μισθολογικό χάρτη.
Πριν δει κανείς αυτό το ντόμινο σε όλη τη μισθολογική κλίμακα, δεν μπορεί, όμως, παρά να σταθεί κατ’ αρχάς στην αύξηση των αποδοχών όλων όσοι συμπληρώνουν για πρώτη φορά τριετία προϋπηρεσίας και θα βιώσουν το μεταμνημονιακό «ξεπάγωμα» τους μετά το 2024. Ένας νέος που αμείβεται σήμερα με 920 ευρώ (μεικτά) και συμπληρώνει το 2027 τρία χρόνια δουλειάς στον ίδιο εργοδότη, τον Απρίλιο θα δει τις αποδοχές του να ανεβαίνουν στα 1.056 ευρώ και λίγους μήνες αργότερα στα 1.100 ευρώ. Πρόκειται για μια ονομαστική αύξηση της τάξης του 19,5%, που, σε συνδυασμό με τη μηδενική φορολόγηση των νέων έως 25 ετών και τη χαμηλή φορολόγηση με 9% όλων όσοι δεν έχουν υπερβεί τα 30 έτη, δίνει μια «ανάσα».
Το θετικό σοκ στη μισθολογική κλίμακα
Όπως σημειώνει ο εργατολόγος Γιάννης Καρούζος, η ανεργία έχει υποχωρήσει σε μονοψήφια επίπεδα, η πλήρης απασχόληση ενισχύεται, οι ευέλικτες μορφές εργασίας περιορίζονται ως ποσοστό του συνόλου και σε αρκετούς κλάδους οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται περισσότερο να βρουν και να διατηρήσουν προσωπικό. Σε αυτό το περιβάλλον, ο κατώτατος μισθός παύει να λειτουργεί αποκλειστικά ως ένα διοικητικά καθορισμένο ελάχιστο επίπεδο αμοιβών εξαρτημένης εργασίας και αποκτά μεγαλύτερη σημασία ως σημείο αναφοράς για το σύνολο της μισθολογικής διαπραγμάτευσης.
Σύμφωνα με τη νέα οικονομετρική ανάλυσή της για την αύξηση του κατώτατου μισθού, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι κάθε 1 ποσοστιαία μονάδα αύξησης του κατώτατου μισθού αυξάνει πλέον τον μέσο μισθό ανά θέση πλήρους απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα κατά περίπου 0,55 ποσοστιαίες μονάδες, αντί 0,44.
Η σημερινή κατανομή των μισθών δείχνει γιατί μια αύξηση του κατώτατου στα 1.000 ευρώ μπορεί να προκαλέσει έντονη μετακίνηση ολόκληρης της κάτω και μεσαίας ζώνης των αμοιβών. Ο ιδιωτικός τομέας αριθμεί 2.460.720 μισθωτούς. Από αυτούς:
- 898.306 εργαζόμενοι ή το 36,5% έχουν μηνιαίες αποδοχές έως 1.000 ευρώ.
- 202.490 εργαζόμενοι βρίσκονται μεταξύ 901 και 1.000 ευρώ.
- 597.695 εργαζόμενοι, δηλαδή σχεδόν ένας στους τέσσερις, βρίσκονται μεταξύ 1.001 και 1.200 ευρώ.
- 394.159 εργαζόμενοι είναι μεταξύ 1.201 και 1.500 ευρώ.
- 268.058 εργαζόμενοι αμείβονται μεταξύ 1.501 και 2.000 ευρώ.
Το κλειδί βρίσκεται στην περιοχή των 900 έως 1.200 ευρώ. Περίπου 800.000 εργαζόμενοι βρίσκονται σήμερα σε αυτή τη σχετικά στενή μισθολογική ζώνη. Ακριβώς εκεί αναμένεται να είναι ισχυρότερη η επίδραση από έναν κατώτατο στα 1.000 ευρώ.
Το wage compression και η δεύτερη αύξηση
«Η αύξηση του κατώτατου προκαλεί αρχικά μια άμεση μεταβολή στις αμοιβές όλων όσοι βρίσκονται στο νόμιμο ελάχιστο. Στη συνέχεια, όμως, εμφανίζεται το λεγόμενο wage compression. Εάν ένας νεοπροσλαμβανόμενος αμείβεται πλέον με 1.000 ευρώ και ένας παλαιότερος εργαζόμενος, με εμπειρία ή περισσότερες αρμοδιότητες, βρίσκεται στα 1.030 ή 1.080 ευρώ, η υφιστάμενη μισθολογική διαφοροποίηση συρρικνώνεται έντονα.
Για να διατηρηθεί η εσωτερική μισθολογική ιεραρχία, δημιουργείται πίεση για αναπροσαρμογή και του δεύτερου μισθού. Έτσι ξεκινά η δεύτερη φάση της αύξησης», σημειώνει ο Γ. Καρούζος.
Ο μισθολογικός χάρτης του 2028
Ο σημερινός κατώτατος μισθός είναι 920 ευρώ από την 1η Απριλίου 2026. Η μετάβαση στα 1.000 ευρώ ισοδυναμεί με αύξηση 8,7%. Εάν χρησιμοποιηθεί ως σημείο αναφοράς η τελευταία εκτίμηση της ΤτΕ -0,55 μονάδες στον μέσο μισθό για κάθε μία μονάδα αύξησης του κατώτατου- τότε: 8,7% × 0,55 = περίπου 4,8%. Δηλαδή ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης σήμερα στα 1.516 ευρώ θα ανεβεί στα 1.589 ευρώ.
Το πραγματικό αποτέλεσμα μπορεί μάλιστα να είναι
διαφορετικό, διότι μέχρι το 2028 θα μεσολαβήσουν μεταβολές στην παραγωγικότητα,
στις συλλογικές συμβάσεις, στον πληθωρισμό, στη σύνθεση της απασχόλησης και στη
στενότητα της αγοράς. Με βάση αυτό το σενάριο ο μισθολογικός χάρτης του 2028
διαμορφώνεται ως εξής:
| Μηνιαίες μεικτές αποδοχές | Εκτίμηση εργαζομένων, Ιαν. 2028 |
| Κάτω από 1.000 €* | ~630.000 |
| 1.000 – 1.100 € | ~310.000 |
| 1.101 – 1.200 € | ~420.000 |
| 1.201 – 1.300 € | ~180.000 |
| 1.301 – 1.400 € | ~150.000 |
| 1.401 – 1.500 € | ~130.000 |
| 1.501 – 1.600 € | ~73.000 |
| 1.601 – 1.700 € | ~54.000 |
| 1.701 – 1.800 € | ~54.000 |
| 1.801 – 1.900 € | ~54.000 |
| 1.901 – 2.000 € | ~54.000 |
| 2.001 – 2.500 € | ~127.000 |
| 2.501 – 3.000 € | ~63.000 |
| Πάνω από 3.000 € | ~112.000 |
Όπως σημειώνει ο Γ. Καρούζος, η σημαντικότερη μετατόπιση θα βρίσκεται επομένως στη ζώνη 1.000-1.200 ευρώ. Στο κεντρικό αυτό σενάριο, περίπου 730.000 εργαζόμενοι θα μπορούσαν να συγκεντρώνονται στα δύο πρώτα κλιμάκια πάνω από τον νέο κατώτατο:
- περίπου 310.000 από 1.000 έως 1.100 ευρώ
- και περίπου 420.000 από 1.101 έως 1.200 ευρώ.
Ταυτόχρονα, η σημερινή πολύ μεγάλη συγκέντρωση των εργαζομένων στην περιοχή 901-1.000 ευρώ θα υποχωρήσει έντονα, ενώ ένα μέρος της σημερινής ζώνης 1.001-1.200 ευρώ θα μετακινηθεί προς τα 1.100-1.300 ευρώ. Αυτό είναι στην πράξη το spillover.
Δεν μετακινούνται όλοι οι εργαζόμενοι κατά το ίδιο ποσοστό. Η κατανομή «απλώνει» προς τα δεξιά, με τη μεγαλύτερη μετατόπιση να εμφανίζεται κοντά στον νέο κατώτατο και να εξασθενεί όσο αυξάνεται το επίπεδο των αποδοχών. Με αυτό το σενάριο, τουλάχιστον 1,5 εκατ. εργαζόμενοι θα επηρεαστούν σημαντικά από την αύξηση των βασικών αποδοχών στα 1.000€, είτε επειδή αμείβονται με τον κατώτατο μισθό είτε επειδή επηρεάζονται από το spillover effect και θα μετατοπιστούν σε κλιμάκια μισθών έως τα 1.300€.
Μέσος μισθός στα 1.600 ευρώ και βλέπουμε...
Η αναλογία της ΤτΕ δείχνει ότι η μετάβαση από τα 920 στα 1.000 ευρώ από μόνη της θα μπορούσε να προσθέσει, μέσω άμεσων και έμμεσων επιδράσεων, περίπου 4,8% στον μέσο μισθό πλήρους απασχόλησης. Εάν όμως στο διάστημα έως το 2028 προστεθούν και οι «αυτόνομες» μισθολογικές αυξήσεις που προκαλούνται από την ανάπτυξη, την αύξηση της παραγωγικότητας, τις συλλογικές συμβάσεις και κυρίως τη συνεχιζόμενη έλλειψη εργατικού δυναμικού, τότε η περιοχή των 1.600 ευρώ δεν αποτελεί ακραίο σενάριο για τον μέσο μισθό πλήρους απασχόλησης.
Αυτό, άλλωστε, είναι και το νέο χαρακτηριστικό της ελληνικής αγοράς εργασίας. Η αύξηση του κατώτατου μισθού δεν λειτουργεί πλέον μέσα σε μια οικονομία μαζικής ανεργίας. Λειτουργεί σε μια οικονομία όπου η ανεργία μειώνεται, η πλήρης απασχόληση διευρύνεται και ένας αυξανόμενος αριθμός επιχειρήσεων αντιμετωπίζει το εργατικό δυναμικό ως σπανιότερο παραγωγικό πόρο. Γι' αυτό και η αύξηση από τα 920 στα 1.000 ευρώ μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερο αποτέλεσμα από τα 80 ευρώ της ονομαστικής διαφοράς. Η πραγματική της επίδραση θα κριθεί από το πόσο ψηλά θα φθάσει το κύμα της διάχυσης.
Και αν η τάση που καταγράφει η Τράπεζα της Ελλάδος συνεχιστεί -από spillover 0,44 το 2019 σε 0,55 το 2025-, τότε ο κατώτατος των 1.000 ευρώ μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως νέο κατώφλι, αλλά ως μηχανισμός επανατιμολόγησης ενός πολύ μεγάλου τμήματος της εξαρτημένης εργασίας στην Ελλάδα.