Η θεωρητική και εμπειρική ανάλυση για καταστροφικά γεγονότα σε 47 χώρες από το 1996 ως το 2019 έδειξε ότι οι φυσικές καταστροφές έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξη. Μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζα καταδεικνύει ότι ο αντίκτυπος είναι σημαντικός όταν ένα μεγάλο μέρος των ζημιών δεν καλύπτεται από ασφάλιση.
Αντίθετα, όταν η ασφαλιστική κάλυψη είναι υψηλή η οικονομική επίπτωση είναι σημαντικά μικρότερη. Οι χώρες με περιορισμένη ασφαλιστική κάλυψη δεν βαρύνονται μόνο από το άμεσο κόστος των ακραίων καιρικών φαινομένων αλλά και από μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ανάπτυξη συνολικά.
Οσο αυξάνονται οι κίνδυνοι που σχετίζονται με το κλίμα – από έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες έως παρατεταμένες ξηρασίες και ακραίες θερμοκρασίες – τόσο περισσότερο μειώνεται η παραγωγική βάση μιας οικονομίας. Και αυτό, όπως σημειώνεται στη μελέτη της EΚΤ δεν είναι απλώς ζήτημα απώλειας υποδομών: οι μη ασφαλισμένες ζημιές επιβαρύνουν τις επενδύσεις, μειώνουν το διαθέσιμο κεφάλαιο και επιβραδύνουν την ανάκαμψη μετά τις καταστροφές.
Για παράδειγμα, μια καταστροφή που προκαλεί ζημιές αξίας 1% του ΑΕΠ εκτιμάται ότι μειώνει την αύξηση του ΑΕΠ κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες στο τρίμηνο της επίπτωσης. Ωστόσο, εάν ένα υψηλό μερίδιο των ζημιών καλύπτεται από ασφάλιση, η αρχική πτώση του ΑΕΠ μπορεί να αποτραπεί.
Στην ΕΕ λιγότερο από το ¼ των ζημιών που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές είναι ασφαλισμένες και σε αρκετές χώρες το ποσοστό είναι κάτω από το 5%.
Η ΕΚΤ σημειώνει ότι οι μη ασφαλισμένες ζημιές μπορούν να αυξήσουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, να επιβαρύνουν τις τράπεζες λόγω απομείωσης των εξασφαλίσεων (ακίνητα, οικόπεδα) και να μεταφέρουν τους κινδύνους στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Ετσι ο κλιματικός κίνδυνος γίνεται και πιστωτικός – συστημικός.
Τι δείχνει η έρευνα για την Ελλάδα
Σε ότι αφορά την Ελλάδα, τα στοιχεία δείχνουν ότι συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με υψηλή έκθεση σε φυσικού κινδύνους (ακραία καιρικά φαινόμενα, πυρκαγιές, πλημμύρες, σεισμούς) και ταυτόχρονα η ασφαλιστική κάλυψη περιουσίας είναι χαμηλή.
Η Ελλάδα, σύμφωνα με ευρωπαϊκές συγκριτικές μελέτες (EIOPA, Eυρωπαϊκή Επιτροπή) εμφανίζει, παρά τη βήματα προόδου των τελευταίων ετών (με φορολογικά κίνητρα για ασφάλιση κατοικίας), ένα από τα υψηλότερα από τα υψηλότερα «insurance protection gaps» στην ΕΕ (κενό ασφάλισης)
- Λιγότερο από το 20% των κατοικιών διαθέτει ασφάλιση έναντι φυσικών καταστροφών.
- Στις αγροτικές περιοχές, η κάλυψη είναι ακόμη χαμηλότερη.
- Οι περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν διαθέτουν πλήρη ασφαλιστική προστασία για φυσικούς κινδύνους.
Αυτό σημαίνει ότι το βάρος μετά από μια φυσική καταστροφή μεταφέρεται στα ίδια τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις είτε/και στον κρατικό προϋπολογισμό.
Η ενίσχυση της ασφάλισης και η μείωση του λεγόμενου climate insurance protection gap (το κενό ασφάλισης ) θα πρέπει να αποτελέσει μέρος μιας ολοκληρωμένης απάντησης ώστε να μετριαστεί ο οικονομικός αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής υπογραμμίζει η ΕΚΤ. Και τελικά η σταθερότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας εξαρτάται εν πολλοίς από τη διαχείριση των φυσικών απειλών του 21ου αιώνα από τις κοινωνίες και από τις αγορές.
Σημειώνεται ότι η Τράπεζα της Ελλάδος έχει εντάξει τον κίνδυνο στις αναλύσεις χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Επίσης, ο κλιματικός κίνδυνος έχει ήδη ενταχθεί στα stress tests και στις εποπτικές κατευθύνσεις της ΕΚΤ και οι τράπεζες του ευρωσυστήματος, συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών να ενσωματώσουν σενάρια φυσικών καταστροφών στις αναλύσεις κινδύνου, να χαρτογραφήσουν την έκθεση χαρτοφυλακίων σε γεωγραφικές ζώνες υψηλού ρίσκου και να αναπροσαρμόσουν πολιτικές χρηματοδότησης και τιμολόγησης.