Μπροστά σε μια από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις ανανέωσης στόλου βρίσκεται η ΣΤΑΣΥ, επιχειρώντας να δώσει απάντηση σε ένα πρόβλημα που ταλαιπωρεί καθημερινά χιλιάδες επιβάτες, τις αραιές συχνότητες και τους γερασμένους συρμούς σε ΗΣΑΠ και Μετρό.
Ο πρώτος ανακαινισμένος συρμός επιστρέφει στις γραμμές
Το πρώτο απτό δείγμα της μεγάλης προσπάθειας ανανέωσης του στόλου του ΗΣΑΠ παρουσιάστηκε χθες στις εγκαταστάσεις της ΣΤΑΣΥ στα Σεπόλια, όπου αποκαλύφθηκε ο πρώτος πλήρως ανακατασκευασμένος συρμός της λεγόμενης 8ης παραλαβής. Πρόκειται για τρένα που κυκλοφορούν στο δίκτυο από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 και τα οποία πλέον περνούν σε μια νέα εποχή, μέσα από εκτεταμένες τεχνικές και αισθητικές παρεμβάσεις.
Η ανακατασκευή πραγματοποιείται στον Βόλο από την ισπανική CAF και αφορά συνολικά 14 συρμούς, δηλαδή 70 βαγόνια. Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, ο πρώτος πλήρως ανακατασκευασμένος συρμός αναμένεται να τεθεί σε κανονική λειτουργία τον Ιούλιο του 2026, ενώ μέχρι το τέλος της ίδιας χρονιάς θα έχουν ενταχθεί στο δίκτυο ακόμη τρεις συρμοί. Η ολοκλήρωση του συνολικού έργου τοποθετείται χρονικά τον Μάιο του 2027, σηματοδοτώντας μια από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις εκσυγχρονισμού στον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο των τελευταίων ετών.
Η αναβάθμιση περιλαμβάνει εκτεταμένες τεχνολογικές και λειτουργικές παρεμβάσεις, με στόχο τη βελτίωση της αξιοπιστίας, της ενεργειακής απόδοσης και της εμπειρίας μετακίνησης για το επιβατικό κοινό. Ειδικότερα, προβλέπεται η αντικατάσταση των παλαιών κινητήρων συνεχούς ρεύματος με σύγχρονους κινητήρες εναλλασσόμενου ρεύματος και νέο σύστημα έλξης, καθώς και ο πλήρης εκσυγχρονισμός των αεροσυμπιεστών και των ηλεκτρολογικών συστημάτων, συμπεριλαμβανομένων των θυρών επιβατών και βασικών μηχανισμών λειτουργίας.
Παράλληλα, αναβαθμίζεται το σύστημα κλιματισμού, εγκαθίστανται νέα συστήματα πληροφόρησης επιβατών με οθόνες και κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης (CCTV), ενώ προβλέπονται και παρεμβάσεις προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρία και την ασφαλή μεταφορά αμαξιδίων. Στο πλαίσιο της ανακατασκευής θα πραγματοποιηθεί επίσης πλήρης ανανέωση του εσωτερικού χώρου, με νέο φωτισμό LED, καθίσματα, δάπεδα, παράθυρα και πλευρικές επενδύσεις.
Στόχος τα δρομολόγια ανά πέντε λεπτά
Η ενίσχυση της Γραμμής 1 θεωρείται κομβικής σημασίας για τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργίας του δικτύου. Σήμερα, οι διαθέσιμοι συρμοί δεν επαρκούν για πυκνότερα δρομολόγια, με αποτέλεσμα οι επιβάτες να περιμένουν συχνά πάνω από οκτώ λεπτά στις αποβάθρες.
Η ΣΤΑΣΥ εκτιμά ότι η κατάσταση θα αλλάξει αισθητά από τα τέλη του 2026, όταν θα αρχίσει να αυξάνεται σταδιακά ο αριθμός των διαθέσιμων τρένων. Ο στόχος είναι οι συχνότητες στον ΗΣΑΠ να πέσουν κάτω από τα πέντε λεπτά.
Ακόμη μεγαλύτερη βελτίωση προβλέπεται στις γραμμές 2 και 3 του Μετρό, όπου από το 2027 τα δρομολόγια εκτιμάται ότι θα πραγματοποιούνται ακόμη και ανά 3,5 λεπτά στις ώρες αιχμής.
Το σχέδιο για λειτουργία όλο το 24ωρο
Η ανανέωση του στόλου συνδέεται άμεσα και με ένα παλιό σχέδιο που επανέρχεται στο προσκήνιο, τη δυνατότητα 24ωρης λειτουργίας του ΗΣΑΠ.
Σύμφωνα με τον αναπληρωτή υπουργό Μεταφορών Κωνσταντίνο Κυρανάκη, οι παλιοί συρμοί απαιτούν σήμερα πολύωρες καθημερινές εργασίες συντήρησης, περιορίζοντας σημαντικά τη διαθεσιμότητα του δικτύου κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Με την είσοδο περισσότερων νέων και ανακατασκευασμένων συρμών, το υπουργείο θεωρεί ότι μέσα στο 2027 θα μπορούν να δημιουργηθούν οι τεχνικές προϋποθέσεις για πιο διευρυμένο ωράριο λειτουργίας.
Οι δυσκολίες της ανακατασκευής
Η αναβίωση συρμών ηλικίας άνω των 40 ετών μόνο εύκολη υπόθεση δεν αποδείχθηκε. Η ΣΤΑΣΥ έχει ήδη επιβάλει πρόστιμα περίπου 3,8 εκατ. ευρώ στην CAF λόγω μεγάλων καθυστερήσεων στην υλοποίηση του έργου.
Η σύμβαση είχε υπογραφεί το 2022, όμως η πανδημία και τα προβλήματα στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία επηρέασαν σοβαρά την προμήθεια εξειδικευμένων ανταλλακτικών και ηλεκτρονικών συστημάτων.
Ιδιαίτερη δυσκολία υπήρξε και στον εντοπισμό εξαρτημάτων για τόσο παλιό τροχαίο υλικό, καθώς πολλά από τα αρχικά συστήματα δεν υποστηρίζονται πλέον από τη βιομηχανία.
Η κατάσταση στον ΗΣΑΠ πιέζει το δίκτυο
Η ανάγκη εκσυγχρονισμού της Γραμμής 1 θεωρείται πλέον επιτακτική. Παρότι ο συνολικός στόλος αριθμεί θεωρητικά 33 συρμούς, αρκετοί παραμένουν εκτός λειτουργίας λόγω σοβαρών βλαβών ή έλλειψης ανταλλακτικών.
Στην πράξη, στην καθημερινή λειτουργία αξιοποιούνται περίπου 18 συρμοί, οι περισσότεροι ιδιαίτερα παλιοί. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένα προβλήματα αξιοπιστίας, αλλά και σημαντική επιβάρυνση στις ώρες αιχμής.
Κατά τους θερινούς μήνες, μάλιστα, οι συνθήκες γίνονται ακόμη δυσκολότερες, καθώς πολλοί συρμοί διαθέτουν χαμηλής απόδοσης κλιματισμό. Στη γραμμή κινούνται προσωρινά και τέσσερις συρμοί που προήλθαν από τη γραμμή 3 και δεν διαθέτουν καθόλου σύστημα ψύξης.
Νέα έργα σε ΗΣΑΠ και Μετρό
Το πρόγραμμα ανανέωσης δεν σταματά στην 8η σειρά συρμών. Η ΣΤΑΣΥ προετοιμάζει ήδη νέο διαγωνισμό για την ανακατασκευή 10 ακόμη συρμών της 10ης σειράς του ΗΣΑΠ, με προϋπολογισμό που φτάνει τα 63 εκατ. ευρώ.
Εφόσον ολοκληρωθεί και αυτή η παρέμβαση, η Γραμμή 1 θα διαθέτει συνολικά 24 εκσυγχρονισμένους συρμούς με νέο κύκλο ζωής 25 ετών.
Παράλληλα, προχωρούν παρεμβάσεις και στο Μετρό. Σε εξέλιξη βρίσκεται η αναβάθμιση 12 συρμών της πρώτης γενιάς στις γραμμές 2 και 3, οι οποίοι μέχρι σήμερα λειτουργούν χωρίς κλιματισμό.
Την ίδια ώρα, εξελίσσεται πρόγραμμα επαναφοράς πέντε ακινητοποιημένων συρμών που βρίσκονται εκτός δικτύου από το 2017, ενώ προχωρά και ο σχεδιασμός για την προμήθεια επτά νέων διρευματικών συρμών που θα εξυπηρετούν τα δρομολόγια προς το Αεροδρόμιο.
Το μεγάλο δίλημμα για το τμήμα Φάληρο – Πειραιάς
Ανοιχτό παραμένει και το θέμα του εκσυγχρονισμού του τμήματος Φάληρο – Πειραιάς της Γραμμής 1.
Από τη μία πλευρά υπάρχει ήδη χρηματοδότηση περίπου 22 εκατ. ευρώ για παρεμβάσεις στην υφιστάμενη γραμμή. Από την άλλη, συνεχίζει να εξετάζεται το ενδεχόμενο υπογειοποίησης, ένα αίτημα που εδώ και χρόνια υποστηρίζεται από τον Δήμο Πειραιά και τοπικούς φορείς.
Ωστόσο, το υψηλό κόστος,που εκτιμάται ότι θα ξεπερνούσε τα 100 εκατ. ευρώ, αλλά και οι πιθανές αρχαιολογικές δυσκολίες καθιστούν το έργο ιδιαίτερα σύνθετο.
Αυξάνονται οι επιβάτες, μεγαλώνει η πίεση
Η ανάγκη για καλύτερες συχνότητες γίνεται ακόμη πιο επιτακτική λόγω της συνεχούς αύξησης της επιβατικής κίνησης. Σύμφωνα με στοιχεία της ΣΤΑΣΥ, το πρώτο τετράμηνο του έτους η χρήση των μέσων σταθερής τροχιάς αυξήθηκε κατά 7%, επιβεβαιώνοντας ότι το δίκτυο καλείται πλέον να εξυπηρετήσει πολύ μεγαλύτερο αριθμό επιβατών με έναν στόλο που για χρόνια λειτουργεί στα όριά του.