Η Αγγελική Κοσμοπούλου ιδρύτρια του Storymentor μιλά στο iefimerida με αφορμή το Good Stories Summit - Τι λέει για τη δύναμη του storytelling στην εποχή της ΤΝ, τον ρόλο των επιχειρήσεων, την κοινωνική προσφορά χωρίς "βιτρίνα" και το τρίπτυχο Ναυτιλία - Τουρισμός - Πολιτισμός
Πόση εμπιστοσύνη μπορούμε να έχουμε σε όσους αναλαμβάνουν να υπηρετήσουν το κοινό καλό; Ποιος μπορεί να μας διασφαλίσει ότι πίσω από τα προφίλ φιλανθρωπίας και κοινωνικής προσφοράς υπάρχει, στην πράξη, έργο;
Σε μια εποχή που η εμπιστοσύνη της κοινωνίας δοκιμάζεται καθημερινά και η επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα γρίφο του τι είναι αληθινό και τί ψηφιακά κατασκευασμένο η ανάγκη για περισσότερες αληθινές ιστορίες φαντάζει πιο επιτακτική από ποτέ.
Αυτή την πλευρά της ελληνικής κοινωνίας αλλά και του ρόλου που έχουν οι επιχειρήσεις στην κοινωφελή δράση επιχειρεί σήμερα να προσεγγίζει το Good Stories Summit, που επιστρέφει για τέταρτη χρονιά, σήμερα, 6 Νοεμβρίου, στο Ωδείο Αθηνών. Με αφετηρία την πεποίθηση ότι οι καλές ιστορίες ανθρώπων που ξεπερνούν δυσκολίες, δημιουργούν και συμβάλλουν σε θετικές αλλαγές πρέπει να διαδίδονται με τη στρατηγική της αφήγησης (storytelling) η Αγγελική Κοσμοπούλου ιδρύτρια του Storymentor, Αρχαιολόγος, πρώην αντιπρόεδρος του ΕΟΤ και πρώην εκτελεστική διευθύντρια του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανασίου Κ. Λασκαρίδη, ανοίγει τα χαρτιά της στο iefimerida.
Κάτω από ποια κριτήρια επιλέγονται οι ιστορίες που ακούγονται στο Good Stories Summit;
Το πρώτο, απαράβατο κριτήριο στην επιλογή μας είναι ο θετικός αντίκτυπος. Δεν αναζητούμε απλώς ωραίες ιστορίες. Αναζητούμε ανθρώπους που έχουν κάνει κάτι για να αντιμετωπίσουν ένα πρόβλημα ή να δημιουργήσουν ευκαιρίες για άλλους. Ανθρώπους που με τη δράση τους αναιρούν την πεποίθηση ότι στην Ελλάδα δεν συμβαίνει τίποτα καλό. Πέρα από αυτό, επιδιώκουμε να δίνουμε χώρο σε διαφορετικές φωνές και εμπειρίες, από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, χώρους και ιδιότητες. Στη σκηνή μας μπορεί να συναντηθούν μια σημαντική επιστήμονας, ένας εκπαιδευτικός, μια κοινωνική επιχειρηματίας και ένας άνθρωπος που προσφέρει εθελοντικά στην κοινότητά του. Οι αφετηρίες τους μπορεί να είναι πολύ διαφορετικές, όμως μοιράζονται την επιθυμία να αλλάξουν τα πράγματα.Υπάρχει μια ολόκληρη Ελλάδα που δημιουργεί, προσφέρει και προχωρά, συχνά μακριά από τη δημοσιότητα – και αυτήν θέλουμε να φέρουμε στο προσκήνιο.
Πόσες από τις ιστορίες που έχουν αναδειχθεί μέσα από το Good Stories Summit έχουν καταγράψει μετρήσιμη αλλαγή; Μπορείτε να αναφέρετε κάποια παραδείγματα;
Όλες οι ιστορίες που παρουσιάζουμε είναι ιστορίες θετικής αλλαγής. Και η αλλαγή δεν μετριέται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν προσπάθειες που έχουν εντυπωσιακά αποτελέσματα σε αριθμούς και άλλες με μικρότερα νούμερα, αλλά εξίσου σημαντικό αντίκτυπο. Όπως συνηθίζω να λέω όταν εκπαιδεύω οργανώσεις να αφηγούνται τις ιστορίες τους, το να βγάλεις ένα παιδί από την αστεγία δεν είναι εντυπωσιακό με ποσοτικούς όρους. Αν όμως σκεφτούμε τι σημαίνει να αλλάξεις ριζικά τη ζωή έστω και ενός παιδιού, αντιλαμβάνεσαι ότι μερικές φορές οι αριθμοί αδυνατούν να αποδώσουν το μέγεθος μιας αλλαγής. Στο Good Stories Summit αναδεικνύουμε και τις δύο διαστάσεις. Και αναζητάμε σε μεγάλο βαθμό την έμπνευση και το παράδειγμα.
Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης ποιος θα αφηγείται αληθινές ιστορίες;
Σε μια εποχή όπου μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης κατασκευάζονται φωνές και πρόσωπα, ποια είναι η άποψή σας για την επίδραση του storytelling τα επόμενα χρόνια; Πώς κρίνετε το γεγονός ότι οι έφηβοι και οι νέοι είναι οι βασικοί αποδέκτες της ψηφιακής ζωής και της ψηφιακής εκδοχής του εαυτού τους;
Νομίζω ότι βρισκόμαστε σε μια ενδιαφέρουσα συγκυρία. Έχουμε στη διάθεσή μας περισσότερα μέσα από ποτέ για να δημιουργούμε και να μοιραζόμαστε ιστορίες. Την ίδια στιγμή, γίνεται όλο και δυσκολότερο να αναγνωρίζουμε ποιος μιλά πραγματικά και τι είναι αυθεντικό. Με απασχολεί ιδιαίτερα τι σημαίνει αυτό για τους νέους ανθρώπους. Μεγαλώνουν σ΄ένα περιβάλλον όπου διαρκώς συγκρίνονται με τους άλλους. Παρουσιάζουν μια ωραιοποιημένη εκδοχή του εαυτού τους και την επανεξετάζουν με βάση την ανταπόκριση που έχει. Αυτό γεννά τον κίνδυνο να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται τη ζωή ως κάτι που πρέπει να παρουσιάσουν, αντί για κάτι που πρέπει να ζήσουν. Γι' αυτό είναι σημαντικό να βοηθάμε τα παιδιά και τους νέους να αναγνωρίζουν και να αφηγούνται τη δική τους ιστορία. Να επενδύουν στην αυθεντική εμπειρία. Πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια η αφήγηση, η προσωπική μαρτυρία και η ζωντανή επαφή θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη αξία. Ήδη βλέπουμε ότι όλο και περισσότεροι αναζητούν εμπειρίες μακριά από τις οθόνες και θέλουν να ανήκουν σε μια κοινότητα. Ένα από τα πιο σημαντικά μαθήματα που μπορούμε να δώσουμε στους νέους είναι ότι η αξία της ιστορίας τους δεν εξαρτάται από τον αριθμό των ανθρώπων που θα την παρακολουθήσουν και θα την επιδοκιμάσουν. Εξαρτάται από την αλήθεια και την αυθεντικότητά της.
«Θα ήθελα να βλέπω περισσότερες επιχειρήσεις να επενδύουν σε μακροχρόνιες συνεργασίες, με αποτελέσματα αληθινά, όχι προσχηματικά»
Υπάρχει κοινωνική προσφορά χωρίς επικοινωνιακό όφελος; Τελικά, ποιοι είναι οι αθέατοι πρωταγωνιστές της συλλογικής κουλτούρας στην Ελλάδα;
Φυσικά και υπάρχει. Και θα έλεγα ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνικής προσφοράς γίνεται χωρίς καμία προσδοκία δημοσιότητας ή αναγνώρισης. Στα χρόνια που εργάζομαι στον κοινωφελή χώρο έχω συναντήσει εθελοντές που αφιερώνουν αμέτρητες ώρες για να βοηθήσουν άλλους, εκπαιδευτικούς που κάνουν πολύ περισσότερα από όσα προβλέπει η δουλειά τους, δραστήριους ανθρώπους που κρατούν ζωντανές τις κοινότητές τους και δημιουργούν δίκτυα.Βλέπουν αυτό που κάνουν σαν κάτι αυτονόητο κι αν τους ρωτήσεις τι τους παρακίνησε, συχνά η απάντησή τους είναι «έπρεπε κάτι να γίνει». Από την άλλη, θεωρώ σημαντικό να αναδεικνύεται η κοινωνική προσφορά. Η προβολή βοηθάει μια προσπάθεια να βρει υποστηρικτές και να μεγαλώσει. Επίσης, λειτουργεί παραδειγματικά. Εμπνέει περισσότερους ανθρώπους. Αρκεί βέβαια να υπάρχει πραγματικό έργο πίσω από την επικοινωνία.
Στη σημερινή, διαρκώς μεταβαλλόμενη, κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα ποιος έχει το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για ουσιαστικές αλλαγές; Οι άνθρωποι ή οι θεσμοί που έχουν τα κονδύλια και την εξουσία;
Η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει από έναν άνθρωπο, κι έτσι συμβαίνει συνήθως. Όμως για να αποκτήσει διάρκεια και κλίμακα, συνήθως χρειάζεται συνεργασίες και πόρους. Έχω περάσει αρκετά χρόνια στην πλευρά εκείνων που αποφασίζουν πού θα κατευθυνθούν οι πόροι και γνωρίζω πόσο σημαντική μπορεί να είναι η σωστή χρηματοδότηση. Γνωρίζω όμως και πόσες εξαιρετικές πρωτοβουλίες ξεκίνησαν χωρίς χρηματοδότη, μόνο και μόνο επειδή κάποιος αποφάσισε να δράσει. Η ευθύνη των θεσμών είναι καθοριστική. Έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν τις συνθήκες για ουσιαστικές αλλαγές. Δεν μπορούμε να ζητάμε από την ατομική πρωτοβουλία να αναπληρώνει διαρκώς τις αδυναμίες της δημόσιας πολιτικής.
Σε αυτό λοιπόν το πλαίσιο, ποιος είναι, κατά τη γνώμη σας, ο ιδανικός ρόλος των επιχειρήσεων;
Ο ρόλος των επιχειρήσεων είναι σημαντικός. Ξεκινά από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν, αλλά περιλαμβάνει πολλά περισσότερα. Οι επιχειρήσεις μπορούν να προσφέρουν πολύτιμους πόρους, τεχνογνωσία και δυνατότητες ανάπτυξης σε κοινωνικές πρωτοβουλίες. Θα ήθελα να βλέπω περισσότερες επιχειρήσεις να επενδύουν σε μακροχρόνιες συνεργασίες, με συγκεκριμένους στόχους και πραγματικά αποτελέσματα. Αληθινά, όχι προσχηματικά.
Ποια είναι η μεγαλύτερη αντίφαση που έχετε ανακαλύψει ανάμεσα σε αυτά που υποστηρίζει ένας οργανισμός για την κοινωνική αλλαγή και σε εκείνα που πραγματικά υλοποιούνται;
Είναι ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα, που γίνεται πιο επίκαιρο κάθε φορά που μια μη κερδοσκοπική οργάνωση βρίσκεται στο στόχαστρο για καταγγελίες σχετικά με ανήθικες ή αδιαφανείς πρακτικές. Το βλέπουμε ξανά αυτές τις μέρες. Η μεγαλύτερη αντίφαση, για εμένα, είναι να μιλά ένας οργανισμός για κοινωνική αλλαγή και να μην εφαρμόζει στη δική του λειτουργία τις αρχές που επικαλείται. Η κοινωνική αποστολή δεν απαλλάσσει κανέναν από την υποχρέωση για διαφάνεια, λογοδοσία και χρηστή διαχείριση. Πιστεύω ότι στον κοινωφελή χώρο έχουμε ιδιαίτερη ευθύνη να ανταποκρινόμαστε στην εμπιστοσύνη που μας δείχνει η κοινωνία. Και αυτή η εμπιστοσύνη πρέπει να επιβεβαιώνεται καθημερινά με τις πράξεις μας.
Έχετε πει ποτέ «όχι» σε κάποιον υποστηρικτή επειδή θεωρήσατε ότι επιχειρεί να εξαγοράσει ένα καλό κοινωνικό προφίλ;
Δεν έχει τύχει σε εμένα. Δεν με έχουν προσεγγίσει. Έχω τη χαρά οι συνεργασίες μου να είναι με ανθρώπους και οργανισμούς με τους οποίους μοιραζόμαστε κοινές αξίες. Έχει συμβεί, ωστόσο, οργανισμοί με τους οποίους συνεργάζομαι να έχουν θέσει τόσο σαφή όρια στις συνεργασίες τους, ώστε να μην επιτρέπουν παρεκκλίσεις από τις αρχές τους για τα χρήματα. Δεν αφήνουν την ανάγκη εξεύρεσης πόρων να υπερβαίνει τον σκοπό τους. Και δεν είναι λίγοι.
«Κάθε «ναι» συνεπάγεται και ένα «όχι» σε κάτι άλλο που μπορεί να αξίζει εξίσου»
Έχετε εμπειρία στη διοίκηση κοινωφελούς ιδρύματος, στη διαχείριση πόρων, στην εταιρική κοινωνική ευθύνη και στη στρατηγική επικοινωνία. Τι διδαχθήκατε που δεν θα μπορούσατε να είχατε μάθει ως απλή παρατηρήτρια της κοινωνικής προσφοράς;
Έμαθα ότι η κοινωνική προσφορά είναι πολύ πιο σύνθετη από όσο φαίνεται απ' έξω. Όταν έχεις την ευθύνη της διαχείρισης πόρων, συνειδητοποιείς ότι πρέπει να επιλέξεις ανάμεσα σε εξαιρετικές πρωτοβουλίες. Ότι κάθε «ναι» συνεπάγεται και ένα «όχι» σε κάτι άλλο που μπορεί να αξίζει εξίσου. Έμαθα επίσης ότι οι καλές προθέσεις δεν εγγυώνται καλά αποτελέσματα. Χρειάζεται γνώση, σωστή κρίση, επιμονή και συχνά η γενναιότητα να αναγνωρίσεις ότι κάτι δεν λειτούργησε όπως περίμενες. Κυρίως, απέκτησα βαθύτερη συναίσθηση της ευθύνης που συνεπάγεται η εμπιστοσύνη που σου έχει δοθεί. Σε αυτόν τον χώρο, οι αποφάσεις σου επηρεάζουν πραγματικούς ανθρώπους.
Ναυτιλία, τουρισμός, πολιτισμός. Ποιος έχει την ευθύνη να γεφυρώσει αυτούς τους τρεις βασικούς πυλώνες ανάπτυξης της Ελλάδας και να τους μετατρέψει σε κοινωνικό κεφάλαιο και συλλογική πρόοδο;
Κανένας μόνος του. Τα αποτελέσματα γεννιούνται από τις συνεργασίες και την υπέρβαση του ανταγωνισμού. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τις νησιωτικές κοινότητες. Έχουν πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, ισχυρή ναυτική παράδοση και σημαντική τουριστική δραστηριότητα. Την ίδια στιγμή, πολλές αντιμετωπίζουν περιβαλλοντικές προκλήσεις, δύσκολη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, εγκατάλειψη παραδοσιακών δραστηριοτήτων ή έλλειψη κινήτρων για την παραμονή των νέων στον τόπο τους. Η ευθύνη ανήκει σε όλους όσοι έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τα πράγματα, με ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Βλέπετε το Good Stories Summit να έχει ρόλο σε αυτό το όραμα; Με ποιον τρόπο;
Το Good Stories Summit συμβάλλει αναδεικνύοντας ανθρώπους και πρωτοβουλίες που ήδη εργάζονται σε αυτή την κατεύθυνση. Στη σκηνή μας φιλοξενούμε ήδη ιστορίες για την αναβίωση παραδοσιακών τεχνών, την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, τη βιώσιμη επιχειρηματικότητα και την αναζωογόνηση της περιφέρειας. Και φιλοδοξούμε να δημιουργούμε περισσότερες τέτοιες ευκαιρίες συνάντησης και συνεργασίας.
Αν διαλέγατε μια αλήθεια για την ελληνική κοινωνία που δεν έχει θετικό αντίκτυπο, αλλά πρέπει να ειπωθεί χωρίς ωραιοποίηση, ποια θα ήταν; Τι έχουμε στα χέρια μας που ακόμα δεν έχουμε αξιοποιήσει;
Θα έλεγα ότι έχουμε μάθει να λειτουργούμε πολύ περισσότερο ως μονάδες παρά ως σύνολο. Στη χώρα μας υπάρχουν αξιόλογοι άνθρωποι, υπάρχουν ιδέες, δημιουργικότητα, γνώση, διάθεση προσφοράς. Έχουμε όμως μεγάλη δυσκολία να εμπιστευτούμε ο ένας τον άλλον και να δημιουργήσουμε κάτι που θα ξεπερνά την ατομική μας υπόσταση. Αυτό συμβαίνει και στον χώρο της κοινωνικής προσφοράς, εκεί που θα περίμενε κανείς τα πράγματα να είναι αλλιώς. Υπάρχουν πολλές αξιόλογες πρωτοβουλίες που, ενώ έχουν κοινή στόχευση, παραμένουν ασύνδετες. Αυτό που δεν έχουμε αξιοποιήσει αρκετά είναι ακριβώς η δυνατότητα να ενώσουμε δυνάμεις, να συνεργαστούμε και να εμπιστευτούμε ο ένας τον άλλον αντί να λειτουργούμε ανταγωνιστικά. Αν καταφέρναμε να μετατρέψουμε περισσότερες από αυτές τις ατομικές πρωτοβουλίες σε συλλογική προσπάθεια, θα μπορούσαμε να αλλάξουμε πολύ περισσότερα από όσα σήμερα φανταζόμαστε.
