Ένα βήμα πιο κοντά στη Σερβία έρχεται ο Κάθετος Διάδρομος, ανοίγοντας προοπτικές για νέες διαδρομές φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς την Κεντρική Ευρώπη.
Η χθεσινή τετραμερής συνάντηση των υπουργών Ενέργειας Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας στο Βελιγράδι έδωσε νέα ώθηση στο εγχείρημα, συνδυάζοντας την πολιτική στήριξη των τεσσάρων χωρών με την άμεση έναρξη κατασκευής του αγωγού Βόρειας Μακεδονίας - Σερβίας.
Ο νέος αγωγός θα δώσει στη σερβική αγορά πρόσβαση σε φυσικό αέριο που εισάγεται από την Ελλάδα. Ωστόσο, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν από κοντά τις συζητήσεις της τετραμερούς, το Βελιγράδι αφήνει πλέον ανοικτό παράθυρο ώστε η συγκεκριμένη διαδρομή να αποτελέσει και αφετηρία για μελλοντική επέκταση προς την Ουγγαρία. Μια τέτοια εξέλιξη θα μεγάλωνε σημαντικά την περιοχή που μπορεί να τροφοδοτήσει η ενεργειακή αρτηρία.
Το άνοιγμα της Σερβίας αφορά την απόκτηση περισσότερων επιλογών εφοδιασμού, μεταξύ των οποίων το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) που φτάνει στους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς, χωρίς τουλάχιστον προς ώρας αυτό να σημαίνει ότι το Βελιγράδι έχει αποφασίσει να κόψει πλήρως τους ενεργειακούς δεσμούς του με τη Μόσχα. Αντίστοιχα, η επέκταση προς την Ουγγαρία αποτελεί προοπτική που χρειάζεται πρόσθετα τεχνικά, εμπορικά και θεσμικά βήματα για να υλοποιηθεί.
Τα τρία θετικά ορόσημα
Όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, από τη συνάντηση προέκυψαν τρεις σημαντικές θετικές εξελίξεις για τον Κάθετο Διάδρομο. Η πρώτη ήταν η επιβεβαίωση της ισχυρής πολιτικής στήριξης των τεσσάρων κυβερνήσεων, σε συνέχεια της πρώτης τετραμερούς που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο στην Αθήνα. Η δεύτερη βρίσκεται στη διατύπωση του κοινού ανακοινωθέντος για τις εναλλακτικές πηγές και διαδρομές εφοδιασμού.
Για πρώτη φορά στο κοινό ανακοινωθέν του συγκεκριμένου σχήματος η διαφοροποίηση των προμηθειών συνδέεται με τη σταδιακή απεξάρτηση των κρατών-μελών της ΕΕ από το ρωσικό φυσικό αέριο. Η αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς στην πρώτη τετραμερή η Σερβία είχε απορρίψει την πρόταση να συμπεριληφθεί αντίστοιχη διατύπωση, λόγω και των στενών δεσμών της κυβέρνησής της με τη Μόσχα.
Η τρίτη και πιο χειροπιαστή εξέλιξη είναι η επιβεβαίωση ότι ξεκινούν άμεσα οι κατασκευές για τη σύνδεση Βόρειας Μακεδονίας - Σερβίας. Μαζί με τον αγωγό Ελλάδα - Βόρεια Μακεδονία, που ήδη κατασκευάζεται, θα δημιουργηθεί μια νέα διαδρομή για τη μεταφορά αερίου από τις ελληνικές υποδομές μέχρι τη σερβική αγορά.
Ξεκινούν οι εργασίες για τον νέο αγωγό
Σύμφωνα με τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, η υπηρεσιακή υπουργός Ενέργειας της Σερβίας, Ντούμπραβκα Τζέντοβιτς Χαντάνοβιτς, ανακοίνωσε ότι την επόμενη εβδομάδα θα ξεκινήσει η τοποθέτηση σωλήνων στα πρώτα πέντε χιλιόμετρα του αγωγού, κοντά στη Βράνισκα Μπάνια. Το τμήμα στη σερβική επικράτεια θα έχει συνολικό μήκος περίπου 145 χιλιομέτρων, με προϋπολογισμό 153 εκατ. ευρώ και στόχο ολοκλήρωσης το πρώτο τρίμηνο του 2028.
Η υπουργός ανέφερε επίσης ότι, σύμφωνα με την ενημέρωση από τη Βόρεια Μακεδονία, το τμήμα στην άλλη πλευρά των συνόρων προβλέπεται να ολοκληρωθεί στα μέσα ή προς το τέλος του 2028. Για να τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα στη Σερβία, θα πρέπει να λυθούν εγκαίρως οι εκκρεμότητες με τις απαλλοτριώσεις. Η έναρξη των εργασιών σηματοδοτεί, πάντως, τη μετάβαση της επένδυσης από τον σχεδιασμό στην κατασκευή.
Αναλυτές της αγοράς θεωρούν ιδιαίτερα σημαντικό αυτό το βήμα, επειδή δείχνει έμπρακτα την πρόθεση της Σερβίας να αποκτήσει περισσότερες πηγές εφοδιασμού. Με τη νέα υποδομή, το Βελιγράδι θα μπορεί να εξετάζει και αγορές LNG μέσω Ελλάδας. Έτσι, προστίθεται ένας ακόμη προορισμός για το φυσικό αέριο που εισέρχεται στους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς και μεταφέρεται προς τα βόρεια.
Πώς μπορεί να μεγαλώσει η ενεργειακή αρτηρία
Το μεγαλύτερο δυνητικό όφελος, ωστόσο, βρίσκεται πέρα από τις ανάγκες της ίδιας της Σερβίας. Η επέκταση της νέας διαδρομής μέχρι τη χώρα δημιουργεί τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως γέφυρα για τη μεταφορά αερίου στην Ουγγαρία. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Βελιγράδι αφήνει ανοικτή αυτή την προοπτική, δίνοντας μεγαλύτερο περιθώριο ανάπτυξης του Κάθετου Διαδρόμου στην Κεντρική Ευρώπη.
Εφόσον προχωρούσε αυτή η δυνατότητα, θα δημιουργούνταν η αλυσίδα Ελλάδα - Βόρεια Μακεδονία - Σερβία - Ουγγαρία. Αέριο που φτάνει στη χώρα μας θα μπορούσε να διοχετεύεται σε νέες αγορές, αυξάνοντας τη σημασία των ελληνικών υποδομών εισαγωγής και μεταφοράς. «Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Κάθετος Διάδρομος θα διπλασιαζόταν», σημειώνουν χαρακτηριστικά αναλυτές, περιγράφοντας το μέγεθος της προοπτικής.
Το μεγάλο στοίχημα είναι η συμβολή στην αντικατάσταση περίπου 20 δισ. κυβικών μέτρων ρωσικού αερίου που τροφοδοτούν την ευρύτερη περιοχή. Η σταδιακή απαγόρευση των εισαγωγών στην ΕΕ, με ορόσημο για το αέριο αγωγών το φθινόπωρο του 2027, αυξάνει την ανάγκη για εναλλακτικές προμήθειες. Η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει βασική πύλη εισόδου, καθώς η εξαγωγική δυναμικότητά της αναμένεται να φτάσει τα 9,5 δισ. κυβικά μέτρα έως το 2027.
Ο Κάθετος Διάδρομος θα βρίσκεται και στο τραπέζι των σημερινών συνομιλιών του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, στο πλαίσιο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας - ΗΠΑ. Οι επαφές ακολουθούν τις εξελίξεις στο Βελιγράδι, με τη δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών εφοδιασμού να αποτελεί βασικό θέμα της ενεργειακής ατζέντας.
Οδεύσεις και για καύσιμα - ηλεκτρική ενέργεια
Πηγές με άμεση γνώση των συζητήσεων αποδίδουν την πρόοδο στην ανάπτυξη μιας κουλτούρας περιφερειακής συνεργασίας, την οποία πιστώνουν στην πρωτοβουλία Ελλάδας και Βουλγαρίας. Οι χώρες αναγνωρίζουν σταδιακά ότι οι κοινές ενεργειακές υποδομές μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού και περισσότερες επιλογές, δημιουργώντας οφέλη για όλη την περιοχή.
Αυτό εξηγεί γιατί η συνεργασία διευρύνεται και στα πετρελαιοειδή. Εξετάζεται η επέκταση μέχρι τη Νις του αγωγού της Helleniq Energy που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με τα Σκόπια, με τις σχετικές μελέτες να βρίσκονται στα σκαριά. Η Σερβία αντιμετωπίζει θετικά το σχέδιο, παρότι διαθέτει δική της διυλιστική υποδομή, καθώς η νέα σύνδεση θα της έδινε επιπλέον επιλογές προμήθειας καυσίμων.
Παράλληλα, σχεδιάζεται ένας ηλεκτρικός διάδρομος Ανατολής - Δύσης. Σύμφωνα με την υπουργό Ενέργειας της Βόρειας Μακεδονίας, Σάνια Μποζίνοφσκα, η πρωτοβουλία αφορά νέες διασυνδέσεις δυναμικότητας 2.000 MW από τη Βουλγαρία, μέσω Βόρειας Μακεδονίας, προς την Ιταλία, προσθέτοντας ακόμη ένα πεδίο συνεργασίας μεταξύ των χωρών της περιοχής.
Τον Νοέμβριο προβλέπονται πιο αναλυτικές τεχνικές συναντήσεις για τον ηλεκτρικό διάδρομο. Στόχος είναι να ενισχυθούν οι δυνατότητες μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των χωρών, ενώ τα επιμέρους έργα, η χρηματοδότηση και το χρονοδιάγραμμα κατασκευής μένουν να εξειδικευτούν.