Σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής βρίσκεται η Ελλάδα στον παγκόσμιο χάρτη των ξένων επενδύσεων. Η τελευταία έκθεση των Financial Times για τις άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) ανά τον πλανήτη (το ετήσιο FDI Report για το 2025), που παρουσιάστηκε προ ημερών, καταγράφει σοβαρές ανατροπές στις τάσεις που καθορίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κριθεί η ελληνική επενδυτική προοπτική την επόμενη πενταετία. Και το πλαίσιο αυτό είναι πιο απαιτητικό από ποτέ.
Το πρώτο μήνυμα προς την Ελλάδα είναι ότι ο κόσμος κινείται προς λιγότερες αλλά μεγαλύτερες άμεσες ξένες επενδύσεις. Το 2025 ανακοινώθηκαν παγκοσμίως περισσότερα από 16.500 ξένες επενδύσεις «εκ του μηδενός», τα λεγόμενα greenfield projects, με κεφαλαιακές δεσμεύσεις 1,36 τρισ. δολαρίων. Ο αριθμός των άμεσων ξένων επενδύσεων μειώθηκε κατά 6,6% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά, οι θέσεις εργασίας κατά 9,5%, αλλά η αξία των επενδύσεων αυξήθηκε κατά 2,2%. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που επί χρόνια μετρούσε την επιτυχία της επενδυτικής της πολιτικής με όρους όγκου, αυτή η μεταβολή σημαίνει ότι το κριτήριο αλλάζει. Δεν αρκεί πλέον να προσελκύονται «πολλές» επενδύσεις. Πρέπει να προσελκύονται οι σωστές επενδύσεις, εκείνες που μπορούν να μεταβάλλουν το παραγωγικό υπόδειγμα.
Το δεύτερο μήνυμα αφορά τους κλάδους. Παγκοσμίως, τα διεθνή κεφάλαια κατευθύνθηκαν κυρίως στις επικοινωνίες με 346 δισ. δολάρια, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) με 200 δισ., στους ημιαγωγούς με 138 δισ., στα ακίνητα (real estate) με 112 δισ. και στα μέταλλα / πρώτες ύλες με 64 δισ. δολάρια. Οι μεταφορές και η αποθήκευση συγκέντρωσαν 58 δισ., ενώ το λογισμικό (software) και οι υπηρεσίες πληροφορικής άλλα 39 δισ. δολάρια. Στην Ευρώπη η εικόνα ήταν αντίστοιχη: επικοινωνίες με 140,8 δισ. δολάρια, ΑΠΕ με 76,6 δισ., real estate με 41,5 δισ., μεταφορές και αποθήκευση με 14,5 δισ. και software με 13,8 δισ. δολάρια.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να αγνοήσει αυτά τα στοιχεία. Το επενδυτικό αφήγημα της χώρας βασίζονταν επί χρόνια στον τουρισμό, στα ακίνητα και σε επιμέρους έργα ενέργειας. Τα τελευταία χρόνια κάτι αλλάζει και στη χώρα μας καθώς ο διεθνής ανταγωνισμός για κεφάλαια διεξάγεται σε άλλο πεδίο: ψηφιακές υποδομές, data centres, ΑΠΕ, logistics, ημιαγωγοί, κρίσιμες πρώτες ύλες, βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας. Αυτό που έχουν καταλάβει στην κυβέρνηση είναι πως όσο η ελληνική επενδυτική προσφορά παραμένει συγκεντρωμένη σε λίγες κατηγορίες, τόσο λιγότερο μερίδιο διεκδικεί από το παγκόσμιο κεφάλαιο. Γι’ αυτό το λόγο βλέπουμε πλέον ουσιαστικές κινήσεις ώστε να μετατραπεί η χώρα σε διεθνή εμπορευματικό κόμβο, πρωτοβουλίες για σοβαρές επενδύσεις σε data centers, κ.α.
Το τρίτο μήνυμα είναι ευρωπαϊκό και επηρεάζει άμεσα την Ελλάδα. Η Ευρώπη το 2025 διατήρησε το μεγαλύτερο μερίδιο παγκοσμίως σε αριθμό άμεσων ξένων επενδύσεων με 34,2% και 5.661 greenfield projects, αν και ο αριθμός μειώθηκε κατά 12,1%. Το ύψος των επενδύσεων αυξήθηκε κατά 15%, από 317,3 δισ. σε 364,9 δισ. δολάρια. Στη Δυτική Ευρώπη ο αριθμός των άμεσων ξένων επενδύσεων μειώθηκε κατά 7,9%, αλλά η κεφαλαιακή επένδυση αυξήθηκε κατά 28,1%. Στην αναδυόμενη Ευρώπη οι επενδύσεις μειώθηκαν κατά 25,9% και τα κεφάλαια κατά 23,7%. Εδώ κρύβεται ένας κίνδυνος για την Ελλάδα: αν αντιμετωπιστεί ως περιφερειακή αγορά χαμηλής δυναμικής και ομαδοποιηθεί με την αναδυόμενη Ευρώπη, θα παρακολουθήσει τη ροή των μεγάλων κεφαλαίων από μακριά. Αν αντιθέτως καταφέρει να ενταχθεί στο τμήμα της Ευρώπης που υποδέχεται μεγάλα, κεφαλαιουχικά έργα, μπορεί να αλλάξει επίπεδο.
Το τέταρτο μήνυμα είναι ψηφιακό. Οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών (ICT) και ηλεκτρονικών αντιπροσώπευσε πάνω από 40% των παγκόσμιων ΑΞΕ το 2025. Η μέση επένδυση στα ψηφιακά έργα έφτασε τα 196,4 εκατ. δολάρια ανά έργο, περισσότερο από το διπλάσιο του μέσου όρου όλων των κλάδων στα 83,6 εκατ. δολάρια. Τα data centres βρίσκονται στο επίκεντρο, αλλά αντιμετωπίζουν προβλήματα διαθεσιμότητας ενέργειας, κόστους, αδειοδοτήσεων και τοπικών αντιδράσεων. Όπως αποτυπώνεται στην έκθεση, πλέον δεν μεταφέρεται η ηλεκτρική ενέργεια στα data centres, αλλά τα data centres στην ηλεκτρική ενέργεια. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η προσέλκυση μεγάλων ψηφιακών επενδύσεων προϋποθέτει διαθέσιμη ισχύ, προβλέψιμο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, δίκτυα, χωροταξική σαφήνεια και θεσμική ταχύτητα. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, το ενδιαφέρον επενδυτών δεν πρόκειται να μετατραπεί σε υλοποιημένο έργο.
Το πέμπτο μήνυμα αφορά το ενεργειακό κόστος, σημείο όπου η Ελλάδα έχει διαρθρωτική αδυναμία. Οι βιομηχανικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στις βασικές ευρωπαϊκές αγορές αυξήθηκαν περίπου 30% μεταξύ 2021 και 2025. Το κόστος στην Ευρώπη παραμένει υψηλότερο από ανταγωνιστικές οικονομίες όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία. Η επίπτωση είναι ορατή: το μερίδιο της Ευρώπης στις παγκόσμιες ΑΞΕ στη βιομηχανία μειώθηκε από 45% το 2021 σε 28% το 2025. Η Ελλάδα, με κόστος ενέργειας συστηματικά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση όσον αφορά την προσέλκυση ενεργοβόρων βιομηχανικών επενδύσεων.
Το έκτο μήνυμα είναι γεωπολιτικό και ίσως το πιο κρίσιμο για το ελληνικό αφήγημα. Το 2025, τα δύο τρίτα των παγκόσμιων ΑΞΕ κατευθύνθηκαν προς το μπλοκ χωρών που συνδέονται με τις ΗΠΑ, ενώ το μερίδιο του μπλοκ της Κίνας μειώθηκε στο 10%. Οι στρατηγικά ευαίσθητοι κλάδοι - επικοινωνίες, κρίσιμα μέταλλα, ενέργεια και άμυνα – ξεπέρασαν το ένα τρισ. δολάρια, αντιπροσωπεύοντας 73,4% της παγκόσμιας δαπάνης σε ΑΞΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει τη θέση της ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, ως πύλη της Νοτιοανατολικής Μεσογείου και ως ασφαλής ευρωπαϊκός κόμβος υποδομών. Η γεωπολιτική θέση παύει να είναι αφηρημένο πλεονέκτημα και γίνεται μετρήσιμο επενδυτικό κριτήριο.
Η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να ανταγωνίζεται ως φθηνή χώρα. Δεν αρκεί η φυσική ομορφιά, ο τουρισμός ή τα ακίνητα. Πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να γίνει χώρα υποδοχής σύνθετων επενδυτικών έργων. Εμείς θα αποφασίσουμε αν θα παρακολουθήσουμε αυτή τη μεταβολή από την περιφέρεια ή αν θα διεκδικήσουμε σοβαρό ρόλο στον νέο χάρτη των άμεσων ξένων επενδύσεων.