Η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια περνά πλέον από τη σφαίρα του σχεδιασμού στην υλοποίηση.
Έτσι, επιβεβαιώνεται πως η Ελλάδα αποκτά ολοένα πιο κεντρικό ρόλο στον νέο ενεργειακό χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με το επόμενο κρίσιμο βήμα να γίνεται μέσω του αγωγού διασύνδεσης Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας. Πρόκειται για ένα έργο που αντιμετωπίζεται πλέον όχι μόνο ως διμερής υποδομή, αλλά ως καταλύτης για τη μεταφορά φυσικού αερίου προς ολόκληρη τη βαλκανική ενδοχώρα.
Ο αγωγός αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027, με αρχική δυναμικότητα 1 δισ. κυβικών μέτρων (bcm) ετησίως. Ωστόσο, σύμφωνα με τις έως τώρα τεχνικές εκτιμήσεις, μέσω συγκεκριμένων προσαρμογών στη λειτουργία του ελληνικού συστήματος μεταφοράς, η εξαγωγική ικανότητα θα μπορεί να αυξηθεί έως και στα 2,8 bcm.
Η Σερβία ως επόμενος κρίκος
Πρόκειται για μια παράμετρο με ιδιαίτερη σημασία, καθώς δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε η νέα διασύνδεση να μην καλύψει μόνο τις ανάγκες της Βόρειας Μακεδονίας, αλλά να λειτουργήσει ως δίοδος τροφοδοσίας και για άλλες χώρες της περιοχής.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά σταδιακά «δυτικό βραχίονα». Μέχρι σήμερα, η αρχιτεκτονική του πρότζεκτ είχε επικεντρωθεί κυρίως στη διασφάλιση ροών από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολβαδία, την Ουκρανία και την Σλοβακία. Πλέον όμως, η γεωπολιτική και εμπορική βαρύτητα μεταφέρεται και προς τα Δυτικά Βαλκάνια, όπου οι ανάγκες διαφοροποίησης προμηθειών παραμένουν υψηλές.
Η πρώτη χώρα που αναμένεται να ενταχθεί σε αυτή την αλυσίδα είναι η Σερβία. Το Βελιγράδι έχει ήδη συμφωνήσει να αποτελέσει τον επόμενο κρίκο της επέκτασης του Κάθετου Διαδρόμου, επιβεβαιώνοντας το ενδιαφέρον του να αποκτήσει πρόσβαση σε πρόσθετες πηγές και οδεύσεις φυσικού αερίου μέσω Ελλάδας. Για τη Σερβία, η νέα αυτή δυνατότητα αποκτά ιδιαίτερη αξία σε μια περίοδο όπου όλες οι χώρες της περιοχής επιχειρούν να μειώσουν την εξάρτησή τους από μονοδιάστατα μοντέλα τροφοδοσίας.
Συνάντηση το φθινόπωρο
Σε αυτό το πλαίσιο, στις αρχές του φθινοπώρου προγραμματίζεται τεχνική συνάντηση των Διαχειριστών Ελλάδας, Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας στο Βελιγράδι. Στόχος θα είναι να αποσαφηνιστούν οι αναβαθμίσεις που θα απαιτηθούν στα επιμέρους συστήματα μεταφοράς ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη μεταφορά ποσοτήτων προς τη σερβική αγορά.
Η ουσία είναι πως ο Κάθετος Διάδρομος εξελίσσεται σταδιακά σε μια ενιαία περιφερειακή «αρτηρία» μεταφοράς αερίου. Και αυτό δεν αφορά μόνο τις φυσικές υποδομές, αλλά και τους κανόνες λειτουργίας τους. Δεν είναι τυχαίο ότι τον περασμένο Μάρτιο οι χώρες-μέλη του Vertical Corridor κατέληξαν σε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη δημιουργία νέων προϊόντων δέσμευσης χωρητικότητας.
Η πρωτοβουλία αυτή θεωρείται κομβική, καθώς επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα από τα βασικά εμπόδια στην εμπορική αξιοποίηση του διαδρόμου, δηλαδή το υψηλό σωρευτικό κόστος μεταφοράς κατά μήκος πολλών διασυνδεδεμένων συστημάτων.
Το κρίσιμο τεστ του Ιουνίου
Το νέο μοντέλο προβλέπει πιο ευέλικτα και συντονισμένα προϊόντα δυναμικότητας, τα οποία θα επιτρέπουν στους χρήστες να «κλείνουν» μεταφορική ικανότητα σε πολλαπλά σημεία του διαδρόμου με πιο ανταγωνιστικούς όρους. Στην πράξη, πρόκειται για έναν μηχανισμό που φιλοδοξεί να καταστήσει εμπορικά ελκυστική τη μεταφορά LNG και άλλων ποσοτήτων φυσικού αερίου από τα ελληνικά τέρμιναλ.
Το μεγάλο τεστ για το νέο αυτό σχήμα θα γίνει ήδη μέσα στον Ιούνιο, όταν θα πραγματοποιηθεί η πρώτη δημοπρασία δυναμικότητας με βάση το νέο πλαίσιο. Παράγοντες της αγοράς θεωρούν πως η ανταπόκριση των traders και των προμηθευτών δώσει ένα πρώτο «σήμα» για το κατά πόσο ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να αποκτήσει πραγματικό εμπορικό βάθος και να λειτουργήσει ως βιώσιμη εναλλακτική οδός τροφοδοσίας.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή έχει διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά ενισχύει τον ρόλο της ως πύλης εισόδου φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αξιοποιώντας τόσο την πύλη του ΔΕΣΦΑ στη Ρεβυθούσα όσο και το FSRU Αλεξανδρούπολης. Από την άλλη μεριά, αναβαθμίζει τη γεωπολιτική της θέση, σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια έχει μετατραπεί σε κεντρικό ζητούμενο για ολόκληρη την Ευρώπη.
Αυτός είναι και ο λόγος που ο ο διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου σημειώνει ότι ο Κάθετος Διάδρομος παραμένει ένα κοινό εγχείρημα με έντονο εθνικό χαρακτήρα. «Το Vertical Corridor το έχω πει από την πρώτη ημέρα και το πιστεύω απολύτως: είναι πρώτα ένα εθνικό πρότζεκτ και μετά ένα επιχειρηματικό πρότζεκτ», όπως έχει αναφέρει χαρακτηριστικά.