Σε φάση κρίσιμης ωρίμανσης βρίσκεται το έργο του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου. Το hardware, δηλαδή οι φυσικές υποδομές, έχουν σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί.
Απομένει να αναπτυχθεί περαιτέρω το software που απαιτείται για να αξιοποιηθεί στο μέγιστο βαθμό το hardware: Ενιαίο, σταθερό και διαφανές ρυθμιστικό πλαίσιο, διαλειτουργικότητα, ανταγωνιστικές χρεώσεις διαμετακόμισης και χρηματοδότηση παραμένουν προκλήσεις προς αντιμετώπιση προτού η διαδρομή Νότου-Βορρά μπορέσει να απελευθερώσει τη δυναμική της. Σημαντικό στοιχείο στην όλη εξίσωση είναι και η αταλάντευτη αμερικανική στήριξη στο έργο, καθώς η Ουάσιγκτον βλέπει τον Κάθετο Διάδρομο ως κρίσιμη ψηφίδα στο νέο γεωενεργειακό «παζλ», που θα διευκολύνει τη ροή αμερικανικού LNG προς την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη αλλά και προς τα Δυτικά Βαλκάνια.
Τα παραπάνω αποτυπώθηκαν στις παρεμβάσεις του Ειδικού Απεσταλμένου του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ Τζόσουα Βολζ, του υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκου Τσάφου, της γενικής γραμματέως Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών Δέσποινας Παληαρούτα και της Διευθύνουσας Συμβούλου του ΔΕΣΦΑ Μαρίας Σφερούτσα, στο πλαίσιο του Balkan Energy Summit στην Αθήνα.
Βολζ: «Πρώτο μίλι σε μαραθώνιο» για τα Βαλκάνια
Το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα «επαναπρογραμματίζεται» υπό το βάρος των πολέμων σε Ουκρανία και Ιράν, σημείωσε ο Τζόσουα Βολζ. Νέες υποδομές χτίζονται, παλιές αναβαθμίζονται και ο Κάθετος Διάδρομος, όπως είπε, αποτελεί μια «στρατηγική γεωπολιτική ευκαιρία που μετατρέπει τα Βαλκάνια σε κρίσιμο κόμβο της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας».
Τα νούμερα, πάντως, αναδεικνύουν την «ψαλίδα» που πρέπει να κλείσει. Η μεταφορική ικανότητα του Κάθετου Διαδρόμου από Νότο προς Βορρά ανέρχεται σήμερα στα 9 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως (bcm). Το κενό που θα προκύψει από την πλήρη εξάλειψη του ρωσικού αερίου εκτιμάται στα 24 bcm. Επομένως, χρειάζεται και περαιτέρω ενίσχυση της δυναμικότητας - συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης προς τα Δυτικά Βαλκάνια - αλλά και διαφοροποίηση των διαδρομών για να υπάρξει πραγματικός ανταγωνισμός προς όφελος των καταναλωτών.
«Δεν είμαστε ακόμη έτοιμοι για τον γύρο του θριάμβου. Διανύουμε το πρώτο μίλι σε έναν μακρύ μαραθώνιο, η κατεύθυνση, όμως, είναι ξεκάθαρη», ξεκαθάρισε ο Αμερικανός αξιωματούχος.
Για την επέκταση προς τα Δυτικά Βαλκάνια, ο Βολζ ανέφερε ότι οι ηγεσίες αυτών των χωρών -εκτός ΕΕ- επιδεικνύουν μεγαλύτερο πραγματισμό και ευελιξία. «Ο όρος Βαλκανιοποίηση προέρχεται από αυτή την περιοχή του κόσμου και ο κατακερματισμός είναι κάτι πραγματικό. Η συλλογική δράση είναι προαπαιτούμενο για να εμπλακεί ευρύτερα ο ιδιωτικός τομέας».
Τσάφος: Το «λειτουργικό σύστημα» θα βάλει στην πρίζα τον Διάδρομο.
«Έχουμε ολοκληρώσει το μεγαλύτερο μέρος του hardware. Τώρα χρειάζεται το software, το λειτουργικό σύστημα που θα αξιοποιήσει πλήρως τις υποδομές», τόνισε ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος. Αυτό μεταφράζεται σε ενιαίο ρυθμιστικό πλαίσιο –πέρα από εθνικά σύνορα– και σε πραγματικά ανταγωνιστικά προϊόντα.
Όπως πρόσθεσε, είναι ακόμη νωρίς για να αξιολογηθεί το έργο, αφού η βασική προϋπόθεση για να «ξεκλειδωθούν» τα οφέλη του –η πλήρης εξάλειψη του ρωσικού αερίου– δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Ο κύριος όγκος των απαγορεύσεων (για τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια αγώγιμου αερίου και ρωσικού LNG) ενεργοποιείται τους επόμενους μήνες, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το τέλος του 2027.
Παληαρούτα: Στο επίκεντρο τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια
Η Δέσποινα Παληαρούτα έδωσε έμφαση στη διαλειτουργικότητα των υποδομών κατά μήκος του Διαδρόμου και στη μεγέθυνση των ροών διπλής κατεύθυνσης. Ως άμεσες προτεραιότητες ανέδειξε:
- Την εφαρμογή της συμφωνίας του Μαρτίου ανάμεσα στους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς και τις Ρυθμιστικές Αρχές των εμπλεκόμενων χωρών (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία) και την Κομισιόν, για ευθυγράμμιση του ρυθμιστικού πλαισίου και των χρεώσεων διαμετακόμισης.
- Τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβολαίων προμήθειας LNG, ώστε το project να γίνει ελκυστικό για ιδιώτες επενδυτές – ειδικά καθώς η χρηματοδοτική στήριξη από την ΕΕ συναντά εμπόδια.
«Πρέπει να κάνουμε το συνολικό περιβάλλον σταθερό και ελκυστικό για τους επενδυτές», υπογράμμισε, σημειώνοντας ότι «σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας, η επιτάχυνση των στρατηγικών έργων, η ρυθμιστική σταθερότητα και η διασυνοριακή συνεργασία είναι καθοριστικές για μια ασφαλή και ανθεκτική ευρωπαϊκή αγορά».
Σφερούτσα (ΔΕΣΦΑ): Στα 8 bcm η ελληνική εξαγωγική δυναμικότητα έως το τέλος του 2026
Η Διευθύνουσα Σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ Μαρία Σφερούτσα εστίασε στις ραγδαίες εξελίξεις στις ελληνικές υποδομές και δη στη ραγδαία αύξηση της εξαγωγικής δυναμικότητας από 2 δις. κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως το 2022 σε 4 bcm σήμερα και 8 bcm στο τέλος του έτους, όταν θα τεθούν σε πλήρη παραγωγική λειτουργία οι Σταθμοί Συμπίεσης σε Αμπελιά και Κομοτηνή.
Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν τον διασυνδετήριο αγωγό Ελλάδας-Δυτικής Μακεδονίας με έναρξη λειτουργίας εντός 2027 που θα προσθέσει άλλο 1 bvm στην εξαγωγική «δύναμη πυρός» της Ελλάδας, τον Σταθμό Συμπίεσης στη Νέα Μεσημβρία (που θα επιτρέψει ροές διπλής κατεύθυνσης από τον TAP) και τον αγωγό Καρπερής-Κομοτηνής που θα αυξήσει τις ροές αερίου από την Ανατολική προς τη Δυτική Ελλάδα.
«Η δημιουργία του hardware μπορεί να είναι χρονοβόρα, αλλά είναι σχετικά εύκολη υπόθεση. Το δύσκολο είναι το software που θα υποστηρίξει τη λειτουργία του», τόνισε η κ. Σφερούτσα. «Η εξαγωγική δυναμικότητα είναι ένα πράγματα. Η διαφοροποίηση των πηγών του αερίου μέσω διασύνδεσης των σημείων εξόδου και εισόδου είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Πρέπει να αναπτύξουμε εθνικά συστήματα αερίου που να "επικοινωνούν" με όλα τα γειτονικά τους συστήματα. Έτσι ενισχύεται η ανταγωνιστικότητα σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο», κατέληξε η CEO του ΔΕΣΦΑ.