Η συνάντηση κορυφής στη Σεντζέν έφερε στο ίδιο τραπέζι τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν, δημιουργώντας μια ιστορική στιγμή με ισχυρό γεωπολιτικό συμβολισμό.
Παρά το βαρύ πολιτικό αποτύπωμα, το αποτέλεσμα της 19ης Νοεμβρίου αποδείχθηκε πιο περιορισμένο από ό,τι προμήνυε η σύνοδος: οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν σε γενικές κατευθύνσεις για τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, την αύξηση της προσφοράς καυσίμων, τον σεβασμό των κρατικών ασυλιών και τον διάλογο για τη μείωση του πυρηνικού κινδύνου, αφήνοντας ωστόσο εκτός ανακοινωθέντος τα πιο κρίσιμα μέτωπα - τον πόλεμο στην Ουκρανία, το Ιράν και την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ.
Τρεις διεθνολόγοι στο iefimerida
Τρεις διεθνολόγοι, ο Δρ Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος, ο Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος και ο Αριστοτέλης Τζιαμπίρης, αναλύουν τα κέρδη, τις σκοπιμότητες και το κόστος των δεσμεύσεων για τις μεγάλες δυνάμεις, τη συζήτηση περί «νέας Γιάλτας» και τους κινδύνους που εγκυμονεί για την Ευρώπη και την Ελλάδα η αποδυνάμωση του διεθνούς δικαίου.
Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος: Το κόστος των δεσμεύσεων για ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία
Όπως επισημαίνει ο διευθυντής του Strategy International και Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus, Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος, η τριμερής της Σεντζέν έφερε στο ίδιο τραπέζι τον Τραμπ, τον Σι και τον Πούτιν, ωστόσο το αποτέλεσμα της 19ης Νοεμβρίου ήταν πιο περιορισμένο από ό,τι προμήνυε η συνάντηση. «Δύο ζητήματα έμειναν έξω από το κείμενο, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η ασφάλεια της διέλευσης από το Ορμούζ. Και στα δύο, μια ουσιαστική συμφωνία θα απαιτούσε δεσμεύσεις με πραγματικό κόστος», υπογραμμίζει χαρακτηριστικά.
Τι διακυβεύεται για τις ΗΠΑ
Αναλύοντας τη στάση της Ουάσιγκτον, ο κ. Ευθυμιόπουλος εξηγεί πως οι ΗΠΑ θέλουν να έχουν λόγο στους όρους διέλευσης από τα στρατηγικά Στενά, καθώς μια διακοπή στο Ορμούζ μπορεί να ανεβάσει τις διεθνείς τιμές των καυσίμων ακόμη και σε χώρες που αγοράζουν λίγο πετρέλαιο από τον Κόλπο. Παραθέτοντας στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, σημειώνει ότι το 2025 πέρασαν από τα Στενά περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού και πετρελαϊκών προϊόντων την ημέρα -περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου-, προσθέτοντας πως «η πρόθεση για μεγαλύτερη προσφορά καυσίμων αφήνει ανοιχτό το ερώτημα ποιος θα αναλάβει να κρατήσει τη δίοδο ασφαλή σε μια κρίση».
Παράλληλα, στέκεται στο συγκεκριμένο οικονομικό συμφέρον που έχουν αποκτήσει οι ΗΠΑ στην Ουκρανία, υπενθυμίζοντας ότι στις 30 Απριλίου 2025 υπέγραψαν με το Κίεβο τη συμφωνία για το κοινό επενδυτικό ταμείο ανοικοδόμησης. Σύμφωνα με τον ουκρανικό οργανισμό συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, η Ουκρανία εισφέρει στο ταμείο το 50% συγκεκριμένων δικαιωμάτων και τελών από νέες ή ορισμένες ανενεργές άδειες, με τα κέρδη της πρώτης δεκαετίας να επανεπενδύονται στη χώρα, ενώ στις 2 Οκτωβρίου 2026 η αμερικανική DFC ανακοίνωσε την έγκριση πρόσθετων επενδύσεων στην ενέργεια και στα κρίσιμα ορυκτά.
Καθώς στο πεδίο του ταμείου εμπίπτουν και έργα σε λιμάνια και μεταφορές, ο διεθνολόγος εξηγεί την πρακτική σύνδεση με την ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα: «Ένα λιμάνι, όμως, χάνει μέρος της εμπορικής του αξίας όταν τα πλοία το αποφεύγουν ή όταν το ασφάλιστρο πολέμου ανεβάζει το κόστος κάθε δρομολογίου. Η συμμετοχή των ΗΠΑ στην ανοικοδόμηση τους δίνει έναν ακόμη λόγο να επιδιώξουν ασφαλείς διελεύσεις. Το ερώτημα είναι ποιες εγγυήσεις είναι διατεθειμένες να στηρίξουν και ποιο μερίδιο του κόστους θα αναλάβουν».
Τι κέρδισε η Κίνα
Για την κινεζική πλευρά, ο κ. Ευθυμιόπουλος αναφέρει ότι ο Σι φιλοξένησε μια συνάντηση στην οποία τόσο ο Τραμπ όσο και ο Πούτιν είχαν λόγους να συμμετάσχουν, κερδίζοντας διπλωματικό βάρος και προωθώντας ένα άμεσο οικονομικό συμφέρον. Με βάση τα δεδομένα του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας —ότι περίπου το 80% του πετρελαίου που πέρασε από το Ορμούζ το 2025 κατευθύνθηκε στην Ασία, με την Κίνα και την Ινδία να παραλαμβάνουν μαζί το 44% του αργού— τονίζει πως για το Πεκίνο η σταθερότητα του εφοδιασμού αφορά το κόστος που πληρώνει η ίδια η οικονομία του.
Αναφερόμενος στο ρεπορτάζ του Reuters στις 19 Νοεμβρίου, σύμφωνα με το οποίο πριν από την τριμερή ο Τραμπ ζήτησε από τον Σι να συμβάλει στον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ο αναλυτής εκτιμά πως η διακήρυξη επέτρεψε στο Πεκίνο να στηρίξει τη γενική έκκληση για σταθερότητα και να κρατήσει ανοιχτό το πώς θα χρησιμοποιήσει την επιρροή του στη Μόσχα. «Η ουσιαστική δοκιμασία για την κινεζική διπλωματία θα έρθει όταν χρειαστεί να πάρει θέση για συγκεκριμένους όρους αποκλιμάκωσης», σημειώνει.
Τι κέρδισε η Ρωσία
Όσον αφορά τη Μόσχα, επισημαίνει ότι ο Πούτιν είχε απευθείας συνομιλία με τον Αμερικανό πρόεδρο χωρίς να αναλάβει συγκεκριμένη υποχρέωση για την Ουκρανία στο κοινό κείμενο. Μετά τη συνάντηση ο Ρώσος πρόεδρος απέρριψε την προοπτική αμοιβαίας παύσης επιθέσεων στον ενεργειακό τομέα και στη ναυσιπλοΐα, έπειτα από τα ουκρανικά πλήγματα στη γέφυρα της Κριμαίας. «Η δήλωσή του δείχνει πόσο εύκολα η συναίνεση για σταθερές ενεργειακές ροές μπορεί να συνυπάρχει με τη συνέχιση της πίεσης στο Κίεβο», παρατηρεί ο Δρ. Ευθυμιόπουλος.
Αντίθετα, εκτιμά πως στα πυρηνικά υπάρχει περιθώριο για πρακτικό αποτέλεσμα. Παραπέμποντας στην έκθεση του SIPRI (8 Ιουνίου 2026), σύμφωνα με την οποία τον Ιανουάριο οι τρεις χώρες συγκέντρωναν περίπου το 91% των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως, αναφέρει ότι ένας σταθερός δίαυλος επικοινωνίας μπορεί να έχει αξία, ιδίως αν οι τρεις καταλήξουν σε διαδικασίες έγκαιρης ειδοποίησης ώστε ένα επεισόδιο να μην εξελιχθεί σε κρίση εξαιτίας λάθους εκτίμησης.
Τι πρέπει να διεκδικήσει η Ευρώπη
«Κατά την εκτίμησή μου, η Ευρώπη οφείλει να συμμετάσχει στη διαμόρφωση των εγγυήσεων για την Ουκρανία και να πει καθαρά τι μπορεί να αναλάβει η ίδια», τονίζει ο κ. Ευθυμιόπουλος, προσθέτοντας πως για κάθε πρόταση συμφωνίας θα έθετε τρία ερωτήματα: «Συμμετέχει το Κίεβο στη διαμόρφωση των όρων; Ποιος θα επιτηρεί την εφαρμογή; Τι θα συμβεί αν παραβιαστεί η συμφωνία;». Στη ναυσιπλοΐα, όπως λέει, θα παρακολουθούσε τις εμπορικές διελεύσεις και τα ασφάλιστρα πολέμου για να δει αν οι συνθήκες βελτιώνονται στην πράξη, καταλήγοντας: «Οι ΗΠΑ έχουν επενδυτικό συμφέρον, η Κίνα χρειάζεται σταθερό εφοδιασμό και η Ρωσία μπορεί να μειώσει άμεσα τον κίνδυνο στη Μαύρη Θάλασσα. Το αν θα μετατρέψουν αυτά τα συμφέροντα σε δεσμεύσεις είναι το μέτρο της επιτυχίας της Σενζέν».
Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος: Διπλωματικό παζάρι, «ελέφαντες στο δωμάτιο» και ο κίνδυνος για το διεθνές δίκαιο
Από την πλευρά του, ο διεθνολόγος Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος τονίζει ότι, πίσω από τα φώτα της δημοσιότητας, δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα, παγιωμένη αρχιτεκτονική συνεργασίας, αλλά σε μια πρώτη, περιορισμένη συνεννόηση. Όπως αναφέρει, παρά τον βαθύ μεταξύ τους ανταγωνισμό, Ουάσιγκτον, Πεκίνο και Μόσχα αναγνωρίζουν την ανάγκη να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας για τη διαχείριση κοινών κινδύνων.
«Η κοινή διακήρυξη της συνάντησης αποτυπώνει ακριβώς αυτό το όριο: περιλαμβάνει γενικές κατευθύνσεις για τον ΟΗΕ, την ενέργεια, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και τη μείωση των πυρηνικών απειλών, απουσιάζουν όμως παντελώς συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και μηχανισμοί εφαρμογής», επισημαίνει ο κ. Δεσποτόπουλος, προειδοποιώντας πως «χωρίς έμπρακτη συνέχεια, μια τέτοια επαφή κινδυνεύει να παραμείνει μια εντυπωσιακή, πλην όμως κενή περιεχομένου, διπλωματική στιγμή».
Τι αποκόμισε ο κάθε ηγέτης
Αναλύοντας το ιδιότυπο αυτό διπλωματικό παζάρι, ο διεθνολόγος σημειώνει ότι ο καθένας προσέρχεται με τη δική του ατζέντα, αλλά τα κέρδη δεν μοιράζονται ισομερώς:
• Ο Βλαντίμιρ Πούτιν αποκομίζει, κατά τον ίδιο, το πιο άμεσο πολιτικό όφελος, καθώς η παρουσία του δίπλα στον Αμερικανό και τον Κινέζο πρόεδρο αποδυναμώνει δραστικά το αφήγημα της δυτικής απομόνωσης, επιτρέποντας στη Μόσχα να προβάλλει το επιχείρημα ότι καμία διεθνής ισορροπία δεν μπορεί να συζητηθεί ερήμην της.
• Ο Σι Τζινπίνγκ, ως οικοδεσπότης, κερδίζει σε διεθνές κύρος, με το Πεκίνο να προβάλλεται ως το φυσικό κέντρο βάρους όπου συναντώνται οι μεγάλες δυνάμεις, ενισχύοντας τη διπλωματική του επιρροή σε αντιστοιχία με τις οικονομικές και στρατηγικές του φιλοδοξίες.
• Ο Ντόναλντ Τραμπ ενισχύει το προφίλ του ηγέτη που μπορεί να συνομιλεί με όλους και να αναλαμβάνει προσωπικά δύσκολες διαπραγματεύσεις — μια βασική πολιτική ευκαιρία της επίσκεψης, όπως επισημαίνει και το Reuters. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει ο κ. Δεσποτόπουλος, «για τον ίδιο το πραγματικό στοίχημα ξεκινά τώρα: καλείται να μετατρέψει αυτή την πρόσβαση σε μετρήσιμο αποτέλεσμα, όπως η αποκλιμάκωση των συγκρούσεων ή η ενεργειακή σταθερότητα».
«Την ίδια στιγμή, προκαλεί θλίψη και προβληματισμό η εκκωφαντική απουσία της Ευρώπης από ένα τραπέζι όπου συζητείται το μέλλον της παγκόσμιας ασφάλειας — ένα τραπέζι που οι τρεις δυνάμεις δείχνουν αποφασισμένες να κρατήσουν αποκλειστικά δικό τους», σχολιάζει χαρακτηριστικά.
Οι «ελέφαντες στο δωμάτιο»
Εξίσου αποκαλυπτικά με όσα γράφτηκαν στη διακήρυξη είναι, σύμφωνα με τον κ. Δεσποτόπουλο, όσα έμειναν εκτός: η Ουκρανία και το Ιράν, που εξελίχθηκαν στους «ελέφαντες στο δωμάτιο». Διευκρινίζει ότι η απουσία τους δεν σημαίνει πως αγνοήθηκαν, καθώς η ρωσική πλευρά επιβεβαίωσε ότι το ουκρανικό κυριάρχησε στη διμερή συνάντηση Τραμπ–Πούτιν, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος έθεσε στον Σι τόσο τον τερματισμό του πολέμου όσο και την ασφαλή ροή πετρελαίου στα Στενά του Ορμούζ.
«Η παράλειψή τους από το κοινό ανακοινωθέν μαρτυρά βαθιές, αγεφύρωτες διαφωνίες. Πρόκειται για μέτωπα που ακουμπούν τον σκληρό πυρήνα διαφορετικών συμφερόντων — την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας στην πρώτη περίπτωση, τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και την ενέργεια στη δεύτερη», τονίζει, προσθέτοντας πως οι τρεις ηγέτες μπορεί να επιθυμούν την αποφυγή μιας ανεξέλεγκτης ανάφλεξης, «απέχουν όμως παρασάγγας από το να συμφωνήσουν στους όρους μιας διευθέτησης και, κυρίως, στο ποιος θα κληθεί να κάνει παραχωρήσεις».
Η πίεση στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και το μήνυμα για την Ελλάδα
Ο κ. Δεσποτόπουλος εκφράζει ιδιαίτερη ανησυχία για την αναφορά της διακήρυξης στον σεβασμό των κρατικών ασυλιών και την προειδοποίηση προς το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) να μην «καταχράται» τη δικαιοδοσία του, κάνοντας λόγο για «σαφή επικοινωνιακή επιτυχία της Μόσχας, η οποία εμφανίζει πλέον την αμφισβήτησή της προς το Δικαστήριο ως θέση που συμμερίζονται και οι άλλες δύο υπερδυνάμεις».
Όπως διευκρινίζει, νομικά τίποτα δεν αλλάζει, αφού το ένταλμα σύλληψης κατά του Βλαντίμιρ Πούτιν για την παράνομη απέλαση παιδιών από την Ουκρανία παραμένει απολύτως ενεργό και, βάσει του άρθρου 58 του Καταστατικού της Ρώμης, μόνο το ίδιο το Δικαστήριο μπορεί να το ανακαλέσει, καθώς καμία πολιτική διακήρυξη δεν υποκαθιστά τη δικαιοσύνη. Πρακτικά, ωστόσο, επισημαίνει ότι ασκείται ισχυρή πολιτική πίεση σε τρίτα κράτη να παρακάμψουν τις υποχρεώσεις τους και να διευκολύνουν τις διπλωματικές κινήσεις του Ρώσου προέδρου.
«Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται μια επικίνδυνη σύγκλιση: οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν διαχρονικά ευρύ περιθώριο ελιγμών, απαλλαγμένο από τους περιορισμούς των διεθνών θεσμών. Για χώρες όμως όπως η Ελλάδα, το ζήτημα είναι υπαρξιακό», προειδοποιεί ο διεθνολόγος και καταλήγει: «Η ισχύς και η αποτελεσματικότητα των διεθνών κανόνων δεν είναι θεωρητική πολυτέλεια, αλλά η βασική ασπίδα προστασίας που δεν μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο με οικονομικά ή στρατιωτικά μέσα. Αν η συνεννόηση των ισχυρών χτίζεται εις βάρος του διεθνούς δικαίου, το τίμημα για τις μικρότερες χώρες θα αποδειχθεί βαρύ».
Αριστοτέλης Τζιαμπίρης: Δεν έχουμε επιστροφή στη Γιάλτα, αλλά μπαίνουμε σε μια πιο απρόβλεπτη εποχή
«Ήταν μια ιστορική στιγμή. Τρεις ανταγωνιστικές, μεγάλες χώρες κάθισαν και συζήτησαν, γεγονός που μπορούμε να πούμε ότι ρίχνει τους τόνους», σημειώνει από την πλευρά του ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Αντιπρύτανης στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, Αριστοτέλης Τζιαμπίρης. Όπως παρατηρεί, ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε το τεράστιο στρογγυλό τραπέζι, όπου κανένας δεν βρισκόταν στην κορυφή, υποδηλώνοντας ένα είδος ισότητας. «Αυτό είναι ένα παλιό διπλωματικό κόλπο: μπορεί να ήταν οικοδεσπότης κάποιος, αλλά ήταν όλοι το ίδιο», εξηγεί, ενώ στα θετικά του κοινού ανακοινωθέντος ξεχωρίζει το γεγονός ότι οι τρεις ηγέτες δήλωσαν πως δεν επιθυμούν πυρηνικό πόλεμο και πυρηνικό χτύπημα.
Αναφερόμενος στην πρόθεσή τους να αναμορφώσουν τον ΟΗΕ και στο ζήτημα που έθεσαν για το Διεθνές Δικαστήριο, εκτιμά πως αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι, λόγω της ισχύος που διαθέτουν, «θέλουν όσο το δυνατόν λιγότερο να υπάρχουν διεθνείς, πολυμερείς οργανισμοί που να περιορίζουν την κίνηση των δυνάμεών τους, των επιλογών τους». Κατά τον ίδιο, «αυτό είναι μια ποιοτική διαφοροποίηση, τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής, από τα προηγούμενα».
Το πετρέλαιο, οι εκλογές στις ΗΠΑ και οι σιωπές
Για το ζήτημα του diesel και του πετρελαίου, ο Καθηγητής εξηγεί ότι συνδέεται με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχασε τις ενδιάμεσες εκλογές και ένας από τους λόγους ήταν οι τιμές του πετρελαίου, οπότε η επιδίωξή του να ρίξει τις τιμές «έχει μια λογική», αν και στα τέσσερα σημεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα δεν υπήρχαν λεπτομέρειες.
Στάθηκε, επίσης, σε όσα δεν ειπώθηκαν δημόσια: «Δεν ειπώθηκε τίποτα για ανθρώπινα δικαιώματα, για δημοκρατία. Επίσης, δεν είπαν, τουλάχιστον δημόσια, κάτι για το Ιράν — ειδικά όταν οι δύο απ’ αυτές έχουν τόσο καλές σχέσεις μαζί του, το να μην έθεσαν ζήτημα έχει τη σημασία του. Φαίνεται πως θα ήθελαν κατά κάποιον τρόπο αυτοί οι τρεις μεγάλοι ηγέτες να έχουν κάποια περιθώρια ευελιξίας στο δικό τους κομμάτι του πλανήτη».
Γιατί δεν πρόκειται για «νέα Γιάλτα» και η ανάγκη αμυντικής θωράκισης
Στο ερώτημα αν βρισκόμαστε μπροστά σε μια επιστροφή στη Γιάλτα, ο κ. Τζιαμπίρης απαντά κατηγορηματικά αρνητικά. Διευκρινίζει πως αυτό δεν σημαίνει ότι η συνάντηση δεν είχε σημασία ή ότι δεν στάλθηκαν μηνύματα και προθέσεις, ωστόσο εξηγεί τους λόγους που αποκλείουν ένα τέτοιο σενάριο: «Η Ρωσία δεν έχει σήμερα την ισχύ που είχε στη Γιάλτα, οπότε και να θέλανε δεν θα μπορούσαν να έχουν ένα τέτοιο μοίρασμα του κόσμου. Ο Τραμπ είναι στα δύο τελευταία χρόνια διακυβέρνησής του και το κόμμα του έχει ηττηθεί, ενώ και ο Σι έχει τα δικά του ζητήματα. Οπότε δεν έχουμε νέα Γιάλτα».
Κλείνοντας, ο Καθηγητής προειδοποιεί ότι η συνάντηση αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη που δείχνει τη μετάβαση σε μια νέα τάξη πραγμάτων, όπου το διεθνές δίκαιο και οι διεθνείς οργανισμοί παίζουν λιγότερο σημαντικό ρόλο απ’ ό,τι παλαιότερα. «Και τι σημαίνει αυτό; Ότι δυστυχώς πρέπει να δίνουμε χρήματα σε εξοπλισμούς, διότι πηγαίνουμε σε μια περίοδο παγκόσμιας ιστορίας η οποία είναι πιο απρόβλεπτη και δυστυχώς πιο επικίνδυνη, και πρέπει να έχουμε και τη θωράκιση και την απαραίτητη σοβαρότητα», καταλήγει.