Το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ κυριαρχείται από μεγάλους σε ηλικία αξιωματούχους, ένα ζήτημα το οποίο πλέον πέρα από στατιστικό ενδιαφέρον έχει και πολιτική σημασία, σύμφωνα με σημερινή ανάλυση του BBC, εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών.
- Η μέση ηλικία στη Βουλή των Αντιπροσώπων είναι 58 έτη και στη Γερουσία 65, ενώ ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για τους νέους υποψηφίους είναι η δύναμη του χρήματος και η προτίμηση των χρηματοδοτών στους ήδη εκλεγμένους.
- Η μειωμένη συμμετοχή των νέων στις εκλογές, σε συνδυασμό με την έντονη δυσπιστία τους προς τους πολιτικούς, δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Η αποχή τους περιορίζει την προβολή ζητημάτων που τους απασχολούν, όπως το κόστος ζωής.
- Το δικομματικό σύστημα περιορίζει την πολιτική ανανέωση, καθώς δεν προσελκύει πάντα τους νέους. Παράλληλα, η δυσκολία συνδυασμού της δημόσιας ζωής με την οικογένεια αποτελεί πρόσθετο εμπόδιο, κυρίως για τις γυναίκες πολιτικούς.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι 80 ετών, ο προκάτοχός του, Τζο Μπάιντεν, αποχώρησε από την προεδρία σε ηλικία 82 ετών, η πρώην πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Νάνσι Πελόζι στα 83, ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς είναι 85 ετών, ενώ ορισμένοι βουλευτές και άλλοι γερουσιαστές παραμένουν στην ενεργό πολιτική ακόμη και μετά τα 90.
Σε εκτενές δημοσίευμά του, το βρετανικό μέσο ενημέρωσης εξετάζει τους λόγους για τους οποίους οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζουν τόσο γερασμένο πολιτικό προσωπικό, επισημαίνοντας μάλιστα ότι το πρόβλημα δεν αφορά αποκλειστικά την ηλικία των εκλεγμένων αξιωματούχων.
Συνδέεται επίσης με το κόστος των προεκλογικών εκστρατειών, την κυριαρχία των δύο μεγάλων κομμάτων, τη μειωμένη συμμετοχή των νέων στις εκλογές και την απογοήτευσή τους από το πολιτικό σύστημα.
«Γεροντοκρατία» στις ΗΠΑ
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο 88χρονος Ρεπουμπλικανός Χαλ Ρότζερς, ο οποίος εκπροσωπεί την 5η εκλογική περιφέρεια του Κεντάκι στη Βουλή των Αντιπροσώπων από το 1981. Είναι ο μακροβιότερος εν ενεργεία βουλευτής του σώματος και διεκδικεί την 24η θητεία του στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Ο Ρότζερς εξελέγη τη βραδιά που ο Ρόναλντ Ρίγκαν κέρδισε την πρώτη προεδρική του θητεία, χρησιμοποιώντας το σύνθημα «Ας κάνουμε την Αμερική μεγάλη ξανά», το οποίο υιοθέτησε και ο Ντόναλντ Τραμπ, δεκαετίες αργότερα.
Δεν είναι, ωστόσο, η μοναδική περίπτωση. Ο 93χρονος Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Τσακ Γκράσλεϊ εξακολουθεί να υπηρετεί στη Γερουσία, έχοντας εισέλθει στην πολιτική το 1958, πριν ακόμη η Αλάσκα και η Χαβάη γίνουν πολιτείες των ΗΠΑ. Η Νάνσι Πελόζι αποχώρησε από την ηγεσία των Δημοκρατικών στη Βουλή των Αντιπροσώπων σε ηλικία 82 ετών, ενώ ο Μπέρνι Σάντερς παραμένει μια ισχυρή αριστερόστροφη πολιτική παρουσία στα 85 του.
Η εικόνα αυτή έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση για το ενδεχόμενο καθιέρωσης ανώτατων ηλικιακών ορίων ή υποχρεωτικών ελέγχων υγείας για τους πολιτικούς. Οι ΗΠΑ χαρακτηρίζονται συχνά ως «γεροντοκρατία», δηλαδή ένα σύστημα στο οποίο την εξουσία ασκούν άνθρωποι σημαντικά μεγαλύτεροι από τον μέσο ενήλικο πληθυσμό.
Γιατί δυσκολεύονται να αναδειχθούν οι νεότεροι
Παράλληλα, οι ΗΠΑ συγκαταλέγονται στις δημοκρατίες με τα μικρότερα ποσοστά βουλευτών κάτω των 45 ετών, σύμφωνα με στοιχεία της Διακοινοβουλευτικής Ένωσης. Η μέση ηλικία των μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων στην αρχή του τρέχοντος Κογκρέσου ήταν 58 έτη και των γερουσιαστών 65 έτη, σύμφωνα με ανάλυση του Pew Research Center. Αντίθετα, η διάμεση ηλικία των Αμερικανών πολιτών είναι τα 39 έτη.
Τα ιστορικά στοιχεία του Κογκρέσου δείχνουν ότι οι χαμηλότερες διάμεσες ηλικίες στη Βουλή και στη Γερουσία καταγράφηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν ανέρχονταν σε 48 και 52 έτη αντίστοιχα. Έκτοτε, η ηλικία των μελών των δύο σωμάτων ακολούθησε ανοδική πορεία.
Ένας από τους νεότερους υποψηφίους που διεκδικούν έδρα στο Κογκρέσο είναι ο 27χρονος Ρεπουμπλικανός Ράιλι Όουεν, εκπρόσωπος της γενιάς Ζ, η οποία περιλαμβάνει όσους βρίσκονται από την εφηβεία έως τα τέλη των 20 ετών. Ο Όουεν κατεβαίνει σε μια νεοσύστατη εκλογική περιφέρεια της Γιούτα, η οποία, σύμφωνα με ειδικούς, ενδέχεται να έχει τάσεις υπέρ των Δημοκρατικών.
Στην προεκλογική του εκστρατεία προωθεί την καθιέρωση άδειας μητρότητας με αποδοχές, περιορισμούς στις χρηματιστηριακές συναλλαγές των μελών του Κογκρέσου και μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος.
«Η γεροντοκρατία είναι ένα διακομματικό ζήτημα. Έχουμε ανθρώπους που έχουν γίνει επαγγελματίες πολιτικοί και περνούν τη ζωή τους στο Κογκρέσο», δηλώνει, υποστηρίζοντας ότι αυτή η κατάσταση αποτυπώνει ένα σύστημα που δεν εξυπηρετεί αποτελεσματικά τους Αμερικανούς.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια είναι η δύναμη του χρήματος στην αμερικανική πολιτική. Οι υποψήφιοι που διεκδικούν την επανεκλογή τους διαθέτουν συνήθως σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς οι χρηματοδότες των εκστρατειών τείνουν να προτιμούν τους ήδη εκλεγμένους αξιωματούχους.
Η συμμετοχή των νέων
Η μειωμένη συμμετοχή των νέων στις εκλογές ενισχύει την τάση υπέρ των μεγαλύτερων ηλικιών. Σύμφωνα με το Pew Research Center, οι νεότεροι Αμερικανοί εμφανίζονται ολοένα συχνότερα μεταξύ όσων δεν ψηφίζουν.
Στις προεδρικές εκλογές του 2020, το 25% των πολιτών που δεν προσήλθαν στις κάλπες ανήκε στην ηλικιακή ομάδα 18-29 ετών. Το 2024 το ποσοστό αυτό αυξήθηκε στο 30%. Την ίδια χρονιά, οι ψηφοφόροι κάτω των 30 ετών αντιπροσώπευαν το 20% του εκλογικού σώματος που είχε δικαίωμα ψήφου, αλλά μόλις το 15% όσων τελικά ψήφισαν.
Οι αριθμοί αυτοί έχουν πολιτικές συνέπειες, καθώς η χαμηλότερη συμμετοχή των νέων μπορεί να περιορίζει την προβολή ζητημάτων που τους απασχολούν, όπως το κόστος ζωής, η στέγαση, η εργασία και οι οικογενειακές υποχρεώσεις.
Η Γκρέις Μάουσερ, συμπρόεδρος του παραρτήματος της Νέας Υόρκης των Δημοκρατικών Σοσιαλιστών της Αμερικής, τονίζει ότι η ηλικιακή ανισορροπία επηρεάζει και τις πολιτικές προτεραιότητες.
«Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να εκλέγονται μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι, αλλά πιστεύω ότι επηρεάζει επίσης σημαντικά τα ζητήματα που θεωρούνται σημαντικά, καθώς και αυτά για τα οποία οι πολιτικοί έχουν κίνητρο να μιλήσουν και να μεριμνήσουν», αναφέρει.
Η Μάουσερ συμμετείχε στην εκστρατεία του Ζοχράν Μαμντάνι, ο οποίος εξελέγη δήμαρχος της Νέας Υόρκης το 2025 σε ηλικία 34 ετών, αποτελώντας τον νεότερο δήμαρχο της πόλης από το 1892. Για την ίδια, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι τόσο η ηλικία όσο η διάθεση για νέες ιδέες.
«Το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα ότι κάποιος βρίσκεται πολλά χρόνια στην πολιτική. Είναι αυτό που μπορεί να προκύψει από αυτό: συνηθίζεις τόσο πολύ τη γλώσσα και τις ιδέες του πολιτικού κατεστημένου, ώστε οτιδήποτε διαφορετικό, οποιαδήποτε νέα ιδέα, είτε προέρχεται από νέους είτε από μεγαλύτερους ανθρώπους, να φαίνεται παράλογη», υποστηρίζει.
Η δυσπιστία απέναντι στους πολιτικούς
Η απογοήτευση των νέων αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που περιορίζει τη συμμετοχή τους. Έρευνα του Pew την άνοιξη του 2025 έδειξε ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία Αμερικανοί έχουν γενικά μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους πολιτικούς από ό,τι οι νεότεροι, σε βαθμό μάλιστα μεγαλύτερο από ό,τι παρατηρείται σε πολλές άλλες χώρες.
Το 62% των ερωτηθέντων ηλικίας 18-34 ετών δήλωσε ότι ελάχιστοι ή κανένας από τους εκλεγμένους αξιωματούχους δεν είναι έντιμοι. Στους πολίτες άνω των 50 ετών, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 45%. Μεταξύ των 25 χωρών που εξετάστηκαν, μόνο οι νέοι στην Ελλάδα εμφάνισαν ακόμη πιο απαισιόδοξη άποψη για την εντιμότητα των πολιτικών.
Ο Τζέιμς Σλόαμ, ειδικός στην πολιτική συμμετοχή στο Royal Holloway του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, εκτιμά ότι η αποξένωση των νέων δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο.
«Αν δεν συμμετέχουν αρκετοί νέοι στην πολιτική γενικότερα, τότε δεν θα γίνουν εκπρόσωποι», επισημαίνει.
Στις ΗΠΑ υπάρχουν, άλλωστε, συγκεκριμένα ηλικιακά όρια για την εκλογή στο Κογκρέσο. Οι υποψήφιοι πρέπει να έχουν συμπληρώσει τα 30 έτη για τη Γερουσία και τα 25 για τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Πολλοί πολιτικοί ξεκινούν από τις πολιτειακές συνελεύσεις και αποκτούν πολυετή εμπειρία προτού διεκδικήσουν μια θέση στην Ουάσιγκτον.
Ο Σλόαμ σημειώνει, επίσης, ότι οι νέοι αντιλαμβάνονται πως η επιρροή δεν ασκείται αποκλειστικά μέσω της πολιτικής. Κοινωνικά κινήματα και εκστρατείες για συγκεκριμένα ζητήματα μπορούν να προσφέρουν εναλλακτικούς τρόπους παρέμβασης.
Το κομματικό σύστημα και τα εμπόδια για τις γυναίκες
Το αμερικανικό δικομματικό σύστημα αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που δυσκολεύει την πολιτική ανανέωση. Σύμφωνα με τον Σλόαμ, η κυριαρχία των Δημοκρατικών και των Ρεπουμπλικανών περιορίζει το εύρος των πολιτικών απόψεων που εκπροσωπούνται και δεν προσελκύει πάντοτε τους νέους, οι οποίοι συχνά κινητοποιούνται περισσότερο από κοινωνικά κινήματα.
Ο Μαμντάνι και άλλοι πολιτικοί της αριστερής πτέρυγας των Δημοκρατικών έχουν καταφέρει να προσελκύσουν νεότερους ψηφοφόρους έξω από τον παραδοσιακό κομματικό κορμό, αν και ο Σλόαμ χαρακτηρίζει αυτή την τάση ακόμη αποσπασματική. Από την άλλη πλευρά, το κίνημα MAGA του Τραμπ αναδιαμόρφωσε το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα την τελευταία δεκαετία και προσέλκυσε σημαντικό αριθμό νεαρών ανδρών στις εκλογές του 2024.
Ως αντίθετο παράδειγμα, ο ειδικός αναφέρει τις σκανδιναβικές δημοκρατίες, όπου τα πολυκομματικά συστήματα διευκολύνουν τη συνεργασία των κομμάτων εξουσίας με κοινωνικά κινήματα και ενισχύουν την ένταξή τους στους πολιτικούς θεσμούς, προσελκύοντας και νεότερες γενιές.
Πρόσθετο εμπόδιο για τους νέους πολιτικούς αποτελεί η δυσκολία συνδυασμού της δημόσιας ζωής με την οικογένεια, ιδιαίτερα για τις γυναίκες. Η 37χρονη Δημοκρατική βουλευτής Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ, η οποία εξελέγη για πρώτη φορά σε ηλικία 29 ετών, ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε τη διαδικασία κατάψυξης ωαρίων.
Την ίδια εβδομάδα, τον Αύγουστο, η 29χρονη Καρολάιν Λέβιτ, η νεότερη εκπρόσωπος Τύπου στην ιστορία του Λευκού Οίκου, ανακοίνωσε ότι θα αποχωρούσε από την κυβέρνηση Τραμπ για να αφιερώσει περισσότερο χρόνο στην οικογένειά της και στα δύο μικρά παιδιά της, μεταξύ των οποίων και το νεογέννητο μωρό της.
«Δεν μπορώ να είμαι η καλύτερη μητέρα που αξίζουν τα δύο μικρά παιδιά μου, ενώ παράλληλα αφιερώνω τον συνεχή χρόνο, την ενέργεια και την προσοχή που απαιτεί η θέση της εκπροσώπου Τύπου του Λευκού Οίκου», δήλωσε.
Μόνο λίγες γυναίκες έχουν γεννήσει ενώ ήταν εκλεγμένα μέλη του Κογκρέσου, ενώ μερικές δεκάδες βουλευτές και γερουσιαστές είναι μητέρες παιδιών κάτω των 18 ετών. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, όπως πολλοί εργοδότες στις ΗΠΑ, δεν παρέχει άδεια γονικής φροντίδας με αποδοχές.
Ακόμη και ο 42χρονος αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έχει αναγνωρίσει ότι η ανατροφή των τεσσάρων μικρών παιδιών του ενδέχεται να επηρεάσει την απόφασή του να διεκδικήσει την προεδρία το 2028.
Η ηλικία δεν καθορίζει την ικανότητα
Παρά τις ανησυχίες για τη γήρανση του πολιτικού προσωπικού, ειδικοί προειδοποιούν ότι η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί αξιόπιστο δείκτη ικανότητας. Η συζήτηση για την υγεία και τη διανοητική διαύγεια των μεγαλύτερων πολιτικών εντάθηκε ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Τζο Μπάιντεν, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε ηλικιωμένος αξιωματούχος αδυνατεί να ανταποκριθεί στα καθήκοντά του.
Η Τρέισι Γκέντρον, καθηγήτρια γεροντολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια Κοινοπολιτείας, υπογραμμίζει ότι η γήρανση δεν συνεπάγεται αυτομάτως γνωστική έκπτωση.
«Η ηλικία από μόνη της είναι ένας πολύ φτωχός δείκτης για σχεδόν οτιδήποτε», αναφέρει. Όπως εξηγεί, ένας άνθρωπος 45 ετών μπορεί να αντιμετωπίζει κατάθλιψη ή προβλήματα εξάρτησης που επηρεάζουν την κρίση του, ενώ ένας 85χρονος μπορεί να διαθέτει εξαιρετική ακεραιότητα, πολιτική κρίση και σοφία, παραμένοντας πλήρως ικανός να ασκήσει τα καθήκοντά του.
Η ίδια αναγνωρίζει ότι το Κογκρέσο δεν αντανακλά την ηλικιακή σύνθεση του αμερικανικού πληθυσμού, αλλά επισημαίνει ότι η έλλειψη αντιπροσωπευτικότητας αφορά και άλλες κατηγορίες.
«Είναι παράξενο να μιλάμε για γεροντοκρατία και να εστιάζουμε αποκλειστικά στην ηλικία. Αν εξετάσουμε άλλες πτυχές της αντιπροσώπευσης, όπως το φύλο, τη σεξουαλικότητα, τη θρησκεία και τη φυλή, διαπιστώνουμε ότι ούτε σε αυτούς τους τομείς είμαστε αντιπροσωπευτικοί», σημειώνει.