Οι προσομοιώσεις αυτές προσφέρουν μια εικόνα για το πώς μπορεί να ηχούσαν οι φωνές των προϊστορικών ανθρώπων και πόσο διαφορετική θα ήταν μια συνομιλία μαζί τους.
Επιστήμονες επιχειρούν να ανασυνθέσουν το πώς μπορεί να ακούγονταν οι πρόγονοι του ανθρώπου πριν από δεκάδες χιλιάδες ή ακόμη και εκατομμύρια χρόνια.
Με βάση παλαιοανθρωπολογικά ευρήματα, απολιθώματα και ανατομικά μοντέλα, ερευνητικές ομάδες προσπαθούν να προσεγγίσουν τον τρόπο με τον οποίο μιλούσαν ή επικοινωνούσαν είδη όπως οι Neanderthals. Οι προσομοιώσεις αυτές προσφέρουν μια εικόνα για το πώς μπορεί να ηχούσαν οι φωνές των προϊστορικών ανθρώπων και πόσο διαφορετική θα ήταν μια συνομιλία μαζί τους.
Η βασική δυσκολία
Η έρευνα βασίζεται σε αναλύσεις απολιθωμένων κρανίων και άλλων σκελετικών στοιχείων, από τα οποία οι επιστήμονες προσπαθούν να ανακατασκευάσουν τη μορφή του φωνητικού συστήματος.
Η βασική δυσκολία είναι ότι τα μέρη του σώματος που καθορίζουν περισσότερο την ομιλία -όπως ο εγκέφαλος, η γλώσσα και ο λάρυγγας- αποτελούνται από μαλακούς ιστούς και δεν διατηρούνται στο απολιθωμένο «αρχείο». Παρ’ όλα αυτά, τα οστά συχνά διατηρούν ίχνη ή εντυπώματα που επιτρέπουν στους ερευνητές να κάνουν τεκμηριωμένες εκτιμήσεις για το σχήμα και τη θέση αυτών των δομών.
Η προσπάθεια ανακατασκευής των αρχαίων φωνών πραγματοποιείται από την παλαιοανθρωπολόγο Dr Amélie Vialet του National Museum of Natural History στο Παρίσι, σε συνεργασία με ομάδα ερευνητών και το Radio France.
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν στοιχεία από το σχήμα των κρανίων, τη θέση του θώρακα και τα ίχνη που άφησαν μαλακοί ιστοί για να δημιουργήσουν βιομηχανικά μοντέλα του φωνητικού συστήματος. Πρόκειται για μαθηματικές αναπαραστάσεις που επιτρέπουν την προσομοίωση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούσε το σώμα των αρχαίων ανθρώπων. Από αυτά τα μοντέλα προκύπτουν υποθέσεις για τον τρόπο παραγωγής της φωνής, τη χωρητικότητα των πνευμόνων και την πιθανή μορφή της γλώσσας.
Για παράδειγμα, το σχήμα του κρανίου μπορεί να δείξει το μέγεθος του λάρυγγα ή τη θέση των πνευμόνων, στοιχεία που επηρεάζουν τον τόνο και την ένταση της φωνής. Παράλληλα, ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου αφήνουν αποτυπώματα στο εσωτερικό των κρανίων, γεγονός που επιτρέπει στους επιστήμονες να εκτιμήσουν την ανάπτυξη περιοχών που σχετίζονται με τη γλώσσα.
Σύμφωνα με τον Dr James Cole από το University of Brighton, ο οποίος ειδικεύεται στην εξέλιξη της γλώσσας, είναι πιθανό ότι υπήρχε κάποιος βαθμός αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ των Homo sapiens και των Neanderthals. «Θα υπήρχε σίγουρα κάποια κοινή βάση κατανόησης. Πιθανότατα μπορούσαμε να επικοινωνήσουμε μεταξύ μας», ανέφερε. Τα δύο είδη συνυπήρξαν για χιλιάδες χρόνια και οι γενετικές μελέτες δείχνουν ότι υπήρξαν επανειλημμένες επιμειξίες μεταξύ τους.
Οι Neanderthals, γνωστοί επιστημονικά ως Homo neanderthalensis, έζησαν στην Ευρώπη και την Ασία μέχρι περίπου πριν από 40.000 χρόνια. Ανατομικά διέφεραν από τους σύγχρονους ανθρώπους σε αρκετά σημεία, γεγονός που πιθανότατα επηρέαζε και τον τρόπο ομιλίας τους.
Ο Professor Steven Mithen από το University of Reading εκτιμά ότι η φωνή τους θα ήταν πιο ρινική λόγω της μεγάλης μύτης τους, ενώ το μεγάλο θωρακικό τους «κλουβί» και η ισχυρή χωρητικότητα των πνευμόνων θα τους επέτρεπαν να μιλούν πιο δυνατά και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα χωρίς παύση για αναπνοή. Η ίδια ανατομία ίσως τους επέτρεπε να παράγουν πιο έντονους εκρηκτικούς ήχους, όπως τα «π», «τ» και «μπ».
Παρά τις διαφορές αυτές, οι επιστήμονες θεωρούν πιθανό ότι τα δύο είδη μπορούσαν να επικοινωνήσουν χρησιμοποιώντας συνδυασμό λέξεων, χειρονομιών και εκφράσεων του προσώπου, με τρόπο παρόμοιο με εκείνον που χρησιμοποιούν σήμερα άνθρωποι διαφορετικών γλωσσών όταν προσπαθούν να συνεννοηθούν.
Η αναζήτηση της προέλευσης της γλώσσας οδηγεί ακόμη πιο πίσω στην εξελικτική ιστορία.
Ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι ο Homo erectus, που εμφανίστηκε περίπου πριν από 1,6 εκατομμύρια χρόνια, μπορεί να ήταν το πρώτο ανθρώπινο είδος που ανέπτυξε κάποια μορφή προφορικής επικοινωνίας. Το είδος αυτό ήταν το πρώτο που περπατούσε όρθιο όπως οι σύγχρονοι άνθρωποι, ζούσε κυρίως στο έδαφος και κατασκεύαζε εργαλεία.
Σημαντικό στοιχείο για αυτή την υπόθεση αποτελεί το απολίθωμα ενός 12χρονου Homo erectus, γνωστού ως Turkana Boy. Στο εσωτερικό του κρανίου του εντοπίστηκε αποτύπωμα μιας εγκεφαλικής περιοχής που αντιστοιχεί στην περιοχή Broca, η οποία στον σύγχρονο άνθρωπο συνδέεται με τη γλωσσική ικανότητα και την κατασκευή εργαλείων. Η παρουσία αυτής της περιοχής υποδηλώνει ότι ο Homo erectus ενδέχεται να διέθετε τις γνωστικές βάσεις για μια απλή μορφή γλώσσας.
Η δημιουργία εργαλείων θεωρείται επίσης ένδειξη αφηρημένης σκέψης. Η κατασκευή χειροπελέκεων, ενός από τα πρώτα εργαλεία που διαμορφώθηκαν συνειδητά για συγκεκριμένη χρήση, απαιτεί τη μεταφορά μιας νοητικής εικόνας σε υλικό αντικείμενο. Σύμφωνα με τον Dr Cole, αυτή η ικανότητα συνδέεται άμεσα με τη γλωσσική σκέψη και τη δυνατότητα σχηματισμού εννοιών.
Η γλώσσα του Homo erectus πιθανότατα ήταν πολύ απλή σε σύγκριση με τις σύγχρονες ανθρώπινες γλώσσες. Ενδέχεται να περιλάμβανε μόνο βασικές λέξεις για αντικείμενα, ενέργειες ή καταστάσεις. Ακόμη και μια τέτοια στοιχειώδης μορφή επικοινωνίας, ωστόσο, θα μπορούσε να επιτρέψει τον συντονισμό στο κυνήγι, τον σχεδιασμό μετακινήσεων και την εξερεύνηση νέων περιοχών.
Οι σύγχρονες προσομοιώσεις των αρχαίων φωνών δεν μπορούν να δώσουν απόλυτα ακριβείς απαντήσεις, αλλά προσφέρουν μια επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση στο πώς μπορεί να ακουγόταν ο κόσμος πριν από δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Μέσα από αυτές τις προσπάθειες, οι ερευνητές προσπαθούν να φωτίσουν ένα από τα πιο θεμελιώδη χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ιστορίας: την εμφάνιση της γλώσσας και την εξέλιξη της επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπινων ειδών.