Τα ουκρανικά πλήγματα στα ρωσικά data centers της Yandex προκάλεσαν προβλήματα σε διαδικτυακές υπηρεσίες και, σύμφωνα με αναφορές, προκάλεσαν ραγδαία πτώση των δικτύων παραπληροφόρησης της Μόσχας.
Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι η πτώση στην κίνηση των bots δεν σημαίνει υποχώρηση της ρωσικής προπαγάνδας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υποστηρίζει σήμερα o Guardian σε δημοσίευμά του.
Τα ουκρανικά πλήγματα σε κέντρα δεδομένων της ρωσικής εταιρείας Yandex αναζωπύρωσαν τη συζήτηση για το κατά πόσο οι επιθέσεις σε ψηφιακές υποδομές μπορούν να περιορίσουν τις επιχειρήσεις παραπληροφόρησης της Μόσχας στη Δύση. Παρά τις αναφορές για απότομη μείωση της δραστηριότητας ορισμένων bots, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν ότι τα ρωσικά δίκτυα επιρροής υπέστησαν ουσιαστικό πλήγμα.
Οι δηλώσεις Ζελένσκι και τα viral γραφήματα
Το Σαββατοκύριακο, η Ουκρανία πραγματοποίησε τουλάχιστον τρεις αεροπορικές επιθέσεις σε data centers της Yandex. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, τουλάχιστον δύο εγκαταστάσεις υπέστησαν σημαντικές ζημιές, ενώ βίντεο που κυκλοφόρησαν στο Telegram φέρεται να δείχνουν μία από αυτές να φλέγεται. Η ίδια η Yandex αναγνώρισε τις επιθέσεις, ενώ ρωσικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν προβλήματα σε διάφορους ιστότοπους και διαδικτυακές υπηρεσίες.
Τη Δευτέρα, ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, συνέδεσε τα πλήγματα με υποχώρηση της ρωσικής δραστηριότητας παραπληροφόρησης. «Ξαφνικά, ήταν λίγο πιο εύκολο να αναπνεύσει κανείς σε πολλές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Υπήρχε λιγότερο μίσος, λιγότερη διχόνοια και λιγότερες προκλήσεις», δήλωσε.
Η εκτίμηση αυτή ενισχύθηκε από γραφήματα που έγιναν viral, τα οποία εμφάνιζαν απότομη πτώση στην κίνηση των bots που συνδέονται με το δίκτυο της Yandex.
Ωστόσο, ειδικοί στον τομέα της παραπληροφόρησης επισημαίνουν ότι τα στοιχεία αυτά ερμηνεύτηκαν λανθασμένα.
Τι δείχνουν πραγματικά τα δεδομένα
Τα δεδομένα της Cloudflare, εταιρείας που παρακολουθεί την παγκόσμια διαδικτυακή κίνηση, καταγράφουν σημαντική μείωση της δραστηριότητας bots που σχετίζονται με τη Yandex στις 8 και 11 Οκτωβρίου, ημερομηνίες που συμπίπτουν με δύο από τα πλήγματα.
Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι μειώθηκαν οι αναρτήσεις ρωσικών δικτύων προπαγάνδας. Τα συγκεκριμένα bots περιλαμβάνουν αυτοματοποιημένα προγράμματα που πραγματοποιούν μαζικά αιτήματα στο διαδίκτυο, όπως οι ανιχνευτές ιστοσελίδων που χρησιμοποιούν οι μηχανές αναζήτησης για την καταχώριση περιεχομένου.
Ο Μιχάλ «Ρίσιεκ» Βοζνιάκ, ειδικός στις διαδικτυακές υποδομές, εξηγεί: «Όταν τα δεδομένα της Cloudflare δείχνουν απότομη πτώση στην κίνηση των “bots”, αυτό δεν σημαίνει “αυτοματοποιημένους λογαριασμούς τρολ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης”, αλλά “λογισμικό που πραγματοποιεί αυτοματοποιημένα αιτήματα στον ιστό σε μεγάλη κλίμακα”».
Αντίστοιχα, ο Αμίλ Χαν, διευθύνων σύμβουλος της τεχνολογικής startup Valent, η οποία παρακολουθεί δίκτυα παραπληροφόρησης, υπογραμμίζει ότι δεν διαπιστώθηκε αλλαγή στη συμπεριφορά τους.
«Οι πλατφόρμες μας εξακολουθούν να παρακολουθούν ρωσικά κοινωνικά δίκτυα σε όλο τον κόσμο και δεν υπάρχει αξιοσημείωτη αλλαγή στα μοτίβα των αναρτήσεών τους», ανέφερε. Όπως πρόσθεσε, μιλώντας στο βρετανικό μέσο ενημέρωσης, «τα data centers της Yandex δεν έχουν πρακτική σύνδεση με τις φάρμες bots των μέσων κοινωνικής δικτύωσης».
Γιατί τα δίκτυα παραπληροφόρησης παραμένουν ανθεκτικά
Η ανεξάρτητη ρωσική ειδησεογραφική ιστοσελίδα Meduza έχει καταγράψει προβλήματα σε υπηρεσίες μεγάλων τραπεζών, λιανεμπορίου και αθλητικών εφαρμογών, καθώς και στις υπηρεσίες Yandex Go και Yandex Eats. Σύμφωνα με τις αναφορές της, οι ζημιές ενδέχεται να επηρεάσουν μεγάλο μέρος των υποδομών της εταιρείας και η πλήρης αποκατάσταση να χρειαστεί μήνες.
Ωστόσο, τα δίκτυα κρατικά υποστηριζόμενης παραπληροφόρησης λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο. Ο Νεντ Μέντεζ, επικεφαλής έρευνας της Alliance4Europe, εξηγεί ότι οι οργανωμένες επιχειρήσεις επιρροής χρησιμοποιούν κατανεμημένες υποδομές, οικιακές συνδέσεις στο διαδίκτυο και φάρμες κινητών τηλεφώνων, ώστε να αποφεύγουν τον εντοπισμό τους. Επομένως, δεν εξαρτώνται από ένα συγκεκριμένο κτίριο που μπορεί να τεθεί εκτός λειτουργίας με ένα πλήγμα.
Ποιες λύσεις θα μπορούσαν να έχουν αποτέλεσμα
Οι ειδικοί προκρίνουν τη στοχευμένη αντιμετώπιση των δικτύων και των μηχανισμών που υποστηρίζουν τις επιχειρήσεις επιρροής. Μεταξύ των επιλογών είναι η διατάραξη των αλυσίδων συνεργατών και στρατολόγησης ιδιωτικών εταιρειών που χρησιμοποιούνται από το Κρεμλίνο, καθώς και η ενίσχυση της συνεργασίας με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Ο Χαν αναφέρθηκε στο πώς η ομάδα του έχει επίσης συνεργαστεί επιτυχώς με τη Meta για τον περιορισμό εμπρηστικού περιεχομένου στο Σουδάν.
Ο Αμίλ Χαν και η εταιρεία του, Valent, εντόπισαν ένα δίκτυο ψεύτικων λογαριασμών στο Facebook και στο Instagram που επιχειρούσε να επηρεάσει την πολιτική κατάσταση στο Σουδάν και έδωσαν σχετικά στοιχεία στη Meta, η οποία προχώρησε στην αφαίρεσή τους.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Reuters, η ομάδα του Χαν ανέλυσε αναρτήσεις και μοτίβα συντονισμένης δραστηριότητας, εντοπίζοντας λογαριασμούς που αναπαρήγαν ταυτόχρονα περιεχόμενο για να δημιουργούν την εντύπωση ευρείας λαϊκής υποστήριξης σε πολιτικές θέσεις. Το δίκτυο προωθούσε, μεταξύ άλλων, την προοπτική στρατιωτικής ανάληψης της εξουσίας.