Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές εργάζονται ώστε να δοθεί σύντομα στη δημοσιότητα το κείμενο της συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
- Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν είναι σκόπιμα γενικόλογη για να διευκολύνει τις τεχνικές διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο CNN.
- Η ασαφής διατύπωση της συμφωνίας προκαλεί ανησυχίες στις ΗΠΑ, με συντηρητικούς κύκλους να φοβούνται υπερβολικές παραχωρήσεις. Το κείμενο δεν περιγράφει συγκεκριμένες δεσμεύσεις του Ιράν για τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
- Η Τεχεράνη αποκτά πρόσβαση σε αναπτυξιακό ταμείο 300 δισ. δολαρίων και τη δυνατότητα άμεσης εξαγωγής πετρελαίου. Τα οφέλη εξαρτώνται από την τήρηση δεσμεύσεων, όπως η μη παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
- Η μυστικότητα γύρω από το κείμενο προκάλεσε αντιδράσεις στη Σύνοδο της G7, ενώ η δημοσιοποίησή του καθυστερεί για να ολοκληρωθούν οι ιρανικές εσωτερικές διαδικασίες.
Σύμφωνα με το CNN, κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποβαθμίζουν τη σημασία της ακριβούς διατύπωσης του κειμένου συμφωνίας.
Όπως ανέφεραν οι αξιωματούχοι, το κείμενο της συμφωνίας είναι σκόπιμα ιδιαίτερα γενικόλογο και έχει ως βασικό στόχο να δημιουργήσει ευνοϊκότερο κλίμα για τις ιδιαίτερα τεχνικές διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν σε δια ζώσης συναντήσεις. Παράλληλα, υποστήριξαν ότι το πλαίσιο της συμφωνίας επιτρέπει στην ιρανική ηγεσία να την παρουσιάσει πολιτικά με τρόπο αποδεκτό στο εσωτερικό της χώρας.
Επιπλέον, οι ίδιοι αξιωματούχοι σημείωσαν ότι το κείμενο του μνημονίου κατανόησης (MOU) -το οποίο, σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, εκτείνεται σε μόλις μιάμιση σελίδα- δεν αποτυπώνει κρίσιμες δεσμεύσεις που, όπως υποστηρίζουν, το Ιράν έχει αναλάβει μέσω παρασκηνιακών επαφών με τις ΗΠΑ. Κατά την άποψή τους, οι δεσμεύσεις αυτές ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη της αμερικανικής πλευράς ώστε να προχωρήσει στη συμφωνία.
«Ο κόσμος δεν θα πρέπει να δίνει υπερβολική σημασία στη διατύπωση του MOU», ανέφερε ένας από τους αξιωματούχους, χαρακτηρίζοντας το κείμενο ως «πολιτικό έγγραφο».
«Πιο σημαντικές από το ίδιο το έγγραφο είναι οι αμοιβαίες συνεννοήσεις που έχουμε πετύχει. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να ολοκληρωθεί, ώστε να δημιουργηθεί το κατάλληλο περιβάλλον για να συζητηθούν όλα αυτά τα ζητήματα. Ουσιαστικά αναφέρει ότι θα υπάρξει άρση κυρώσεων, συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα και αποδέσμευση κεφαλαίων. Ωστόσο, οι κυρώσεις θα αρθούν ανάλογα με την πρόοδο που θα σημειώνεται και τα κεφάλαια θα αποδεσμευτούν όταν συμφωνηθούν οι σχετικοί μηχανισμοί», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η διαπραγματευτική ομάδα του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ «διαμόρφωσε μια γλώσσα που επιτρέπει στην ιρανική πλευρά να πει όσα χρειάζεται για την εσωτερική της πολιτική σκηνή».
Ανησυχίες για το περιεχόμενο της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν
Όπως σημειώνει το CNN, η προσέγγιση αυτή ενδέχεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Η κυβέρνηση Τραμπ διαπραγματεύεται εδώ και μήνες με το Ιράν, επιδιώκοντας τον τερματισμό ενός ιδιαίτερα αντιδημοφιλούς πολέμου χωρίς σαφή προοπτική εξόδου, ο οποίος έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των τιμών των καυσίμων.
Ήδη, συντηρητικοί κύκλοι που υποστηρίζουν σκληρότερη στάση απέναντι στην Τεχεράνη ζητούν να δοθεί στη δημοσιότητα το πλήρες πλαίσιο της συμφωνίας, εκφράζοντας φόβους ότι η αμερικανική κυβέρνηση παραχώρησε υπερβολικά ανταλλάγματα προκειμένου να επιτύχει τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Σύμφωνα με πρόσωπο που έχει δει το κείμενο και μίλησε στο CNN, η συμφωνία δεν περιγράφει με συγκεκριμένες λεπτομέρειες τις δεσμεύσεις του Ιράν σχετικά με τα αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ και άλλοι Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει πως οι ΗΠΑ θα επιβλέψουν την καταστροφή τους.
Αντίθετα, το κείμενο αναφέρει σε γενικές γραμμές ότι το Ιράν «επαναλαμβάνει πως δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικά όπλα», δέσμευση που είχε αναλάβει και στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας του 2015 επί προεδρίας Ομπάμα.
Οι παρασκηνιακές δεσμεύσεις της Τεχεράνης -300 δισ. δολάρια στο τραπέζι
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη έχει διαβιβάσει μέσω παρασκηνιακών διαύλων πως είναι διατεθειμένη να προχωρήσει στις παραχωρήσεις που ζητά η Ουάσιγκτον.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η αμερικανική συμμετοχή στην επιτόπια καταστροφή των εμπλουτισμένων υλικών, σε συνεργασία με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν αναφέρεται ρητά στο κείμενο του μνημονίου.
Αντίθετα, το κείμενο περιγράφει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τα οικονομικά οφέλη που θα μπορούσε να αποκομίσει το Ιράν εφόσον τηρήσει τις δεσμεύσεις του. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, προβλέπεται μεταξύ άλλων η δυνατότητα πρόσβασης σε αναπτυξιακό ταμείο ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο μέλλον. Τόσο ο Τραμπ όσο και ο Βανς έχουν τονίσει ότι το ταμείο αυτό δεν θα χρηματοδοτηθεί από αμερικανικά κεφάλαια.
Όσον αφορά τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία, το κείμενο παραμένει ασαφές, αναφέροντας μόνο ότι θα αποδεσμευτούν και θα καταστούν «πλήρως διαθέσιμα» καθώς θα σημειώνεται πρόοδος στις επόμενες φάσεις των διαπραγματεύσεων, χωρίς να καθορίζεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν
Η συμφωνία προβλέπει επίσης ότι το Ιράν θα μπορεί να εξάγει πετρέλαιο και πετροχημικά προϊόντα αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης, ενώ οι ΗΠΑ θα εκδώσουν εξαιρέσεις από το καθεστώς κυρώσεων ώστε η Τεχεράνη να μπορεί να επωφελείται οικονομικά από τις πωλήσεις αυτές.
Ερωτηθείς σχετικά με τις εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε τη συμφωνία «βασισμένη στην απόδοση», υποστηρίζοντας ότι το Ιράν θα έχει πρόσβαση στα οφέλη της μόνο εφόσον τηρήσει πλήρως τις δεσμεύσεις του, συμπεριλαμβανομένης της μη ανάπτυξης πυρηνικών όπλων, της εξουδετέρωσης των εμπλουτισμένων υλικών και της μη παρεμπόδισης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Σκιά μυστικότητας γύρω από τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν: Αντιδράσεις στη Σύνοδο της G7
Παρότι οι ΗΠΑ δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιήσει το κείμενο, αντίγραφά του κυκλοφορούν ήδη μεταξύ Ευρωπαίων αξιωματούχων και άλλων εκπροσώπων των χωρών της G7 που συμμετέχουν στη Σύνοδο Κορυφής στη Γαλλία, σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει τις σχετικές συζητήσεις.
Κατά τις συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν στο Εβιάν-λε-Μπεν, αρκετοί ηγέτες φέρονται να ζήτησαν από τον Τραμπ περισσότερες διευκρινίσεις για βασικά σημεία της συμφωνίας.
Η μυστικότητα γύρω από το περιεχόμενο του κειμένου έχει προκαλέσει αντιδράσεις ακόμη και από συμμάχους του Αμερικανού προέδρου, οι οποίοι αναρωτιούνται γιατί ένα πλαίσιο συμφωνίας που έχει ήδη υπογραφεί δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα.
Δημόσια, ο Βανς έχει δηλώσει ότι η Ουάσιγκτον επιθυμεί να δημοσιοποιήσει τη συμφωνία, ωστόσο υπάρχουν διπλωματικές διαδικασίες που πρέπει να τηρηθούν και το Ιράν, καθώς και οι διαμεσολαβήτριες χώρες, επιθυμούν συγκεκριμένη χρονική ακολουθία στην ανακοίνωσή της.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το Κατάρ και το Πακιστάν έχουν διαδραματίσει ρόλο μεσολαβητή σε όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη και έχουν ζητήσει από τις εμπλεκόμενες πλευρές να συντονίσουν τον τρόπο δημοσιοποίησης της συμφωνίας.
Οι επόμενες διαπραγματεύσεις και ο ρόλος του Χαμενεΐ
Πηγές του CNN αναφέρουν ότι αρκετοί αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ επιθυμούν την άμεση δημοσιοποίηση του κειμένου, αλλά έχουν επιτρέψει στην ιρανική πλευρά τον απαιτούμενο χρόνο για να ολοκληρώσει τις εσωτερικές της διαδικασίες.
Ένας από τους αξιωματούχους δήλωσε ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν τη δημοσιοποίηση του κειμένου ακόμη και πριν από την Παρασκευή, ημερομηνία που η Τεχεράνη είχε ζητήσει αρχικά να τηρηθεί.
Ένας από τους παράγοντες που περιπλέκουν την κατάσταση αφορά τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Σύμφωνα με τους αξιωματούχους, έχει δώσει τη σιωπηρή έγκρισή του στο μνημόνιο κατανόησης και βρίσκονται σε εξέλιξη εσωτερικές συζητήσεις για το ενδεχόμενο να προχωρήσει σε δημόσια δήλωση πριν από την επίσημη τελετή υπογραφής που έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή στην Ελβετία.
Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι η πρόωρη δημοσιοποίηση του κειμένου θα μπορούσε να δυσχεράνει αυτές τις διαδικασίες.
Από την πλευρά του, ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι αναμένει μια «επίσημη περίσταση» για να παρουσιάσει το έγγραφο, προσθέτοντας ότι είναι τόσο ικανοποιημένος από το περιεχόμενό του ώστε θα μπορούσε να το απαγγείλει λέξη προς λέξη μπροστά στις κάμερες.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι ο επόμενος γύρος διαπραγματεύσεων για τα εκκρεμή ζητήματα θα είναι ευκολότερος από τον πρώτο. Αξιωματούχος της κυβέρνησης χαρακτήρισε αυτή τη νέα φάση των «ιδιαίτερα τεχνικών» συνομιλιών ως μια περίοδο δοκιμασίας για το Ιράν.
Το παράθυρο των 60 ημερών, κατά τη διάρκεια του οποίου θα πραγματοποιηθούν δια ζώσης συνομιλίες μεταξύ αμερικανικών και ιρανικών αντιπροσωπειών από αυτή την Παρασκευή, θα επιτρέψει στην κυβέρνηση Τραμπ να αξιολογήσει κατά πόσο η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να τηρήσει τις δεσμεύσεις της και ποιες πυρηνικές παραχωρήσεις είναι έτοιμη να αποδεχθεί.
«Εστιάζουμε περισσότερο στη μακροπρόθεσμη επίτευξη της συμφωνίας, δηλαδή στην ουσία, στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης και όχι στη διαχείριση της επικοινωνιακής εικόνας», ανέφερε ένας από τους αξιωματούχους.