Η σύλληψη του πρώην πρίγκιπα Άντριου σηματοδοτεί μια από τις πιο δραματικές στιγμές στη σύγχρονη ιστορία της βρετανικής μοναρχίας.
Για πρώτη φορά εδώ και σχεδόν τέσσερις αιώνες ένα ανώτερο μέλος της βασιλικής οικογένειας τέθηκε σε κράτηση, σε μια υπόθεση που απειλεί να κλονίσει τα θεμέλια του θεσμού και να καθορίσει τη βασιλεία του Καρόλου Γ'.
Ανήμερα των 66ων γενεθλίων του, ο Άντριου Μάουντμπατεν-Ουίνδσορ συνελήφθη στο κτήμα Σάντριγχαμ, ιδιοκτησίας του βασιλιά, βόρεια του Λονδίνου, ως ύποπτος για παράπτωμα κατά την άσκηση δημόσιου αξιώματος.
Αν και αφέθηκε ελεύθερος λίγες ώρες αργότερα και δεν του έχουν απαγγελθεί κατηγορίες, παραμένει υπό έρευνα. Το γεγονός από μόνο του αρκεί για να προκαλέσει θεσμικό σεισμό, σημειώνουν βρετανικά και διεθνή ΜΜΕ.
Η αυστηρή αντίδραση του βασιλιά Καρόλου
Η ανακοίνωση του Καρόλου ήταν άμεση και λιτή. Σε δήλωση που εκδόθηκε στο όνομά του, ο βασιλιάς ξεκαθάρισε ότι οι Αρχές έχουν «την πλήρη και ολόψυχη στήριξη και συνεργασία» των Ανακτόρων και ότι «ο νόμος πρέπει να ακολουθήσει την πορεία του». Δεν υπήρξε καμία αναφορά στην αδελφική του σχέση με τον Άντριου, μια λεπτομέρεια που ερμηνεύθηκε ως σαφής προσπάθεια θεσμικής αποστασιοποίησης.
Σύμφωνα με πηγές που επικαλούνται βρετανικά μέσα, τόσο ο πρίγκιπας Γουίλιαμ όσο και η σύζυγός του, πριγκίπισσα της Ουαλίας Κάθριν, στήριξαν τη γραμμή αυτή, επιβεβαιώνοντας ότι τα ανώτερα μέλη της βασιλικής οικογένειας εμφανίζονται ενωμένα στη στρατηγική διαχείρισης της κρίσης.
Η στάση του Καρόλου έρχεται σε αντίθεση με εκείνη της εκλιπούσας βασίλισσας Ελισάβετ Β', η οποία είχε κατηγορηθεί στο παρελθόν ότι δεν αντέδρασε αρκετά γρήγορα στις αποκαλύψεις γύρω από τη σχέση του «αγαπημένου παιδιού της», Άντριου, με τον καταδικασμένο για σεξουαλικά εγκλήματα Αμερικανό χρηματιστή Τζέφρι Έπσταϊν.
Η βαριά σκιά της υπόθεσης Έπσταϊν στοιχειώνει τον Άντριου
Η υπόθεση που στοιχειώνει τον Άντριου εδώ και χρόνια συνδέεται άμεσα με τα έγγραφα που δημοσιοποίησε πρόσφατα το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ σχετικά με τον Έπσταϊν. Στα εκατομμύρια σελίδων που ήρθαν στο φως περιλαμβάνονται emails, φωτογραφίες και αναφορές που εντείνουν τις πιέσεις προς τη βασιλική οικογένεια.
Σχεδόν 200 έγγραφα περιλαμβάνουν τη φράση «Η Αυτού Βασιλική Υψηλότης Δούκας της Υόρκης» -«HRH The Duke of York KG»-, ενώ αποκαλύπτεται ότι ο Άντριου φέρεται να είχε ανταλλάξει πληροφορίες με τον Έπσταϊν κατά την περίοδο που υπηρετούσε ως ειδικός απεσταλμένος εμπορίου του Ηνωμένου Βασιλείου (2001-2011).
Παράλληλα, σε αστική αγωγή που είχε καταθέσει η Βιρτζίνια Τζιούφρε, κατήγγειλε ότι ο Άντριου είχε σεξουαλική σχέση μαζί της όταν εκείνη ήταν ανήλικη - αιτιάσεις που ο ίδιος έχει απορρίψει κατηγορηματικά. Η υπόθεση διευθετήθηκε εξωδικαστικά με οικονομικό διακανονισμό.
Η περιβόητη συνέντευξη του πρίγκιπα Άντριου το 2019 στο BBC, κατά την οποία επιχείρησε να αποτινάξει τις κατηγορίες, θεωρήθηκε καταστροφική για τη δημόσια εικόνα του και, κατ’ επέκταση, για τη μοναρχία.
Από την αφαίρεση τίτλων στη σύλληψη του πρίγκιπα Άντριου
Από την άνοδό του στον θρόνο το 2022, ο Κάρολος κινήθηκε πιο αποφασιστικά. Σταδιακά αφαίρεσε από τον αδελφό του στρατιωτικούς τίτλους και πατρωνίες, ενώ τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους του στέρησε και τον τίτλο «πρίγκιπας».
Παρά τις κινήσεις αυτές, ο Άντριου παραμένει όγδοος στη σειρά διαδοχής, γεγονός που ήδη προκαλεί πολιτικές συζητήσεις για πιθανές θεσμικές παρεμβάσεις.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η υπόθεση ενδέχεται να πυροδοτήσει ερωτήματα όχι μόνο για τον Άντριου, αλλά και για το τι γνώριζαν τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. «Τι γνώριζε ο Κάρολος; Τι γνώριζε ο Ουίλιαμ;» είναι ερωτήματα που σύμφωνα με ιστορικούς της μοναρχίας θα τίθενται ολοένα και πιο έντονα.
Η μεγαλύτερη πρόκληση για τη βρετανική μοναρχία από το θάνατο της Νταϊάνα
Πολλοί σχολιαστές συγκρίνουν την παρούσα κρίση με δύο ιστορικές καμπές: την παραίτηση του Εδουάρδου Η' το 1936 και τον θάνατο της Νταϊάνα το 1997, όταν η μοναρχία κατηγορήθηκε ότι δεν ανταποκρίθηκε επαρκώς στο λαϊκό πένθος για την αδικοχαμένη πριγκίπισσα.
Η διαφορά σήμερα, όπως επισημαίνουν αναλυτές, είναι ότι η βρετανική κοινωνία απαιτεί διαφάνεια και λογοδοσία σε πρωτοφανές επίπεδο. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Βρετανών στηρίζει τις κινήσεις του βασιλιά Καρόλου να απομακρύνει τον Άντριου από τα δημόσια καθήκοντα, ωστόσο η ζημιά στην «ηθική αυθεντία» του θεσμού έχει ήδη καταγραφεί.
Ταυτόχρονα, η συγκυρία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη: ο Κάρολος αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας, η βασιλική οικογένεια έχει περάσει μια περίοδο εντάσεων μετά την απομάκρυνση του πρίγκιπα Χάρι, ενώ ο θάνατος της Ελισάβετ το 2022 σήμανε το τέλος μιας εποχής σταθερότητας.
Ο θεσμός της μοναρχίας σε δοκιμασία
Η σύλληψη του Άντριου φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η βρετανική μοναρχία να διατηρήσει τη νομιμοποίησή της σε μια εποχή αυξημένης λογοδοσίας;
Ορισμένοι παρατηρητές βλέπουν στην υπόθεση αυτή την απόδειξη ότι οι θεσμοί λειτουργούν: ότι ακόμη και ο αδελφός του βασιλιά αντιμετωπίζεται ως οποιοσδήποτε πολίτης. Άλλοι, ωστόσο, εκτιμούν ότι το πλήγμα είναι βαθύτερο και ενδέχεται να επηρεάσει την κοινή γνώμη για χρόνια.
Όπως και να εξελιχθεί η έρευνα, ένα είναι σαφές: η υπόθεση Άντριου έχει ήδη εγγραφεί ως η σοβαρότερη πρόκληση για τη βρετανική βασιλική οικογένεια τις τελευταίες δεκαετίες. Και ενδέχεται να αποτελέσει το καθοριστικό τεστ για το αν ο βασιλιάς Κάρολος Γ' μπορεί να οδηγήσει τη μοναρχία σε μια νέα εποχή διαφάνειας, αφήνοντας πίσω της τις σκιές του παρελθόντος.