Η πολιτική κατάσταση στην Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα, ακόμη πιο αμφιλεγόμενη φάση, σύμφωνα με ανάλυση του Guardian.
- Δικαστικές αποφάσεις, όπως η ακύρωση εκλογής του Οζέλ και οι κατηγορίες κατά του Ιμάμογλου, αποδυναμώνουν την αντιπολίτευση. Το CHP χαρακτηρίζει τις εξελίξεις «δικαστικό πραξικόπημα», καθώς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν εργαλειοποίηση του δικαστικού συστήματος.
- Ο Ερντογάν έχει ενισχύσει σταδιακά την εκτελεστική εξουσία από το 2003, μετατρέποντας το πολιτικό σύστημα σε υπερ-προεδρικό μετά το 2016. Η εξουσία είναι εξαιρετικά συγκεντρωμένη στον πρόεδρο, περιορίζοντας τον ακαδημαϊκό και κοινωνικό χώρο.
- Η Τουρκία αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές πιέσεις με υψηλό πληθωρισμό και υποτίμηση της λίρας, προκαλώντας δυσαρέσκεια. Παρ' όλα αυτά, ο Ερντογάν διατηρεί διεθνή επιρροή λόγω του γεωπολιτικού ρόλου της χώρας, με περιορισμένη διεθνή πίεση.
- Η δημοκρατία στην Τουρκία φθείρεται σταδιακά, με τους θεσμούς να διαβρώνονται συστηματικά. Χωρίς αντίδραση, η επόμενη εκλογική αναμέτρηση κινδυνεύει να έχει ήδη κριθεί πριν ξεκινήσει, υπογραμμίζοντας τον κίνδυνο περαιτέρω αποδυνάμωσης της αντιπολίτευσης.
Η βρετανική εφημερίδα προειδοποιεί ότι οι επόμενες προεδρικές εκλογές στην Τουρκία ενδέχεται να έχουν ήδη επηρεαστεί καθοριστικά πριν καν διεξαχθούν, σημειώνοντας σε άρθρο γνώμης ότι «μέχρι να φτάσουμε στην κάλπη, το αποτέλεσμα μπορεί να έχει ήδη καθοριστεί», σε ένα πολιτικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από συρρίκνωση του δημοκρατικού χώρου και από διώξεις της αντιπολίτευσης και όσων ορθώνουν ανάστημα στον Ερντογάν.
Πλήγματα στην αντιπολίτευση και δικαστικές παρεμβάσεις
Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρίσκεται η πρόσφατη δικαστική απόφαση που οδήγησε στην απομάκρυνση του επικεφαλής του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), Οζγκιούρ Οζέλ, με την ακύρωση της εσωκομματικής διαδικασίας εκλογής του το 2023.
Όπως αναφέρει η εφημερίδα, η εξέλιξη αυτή θεωρήθηκε από πολλούς ως προσπάθεια περαιτέρω αποδυνάμωσης της αντιπολίτευσης, η οποία είχε σημειώσει σημαντική επιτυχία στις δημοτικές εκλογές του 2024 στα μεγάλα αστικά κέντρα, από την Κωνσταντινούπολη μέχρι την Άγκυρα.
Η ανάλυση επικαλείται οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σύμφωνα με τις οποίες «το δικαστικό σύστημα έχει εργαλειοποιηθεί κατά της αντιπολίτευσης», ενώ γίνεται αναφορά σε ευρύτερο κύμα συλλήψεων στελεχών του CHP στην Τουρκία του Ερντογάν.
«Δικαστικό πραξικόπημα» και πολιτικές διώξεις
Η εφημερίδα παραθέτει τον χαρακτηρισμό του CHP, το οποίο έκανε λόγο για «δικαστικό πραξικόπημα» μετά την απόφαση.
Παράλληλα, αναφέρεται και στην περίπτωση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου -που θα μπορούσε, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, να εκθρονίσει τον Ερντογάν στις επόμενες προεδρικές εκλογές στη γείτονα-, ο οποίος συνελήφθη τον Μάρτιο του 2025 στο πλαίσιο εκτεταμένης υπόθεσης διαφθοράς και αντιμετωπίζει, σύμφωνα με το άρθρο, ενδεχόμενες ποινές που θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα «1.900 χρόνια φυλάκισης», αν καταδικαστεί σε όλες τις κατηγορίες.
Η πορεία προς ένα πιο συγκεντρωτικό σύστημα εξουσίας στην Τουρκία
Η ανάλυση επισημαίνει ότι η πορεία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από το 2003 χαρακτηρίζεται από σταδιακή ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας, ιδιαίτερα μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 και τις συνταγματικές αλλαγές που μετέτρεψαν το πολιτικό σύστημα σε υπερ-προεδρικό.
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά το άρθρο γνώμης, «η Τουρκία έχει κινηθεί προς ένα μοντέλο όπου η εξουσία είναι εξαιρετικά συγκεντρωμένη στο πρόσωπο του προέδρου».
Παράλληλα, γίνεται αναφορά σε πρόσφατη κυβερνητική απόφαση για το κλείσιμο ιδιωτικού πανεπιστημίου που θεωρείται χώρος φιλελεύθερων ιδεών, στοιχείο που ενισχύει -σύμφωνα με τον Guardian- την εικόνα περιορισμού του ακαδημαϊκού και κοινωνικού χώρου, έστω κι αν ο Ερντογάν ανακάλεσε τελικά την απόφαση.
Οικονομικές πιέσεις και πολιτικό κόστος
Η οικονομική κατάσταση της Τουρκίας αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα. Ο υψηλός πληθωρισμός και η υποτίμηση της τουρκικής λίρας έχουν οδηγήσει σε αυξανόμενη δυσαρέσκεια, παρά τα μέτρα της κυβέρνησης Ερντογάν.
Το άρθρο σημειώνει ότι η Κεντρική Τράπεζα αναθεώρησε ανοδικά τον στόχο πληθωρισμού για το έτος, ενώ οι αγορές αντέδρασαν αρνητικά στις πολιτικές εξελίξεις, με πτώση στο χρηματιστήριο και πιέσεις στο νόμισμα.
Διεθνής ανοχή στον Ερντογάν και γεωπολιτικές ισορροπίες
Παρά τις εσωτερικές εντάσεις, ο Ερντογάν συνεχίζει να διατηρεί διεθνή επιρροή, αξιοποιώντας τον ρόλο της Τουρκίας σε κρίσιμες γεωπολιτικές ισορροπίες, από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή.
Το άρθρο επισημαίνει ότι ακόμη και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει αναφερθεί θετικά στον Τούρκο ηγέτη, χαρακτηρίζοντάς τον «σκληρό, αλλά αποτελεσματικό».
Την ίδια στιγμή, η διεθνής πίεση -κυρίως από την Ευρωπαϊκή Ένωση- εμφανίζεται περιορισμένη, καθώς δίνεται προτεραιότητα σε άλλες γεωπολιτικές κρίσεις, όπως στο ουκρανικό και σε εκείνη αναφορικά με το Ιράν.
«Η δημοκρατία φθείρεται σταδιακά»
Το άρθρο καταλήγει με μια προειδοποίηση για τη σταδιακή υποχώρηση των δημοκρατικών θεσμών στην Τουρκία.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει: «Η δημοκρατία δεν εξαφανίζεται από τη μια μέρα στην άλλη. Διαβρώνεται σταδιακά, μέσα σε μήνες, χρόνια και δεκαετίες».
Και προσθέτει ότι «χωρίς αντίδραση, η επόμενη εκλογική αναμέτρηση μπορεί να έχει ήδη κριθεί πριν καν ξεκινήσει», υπογραμμίζοντας τον κίνδυνο περαιτέρω αποδυνάμωσης της αντιπολίτευσης στην Τουρκία.