Η επικράτηση του φοιτητικού κινήματος στη Σερβία που οδήγησε σε ήττα τον επί χρόνια ηγέτη της χώρας Αλεξάνταρ Βούτσιτς, αποτελεί μια επιτυχία που διαδηλωτές σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μπορούν μόνο να ονειρεύονται.
Όπως επισημαίνει, ωστόσο, σε ρεπορτάζ του το Reuters, μετά τη νίκη έρχεται το δύσκολο έργο της διακυβέρνησης, κάτι για το οποίο ούτε οι φοιτητές ούτε οι υποψήφιοι που επέλεξαν διαθέτουν εμπειρία. Πίσω από τους ενθουσιώδεις πανηγυρισμούς για την ήττα του Βούτσιτς, ερωτήματα περιμένουν απαντήσεις. Για παράδειγμα:
- Ποιος θα αναδειχθεί από αυτό το κίνημα -το οποίο στερείται ηγεσίας- ως πρωθυπουργός;
- Ποιες ακριβώς θα είναι οι πολιτικές του;
- Μπορεί μια ομάδα άγνωστων μέχρι πρότινος πολιτικών προσώπων, χωρίς προηγούμενους δεσμούς με πολιτικά κόμματα, να παραμείνει ενωμένη και να καταφέρει να στηρίξει την οικονομία, να εξαλείψει τη διαφθορά και να διαχειριστεί τις περίπλοκες διεθνείς σχέσεις;
Οι απαντήσεις θα καθορίσουν την πολιτική σταθερότητα της Σερβίας -της μεγαλύτερης οικονομίας στα Δυτικά Βαλκάνια- καθώς και τις σχέσεις της με την Κίνα, τη Ρωσία και τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο, την Ευρωπαϊκή Ένωση, αναφέρει το Reuters. Η νίκη των φοιτητών «είναι πιθανό να πυροδοτήσει ευρείες θεσμικές αλλαγές και αλλαγές πολιτικής, με επίκεντρο την καταπολέμηση της διαφθοράς, το κράτος δικαίου και τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών. Ωστόσο, οι αντιστάσεις της γραφειοκρατίας στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων και η περιορισμένη εμπειρία του κινήματος στη διακυβέρνηση ενδέχεται να καταστήσουν τη μετάβαση δύσκολη», ανέφερε η Teneo Global Research σε έκθεσή της τη Δευτέρα.
Σερβία: Πώς ξεκίνησε το φοιτητικό κίνημα που νίκησε τις εκλογές -Μπορεί να παραμείνει ενωμένο;
Το κίνημα διαμαρτυρίας ξεκίνησε μετά τον θάνατο 16 ανθρώπων από την κατάρρευση στεγάστρου σε σιδηροδρομικό σταθμό στo Νόβι Σαντ το 2024, με τους φοιτητές που ηγήθηκαν των διαδηλώσεων να ζητούν απόδοση ευθυνών και τερματισμό της διαφθοράς. Παρά το γεγονός ότι δεν ξεχώριζε κάποια ηγετική φυσιογνωμία, οι φοιτητές κέρδισαν ευρεία υποστήριξη, και στη συνέχεια επέλεξαν 250 ακαδημαϊκούς, δικηγόρους, γιατρούς, ηθοποιούς, αγρότες και μουσικούς για να τους εκπροσωπήσουν στις εκλογές.
Το κίνημα, καθώς και ορισμένοι από τους βασικούς υποψηφίους στη λίστα του, έχουν δώσει μια εικόνα των θέσεών τους, υποσχόμενοι ένα πρόγραμμα καταπολέμησης της διαφθοράς που εστιάζει σε θεσμικές αναδιαρθρώσεις. Δεν αναγνωρίζει το Κοσσυφοπέδιο -την πρώην νότια επαρχία της Σερβίας που κήρυξε την ανεξαρτησία της το 2008-, αλλά επιθυμεί τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την ένταξη της Σερβίας στην ΕΕ, με την οποία οι σχέσεις έχουν επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια.
Μεταξύ των εξεχουσών προσωπικοτήτων περιλαμβάνονται ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο Ραντομίρ Σάιτσιτς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, ο οποίος μίλησε εκ μέρους των φοιτητών μετά τη νίκη τους. Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο αν κάποιος από αυτούς θα αναλάβει κυβερνητικό αξίωμα, ενώ μένει να φανεί αν οι υποψήφιοι θα μπορέσουν να σχηματίσουν μια συνεκτική κυβέρνηση, ικανή να συμφωνήσει σε μια πολιτική γραμμή για αρκετό διάστημα, ώστε να αξιοποιήσει την άνετη κοινοβουλευτική της πλειοψηφία για την προώθηση αλλαγών.
Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Σερβίας, οι υποψήφιοι των φοιτητών έχουν στη διάθεσή τους 90 ημέρες για τον σχηματισμό κυβέρνησης από τη στιγμή που θα συγκληθεί το κοινοβούλιο μετά την ανακοίνωση των τελικών αποτελεσμάτων. Ο χρόνος αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, καθώς πρέπει να εγκριθεί ο προϋπολογισμός πριν από το τέλος του έτους, την ώρα που το δημόσιο και το ιδιωτικό χρέος συνεχίζουν να αυξάνονται. Παράλληλα, κάθε προσπάθεια για την εξάλειψη της διαφθοράς απαιτεί ριζική αναδιάρθρωση της αστυνομίας και των υπηρεσιών πληροφοριών, καθώς και μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης.
Οι κρατικοί θεσμοί χρειάζονται «αποτοξίνωση» έπειτα από 14 χρόνια διακυβέρνησης από τον Βούτσιτς, δήλωσε ο Μπόζο Πρέλεβιτς, δικηγόρος με έδρα το Βελιγράδι και πρώην υφυπουργός Εσωτερικών. Ο Πρέλεβιτς προειδοποίησε ότι το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του Βούτσιτς θα ασκήσει σθεναρή αντιπολίτευση και ότι η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να δώσει σκληρή μάχη για να υπερασπιστεί τις θέσεις της. Ο Βούτσιτς και το SNS έχουν επανειλημμένα απορρίψει τις κατηγορίες περί καταστολής και διαφθοράς.
Στο επίκεντρο και οι διεθνείς σχέσεις της Σερβίας
Στη Ρωσία, παραδοσιακό σύμμαχο της Σερβίας και κύριο προμηθευτή φυσικού αερίου, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, επαίνεσε τον Βούτσιτς, αλλά απέφυγε να συγχαρεί τους φοιτητές. «Σεβόμαστε τη Ρωσία τόσο ως μεγάλη δύναμη όσο και ως ιστορικά σημαντικό εταίρο μας και, σε πολλές περιπτώσεις, ως προστάτη μας», δήλωσε στο ρωσικό τηλεοπτικό δίκτυο RT Balkan ο εκπρόσωπος της «Φοιτητικής Λίστας», κοινωνιολόγος και λέκτορας Γιόβο Μπάκιτς. Πρόσθεσε ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία αλλαγή στην εξωτερική πολιτική της Σερβίας έναντι της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της μη επιβολής κυρώσεων κατά της Μόσχας.
Τις εξελίξεις παρακολουθεί στενά και η Ουκρανία, η οποία έχει επωφεληθεί έμμεσα από τα σερβικά όπλα στον αγώνα της για την απόκρουση της ρωσικής εισβολής. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συνεχάρησαν τους φοιτητές και δήλωσαν έτοιμοι να συνδράμουν τη χώρα στον αγώνα της κατά της διαφθοράς. «Είμαι βέβαιος ότι (η Φοιτητική Λίστα) θα βρει τρόπο, όπως άλλωστε έχει κάνει μέχρι τώρα, να επιλέξει κάποιον ικανό να κυβερνήσει. Κάποιον που θα έχει το προνόμιο, αλλά και την τεράστια ευθύνη να οδηγήσει τη Σερβία μέσα από αυτές τις μεταρρυθμίσεις», δήλωσε ο Σάβο Μανόιλοβιτς, από το κίνημα «Κίνηση-Αλλαγή» (Move-Change), το οποίο πρόσκειται στους φοιτητές.